Hình thành từ hàng chục năm trước bên cống đập Ba Lai, chợ rơm ra đời cùng sự phát triển mạnh của nghề nuôi bò ở Vĩnh Long. Khi rơm rạ trong vùng không đủ đáp ứng, nơi đây dần trở thành điểm trung chuyển rơm lớn nhất khu vực, gắn bó mật thiết với sinh kế của người chăn nuôi.
Từ tờ mờ sáng, những chiếc ghe bầu chở rơm nối đuôi nhau cập bến. Rơm được thu gom từ các vựa lúa lớn ở An Giang, Đồng Tháp, Tây Ninh…, theo đường sông vượt hàng trăm cây số về Ba Lai, mang theo nắng gió của đồng ruộng miền Tây.
Mỗi ghe bầu như một kho chứa di động, chở từ vài trăm đến hơn một nghìn cuộn rơm khô, ép chặt bằng máy. Quy trình thu gom - ép - vận chuyển được thực hiện khép kín, giúp rơm giữ được độ khô, sạch và không bị mốc khi lưu trữ dài ngày.
Theo các chủ ghe lâu năm, chợ rơm Ba Lai từng chỉ là vài bến nhỏ ven sông, nay đã mở rộng thành cả một khu buôn bán nhộn nhịp. Trung bình mỗi ngày cao điểm có hàng chục ghe neo đậu, đáp ứng nhu cầu thức ăn cho hàng nghìn con bò trong vùng.
Anh Trần Thanh Bảo (40 tuổi), chủ một ghe rơm vừa cập bến chia sẻ, khu vực này là bến buôn bán lâu đời và sầm uất nhất vùng với khoảng 30 ghe bầu neo đậu tại một bến.
Công đoạn bốc dỡ rơm diễn ra nhanh gọn nhờ sự phối hợp nhịp nhàng của nhiều lao động. Mỗi người một việc, người chuyền rơm, người xếp bãi, người điều khiển xe kéo, tạo thành guồng quay lao động liên tục từ sáng đến trưa.
Những cuộn rơm vàng óng, tròn đều được chuyền tay nhau, xếp cao dần bên bờ sông. Rơm đạt chuẩn phải khô, ép chặt, không lẫn tạp chất - yếu tố quyết định chất lượng thức ăn và sức khỏe đàn bò.
Không ồn ào mặc cả, chợ rơm Ba Lai vận hành bằng chữ “tín”. Người bán giữ uy tín về chất lượng, người mua quen mặt, quen ghe, tạo nên mối quan hệ làm ăn bền chặt kéo dài qua nhiều mùa vụ.
Theo các thương lái, giá rơm tại chợ dao động khoảng 20.000 - 30.000 đồng/cuộn, tùy độ khô và nguồn gốc. Việc buôn bán nhanh gọn, ít rủi ro giúp cả người bán lẫn người mua tiết kiệm thời gian, chi phí.
Sau khi lên bờ, rơm tiếp tục được chuyển bằng máy cày, xe tải nhỏ hoặc xe lôi. Từ bến sông, rơm tỏa đi khắp các xã nuôi bò của Vĩnh Long và các tỉnh lân cận.
Chợ rơm không chỉ là nơi mua bán, mà còn đóng vai trò “hậu phương” cho ngành chăn nuôi bò. Nguồn rơm ổn định giúp người dân chủ động thức ăn quanh năm, giảm phụ thuộc vào cỏ tươi và thời tiết.
Ngoài làm thức ăn cho bò, rơm cuộn còn được các nhà vườn mua về phủ gốc cây, giữ ẩm đất trồng hoa kiểng, cây ăn trái dịp Tết. Từ phụ phẩm nông nghiệp, rơm trở thành vật liệu đa dụng, gia tăng giá trị sử dụng.
Một nét văn hóa đặc trưng ở chợ rơm Ba Lai là tinh thần “dần công”. Người dân thay phiên nhau bốc dỡ, hỗ trợ vận chuyển mà không tính toán thiệt hơn, vừa giảm chi phí thuê mướn, vừa gắn kết tình làng nghĩa xóm.
Những chuyến xe chở đầy rơm rời bến trong ánh nắng cuối năm. Với người nuôi bò, đó không chỉ là những cuộn rơm, mà là sự bảo đảm cho đàn gia súc vượt qua mùa khô và một cái Tết yên tâm, đủ đầy.
Từ những sợi rơm tưởng chừng bỏ đi sau mùa gặt, chợ rơm Ba Lai đã hình thành nên một chuỗi giá trị bền vững. Giữa nhịp sống hiện đại và máy móc ngày càng nhiều, bến chợ ven sông ấy vẫn giữ nguyên hơi thở lao động mộc mạc, nuôi dưỡng sinh kế và hy vọng cho người dân miền Tây mỗi độ xuân về.
