Trước thực trạng này, Bộ Y tế đề xuất cấm livestream bán thuốc, đồng thời siết chặt hoạt động kinh doanh dược phẩm trên môi trường mạng.
Trả giá đắt vì tin quảng cáo
Đang khỏe mạnh, một người bệnh nữ (21 tuổi, ngụ TP Hà Nội) phải nhập viện trong tình trạng bất tỉnh, tổn thương não nặng sau khi sử dụng sản phẩm giảm cân mua trên TikTok.
Trước đó, chị mua một sản phẩm được quảng cáo giúp giảm cân nhanh, sử dụng liên tục hơn một tháng, mỗi ngày một viên. Kết hợp uống sản phẩm với nhịn ăn, chị giảm được 4-5kg. Một buổi tối, gia đình phát hiện chị bất tỉnh, gọi hỏi không thấy phản ứng nên đưa chị vào bệnh viện. Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy chị bị tổn thương vùng đồi thị hai bên não.
Qua kiểm nghiệm mẫu sản phẩm, cơ quan chuyên môn phát hiện có chứa sibutramine - hoạt chất bị cấm sử dụng trong sản phẩm giảm cân do nguy cơ gây tác dụng phụ nghiêm trọng, đặc biệt đối với hệ tim mạch và thần kinh.
Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương cũng vừa tiếp nhận người bệnh tên L.V.G. (nam, 28 tuổi, ở Sơn La) trong tình trạng hôn mê sâu, suy gan cấp nặng kèm phù não lan tỏa sau thời gian sử dụng thuốc nam không rõ nguồn gốc mua trên mạng.
Trước đó, người bệnh này bị ho, sốt cao, tức ngực, được cơ sở y tế địa phương tư vấn nhập viện để tiếp tục theo dõi, điều trị. Tuy nhiên, gia đình đưa anh G. về và tự mua thuốc nam cho sử dụng. Sau khoảng 2 tuần uống thuốc, anh G. xuất hiện vàng da, mệt mỏi nhưng vẫn tiếp tục sử dụng thuốc. Khi nhập viện, tình trạng người bệnh đã đặc biệt nguy kịch. Dù được hồi sức tích cực, lọc máu và thay huyết tương, sức khỏe anh G. không cải thiện sau 3 ngày điều trị, gia đình xin đưa về chăm sóc.
Không chỉ các sản phẩm giảm cân, thuốc nam không rõ nguồn gốc, những lời quảng cáo chữa khỏi bệnh mạn tính trên mạng xã hội cũng khiến nhiều người gặp tai biến.
Theo PGS-TS Lê Hữu Doanh, Giám đốc Bệnh viện Da liễu Trung ương, bệnh viện đã tiếp nhận nhiều trường hợp gặp tai biến do tự mua, sử dụng các sản phẩm được quảng cáo trên mạng xã hội. Đặc biệt, người bán thường đánh vào tâm lý hy vọng khỏi bệnh của người mắc bệnh da liễu mạn tính (như vảy nến) để chào bán những sản phẩm với lời giới thiệu có khả năng chữa khỏi hoàn toàn.
Trong khi đó, đây là bệnh cần được bác sĩ thăm khám, điều trị và quản lý lâu dài. Việc tự ý sử dụng sản phẩm không phù hợp có thể khiến bệnh diễn tiến nặng, gây tổn thương da, thậm chí ảnh hưởng sức khỏe toàn thân, tính mạng.
Bác sĩ Bệnh viện Bình Dân thăm khám cho người bệnh bị suy thận do tự ý mua và sử dụng thuốc trên mạng. Ảnh: TRẦN NHUNG
Siết quản lý, chặn livestream bán thuốc
Trước thực trạng mua bán thuốc trên mạng xã hội diễn biến phức tạp, Bộ Y tế đề xuất sửa đổi khoản 19, Điều 6 Luật Dược, bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm trong kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc theo phương thức thương mại điện tử.
Theo đó, hoạt động kinh doanh thuốc, nguyên liệu làm thuốc sẽ bị cấm nếu không thực hiện trên nền tảng thương mại điện tử kinh doanh trực tiếp hoặc nền tảng thương mại điện tử trung gian; thực hiện thông qua chức năng livestream bán hàng; hoặc sử dụng phương tiện không bảo đảm định danh điện tử của người bán và khả năng truy xuất giao dịch theo quy định. Thuốc là hàng hóa đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng người dân nên hoạt động kinh doanh phải được quản lý chặt chẽ.
Trước đó, năm 2025, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã đề nghị các nền tảng như Meta, Shopee tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng mua bán thuốc kê đơn, thuốc phải kiểm soát đặc biệt trên mạng xã hội. Theo quy định hiện hành, thuốc kê đơn, thuốc phải kiểm soát đặc biệt và thuốc thuộc danh mục hạn chế bán lẻ không được bán lẻ qua thương mại điện tử, trừ trường hợp ngoại lệ theo quy định pháp luật.
PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Chủ tịch Hiệp hội Dược TPHCM, nhấn mạnh, đề xuất cấm livestream bán thuốc là một biện pháp nhằm kiểm soát phương thức kinh doanh tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tuy nhiên, cùng với hoàn thiện quy định pháp luật, cần tăng cường kiểm tra, xử lý quảng cáo sai sự thật, kinh doanh thuốc không rõ nguồn gốc và làm rõ trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội trong phát hiện, ngăn chặn vi phạm.
“Cần phân biệt rõ thuốc với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, tránh tình trạng lợi dụng quảng cáo sản phẩm hỗ trợ sức khỏe để giới thiệu như thuốc chữa bệnh”, PGS-TS-DS Phạm Khánh Phong Lan lưu ý.
Cùng quan điểm, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cảnh báo, việc mua thuốc theo tư vấn trên mạng xã hội tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Kê đơn và sử dụng thuốc phải dựa trên kết quả thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe và theo dõi người bệnh, không thể chỉ căn cứ vào vài mô tả triệu chứng trong phiên livestream.
Thực tế, đã có người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp tự ý bỏ thuốc điều trị vì tin vào quảng cáo sản phẩm trên mạng. Đáng lo ngại, một số sản phẩm Đông y điều trị bệnh xương khớp, da liễu có thể bị pha trộn corticoid, khiến triệu chứng cải thiện nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ nguy hiểm.
Mới đây, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Chính phủ đã trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 6 luật trong lĩnh vực y tế, trong đó có Luật Dược. Nội dung cấm kinh doanh thuốc thông qua livestream được đề xuất nhằm tăng cường quản lý hoạt động bán thuốc trên môi trường số, bảo đảm quyền lợi và an toàn sức khỏe người dân.
