Thế nhưng, tại Khu liên hợp Xử lý chất thải Đa Phước, cách nhìn về rác đang thay đổi: từ gánh nặng đô thị, rác đang từng bước trở thành nguồn năng lượng và tài nguyên có thể tái sử dụng.
Bứt phá từ những định kiến
Hơn hai thập niên trước, khi Công ty TNHH Xử lý chất thải Việt Nam (VWS) bắt tay xây dựng Khu liên hợp Xử lý chất thải Đa Phước theo tiêu chuẩn chôn lấp hợp vệ sinh của Hoa Kỳ, không ít người hoài nghi về tính khả thi của một mô hình “kiểu Tây” trên vùng đất phèn ven sông. Thực tế sau đó đã cho thấy hướng đi này có cơ sở.
Trong đó, điểm nhấn nổi bật là quy trình xử lý nước rỉ rác và tái tạo năng lượng từ khí rác. Ngay từ năm 2012, VWS đã đưa vào vận hành nhà máy thu hồi khí gas từ bãi chôn lấp để phát điện. Đây là dự án điện khí bãi rác đầu tiên và quy mô nhất Việt Nam. Đến nay, hai tổ máy phát điện tại đây cung cấp toàn bộ nguồn điện phục vụ vận hành nội bộ, từ hệ thống xử lý nước rỉ rác đến chiếu sáng.
Chứng kiến dòng nước rỉ rác sau xử lý đạt độ trong, được tái sử dụng để tưới cây và rửa xe nội bộ, nhiều đoàn học sinh, sinh viên quốc tế đến thăm Đa Phước không khỏi ngạc nhiên. Ông David Dương, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc VWS, chia sẻ: “Chúng tôi áp dụng các công nghệ tiên tiến nhất với mục tiêu cuối cùng là xử lý rác hiệu quả, bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng”.
Từ một bãi rác từng chịu nhiều định kiến về mùi hôi, Đa Phước đang dần trở thành “phòng thí nghiệm sống” về xử lý chất thải bền vững, nơi các trường học, sinh viên và đối tác có thể đến tham quan, học tập. Không dừng lại ở những kết quả ban đầu, VWS đang chuẩn bị cho một bước chuyển lớn về công nghệ. Công ty dự kiến xây dựng nhà máy đốt rác phát điện công suất 50 - 60 MW, tổng vốn đầu tư hơn nửa tỷ USD, sử dụng công nghệ chuyển giao từ các quốc gia G7- G8.
Khi đi vào hoạt động, nhà máy dự kiến giảm tỷ lệ tro xỉ sau đốt xuống dưới 5%; hướng tới sản xuất vật liệu xây dựng, khí nén hóa lỏng và nhiên liệu tương lai, biến chất thải thành những giá trị kinh tế thiết thực.
Dự án không chỉ xử lý lượng rác phát sinh hàng ngày mà còn khai thác lượng rác cũ đã tích tụ nhiều năm tại Đa Phước để đốt phát điện. Sau đó, khu vực này được phủ đỉnh, cải tạo bề mặt, hướng tới xây dựng khu công viên sinh thái phục vụ cộng đồng. Đây là cách tiếp cận “xử lý triệt để, khôi phục tận gốc”, thể hiện trách nhiệm lâu dài với môi trường.
“Đầu tư công nghệ tử tế hôm nay để trao di sản xanh cho mai sau”
Đó cũng là triết lý ông David Dương và tập thể VWS theo đuổi, qua đó quyết định chuyển đổi toàn bộ công nghệ từ chôn lấp hợp vệ sinh sang tái tạo năng lượng và sản xuất nhiên liệu xanh.
Dự án bám sát mục tiêu Net Zero và các tiêu chuẩn giảm phát thải khí nhà kính toàn cầu. Việc biến rác thành năng lượng phục vụ sản xuất và đời sống cũng giúp VWS cùng TPHCM thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, từng bước khép kín chuỗi quản lý chất thải đô thị.
“Đầu tư cho môi trường là hành trình đòi hỏi bản lĩnh, sự kiên trì và cả cái tâm. Xử lý rác thải đòi hỏi doanh nghiệp phải có tầm nhìn để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ và thành phần rác thải theo thời gian”, ông David Dương nhận định.
Mục tiêu của VWS còn hướng đến các địa phương đang đối mặt nguy cơ ô nhiễm từ những bãi chôn lấp cũ. VWS cũng đào tạo đội ngũ nhân sự chuyên trách để sẵn sàng đồng hành lâu dài cùng các địa phương trên cả nước.
Phía sau những con số và mục tiêu chính sách là triết lý ông David Dương theo đuổi hơn hai thập niên: muốn có môi trường sạch cho tương lai, phải đầu tư vào công nghệ tử tế từ hôm nay.
Khi nhà máy đốt rác phát điện 60 MW tại Đa Phước chính thức hòa lưới, công trình sẽ góp phần khẳng định hướng chuyển đổi xanh của TPHCM, nơi mỗi tấn rác có thể trở thành nguồn lực cho một tương lai bền vững.
