Định hướng toàn cầu về phát triển đô thị thông minh
Đô thị thông minh (smart city) là mô hình thành phố áp dụng công nghệ, kỹ thuật số và dữ liệu để quản lý, vận hành hiệu quả, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, thúc đẩy kinh tế và bảo vệ môi trường, thông qua việc cải thiện cơ sở hạ tầng, đổi mới sáng tạo, công nghệ và dịch vụ.
Ngày 6-10-2025, Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), Prague (Cộng hòa Séc), Alexandria (Ai Cập) và Rabat (Maroc), là những thành phố được ghi nhận về phát triển thành phố thông minh năm 2025.
Trong đó, Prague được Tổ chức các thành phố thông minh bền vững thế giới (WeGO), công nhận về mô hình Quản lý đổi mới (Innovation Management) - một chiến lược toàn thành phố nhằm phát triển các giải pháp toàn diện và bền vững, liên quan đến cơ chế quản lý siêu dữ liệu phù hợp với nhu cầu của cư dân thành phố.
Thực ra chính quyền quản lý thành phố Prague đã thiết kế và áp dụng các nền tảng dữ liệu mới, có khả năng tích hợp thông tin đa dạng, cung cấp quyền truy cập mở cho các tổ chức và cá nhân truy cập vào dữ liệu công khai của thành phố, và thực hiện các nhiệm vụ phân tích nâng cao.
Các dự án thành phố thông minh thí điểm của Prague chủ yếu tập trung vào giao thông, chiếu sáng và quản lý chất thải, được phát triển và triển khai theo phương thức phân mảnh.
Vladimír Zadina, Trưởng phòng Phát triển kinh doanh, chịu trách nhiệm quản lý khoa học, nghiên cứu và đổi mới trong lĩnh vực thành phố thông minh tại Cộng hòa Séc, cho biết cùng cạnh hệ thống giao thông thông minh (lái xe, đỗ xe và thanh toán) tạo sự thuận tiện và thoải mái cho người dân, thành phố Prague đang triển khai 31 dự án công nghệ thông minh về môi trường đô thị nhằm tăng cường an toàn đường phố.
Tại Việt Nam, đô thị thông minh là mục tiêu quốc gia lâu dài, được chi tiết hóa lần đầu trong Quyết định 950/QĐ-TTg về phát triển đô thị thông minh bền vững. Theo đó, nhiều địa phương bắt đầu triển khai xây dựng mô hình đô thị thông minh. Đến nay gần như các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều đã hoặc đang triển khai các đề án liên quan về phát triển đô thị thông minh.
Dựa trên nội dung đề án phát triển đô thị thông minh, các tỉnh, thành phố cần phải: (1) xác định các nội dung cần liên kết, tích hợp với chương trình, đề án chuyển đổi số; (2) xây dựng mô hình quản trị dữ liệu đô thị, đánh giá tác động đối với dữ liệu cá nhân. Đây là 2 trong số các yêu cầu cơ bản được quy định tại Khoản 2 Điều 6 Nghị định 269/2025/NĐ-CP.
Số hóa và quản lý siêu dữ liệu tại đô thị thông minh
Chuyển đổi số hay số hóa là quá trình chuyển đổi các dữ liệu, thông tin, quy trình sang định dạng kỹ thuật số. Trong đô thị thông minh, số hóa được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quản lý đô thị (quản lý thông tin đất đai LIS, hệ thống an ninh trật tự và dịch vụ đô thị PSS), giao thông (hệ thống giao thông thông minh ITS), cho đến các lĩnh vực cơ bản như y tế (hệ thống bệnh án điện tử EHIS hay EMR, y tế trực tuyến Telehealth), giáo dục (phần mềm quản lý học tập LMS, hệ thống học trực tuyến E-learning)... nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân và phát triển bền vững.
Về bản chất, đô thị thông minh là một hệ thống các giải pháp công nghệ triển khai ở cấp thành phố, để giúp thúc đẩy các mục tiêu phát triển và quản trị. Hay nói cách khác, công nghệ chuyển đổi số tạo động lực hỗ trợ phát triển tại các đô thị thông minh.
Hoạt động số hóa giúp các đô thị nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác nguồn lực, cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần phát triển bền vững.
Đơn cử như trong lĩnh vực giao thông vận tải, số hóa giúp các đô thị giảm ùn tắc giao thông, tiết kiệm nhiên liệu và giảm ô nhiễm môi trường. Hay trong lĩnh vực y tế và giáo dục, số hóa giúp người dân được chăm sóc sức khỏe và tiếp cận giáo dục chất lượng hơn.
Khi xem xét về các khía cạnh của số hóa tại đô thị thông minh, có thể phân làm 3 nhóm gồm: số hóa dữ liệu, số hóa thông tin và số hóa quy trình.
Nếu số hóa dữ liệu hỗ trợ các đô thị thông minh trong hoạt động thu thập, lưu trữ và xử lý dữ liệu hiệu quả hơn; số hóa thông tin cung cấp tin tức, dịch vụ hiệu quả cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan nhà nước truy cập thông tin, tiếp cận các dịch vụ tiện ích mọi lúc, mọi nơi; thì số hóa quy trình sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý (quản lý tài sản, quản lý tài chính, quản lý nhân sự, quản lý hạ tầng), giảm chi phí sản xuất và cải thiện chất lượng dịch vụ.
Nhìn chung, số hóa vừa là phương thức điều hành của đô thị thông minh, vừa là công cụ tiếp cận nền tảng dữ liệu. Tại các đô thị thông minh, dữ liệu là nền tảng quan trọng, được sử dụng để hỗ trợ các hoạt động quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ. Để dữ liệu có thể được sử dụng hiệu quả, cần có một cơ chế quản lý dữ liệu hiệu quả.
