Nhà máy biết lắng nghe
Đứng trước trung tâm điều khiển SCADA của Nhà máy nước Thủ Đức III, tôi có cảm giác như đang lắng nghe được “trái tim” của toàn bộ nhà máy đập theo từng nhịp vận hành.
Với SCADA, người vận hành gần như có thể “nhìn thấy” toàn bộ hệ thống đang sống mỗi ngày: từ dòng nước chảy, áp lực trên đường ống, mực nước trong các bể, chất lượng nước, đến trạng thái của từng máy bơm, van, biến tần và nhiều thiết bị công nghệ khác. Những con số tưởng chừng khô khan ấy, với người trong ngành, lại chính là nhịp vận hành của nhà máy.
Hệ thống SCADA đã được đầu tư và đưa vào vận hành ngay từ những ngày đầu thành lập nhà máy. Do đó, bài toán chuyển đổi số tại SWIC hiện nay không còn là câu chuyện “tự động hóa một nhà máy thủ công”, mà là làm sao khai thác và tối ưu hóa nguồn dữ liệu khổng lồ sinh ra mỗi ngày từ mạng lưới cảm biến, thiết bị đo lường và PLC. Bài toán tiếp theo chính là kết nối, chuẩn hóa dữ liệu theo một cấu trúc thống nhất để biến chúng thành thông tin đắt giá phục vụ công tác quản trị và ra quyết định.
BIM – GIS mà SWIC đang xây dựng cũng đi theo mạch suy nghĩ đó. Nó không chỉ là một mô hình ba chiều để quan sát nhà máy. Xa hơn, BIM – GIS được định hướng trở thành một nền tảng kết nối không gian công trình, hệ thống đường ống, thiết bị và hồ sơ kỹ thuật, nơi dữ liệu không còn nằm rời rạc, mà bắt đầu biết “nói chuyện” với nhau.
Bên cạnh đó, IoT và AI đang được SWIC chuẩn bị từng bước, bắt đầu từ việc bổ sung cảm biến, tích lũy dữ liệu để khi nền tảng đủ “chín”, AI có thể giúp dự báo thiết bị sắp hỏng, tối ưu hóa lượng hóa chất và tiết kiệm từng kWh điện. Chuỗi chuyển đổi từ thiết bị, cảm biến đến SCADA, BIM-GIS rồi AI là một hành trình dài và bền bỉ, như những dòng nước vẫn ngày đêm chảy về thành phố.
“Số" và "xanh" gặp nhau
Ở Trạm bơm nước thô Hóa An, hệ thống điện mặt trời 200 kWp tuy quy mô không lớn, nhưng riêng năm 2023 đã sản xuất được 249.129 kWh, tiết kiệm cho đơn vị khoảng 552 triệu đồng. Anh tổ trưởng vận hành ở đây cười tươi, bảo tôi: “Mình không nói chuyện sách vở đâu. Cứ nhìn chiếc đồng hồ điện quay chậm lại từng vòng là thấy tiền về, thấy màu xanh cho môi trường và thấy cả tương lai trong đó”.
Thế nhưng, câu chuyện “xanh hóa” tại SWIC không chỉ dừng lại ở những tấm pin mặt trời áp mái. Trong một nhà máy nước, nơi tiêu thụ điện năng lớn nhất chính là hệ thống máy bơm, động cơ và dây chuyền công nghệ. Do đó, tiết kiệm năng lượng bền vững phải bắt đầu từ tư duy vận hành: làm sao để mỗi thiết bị luôn hoạt động êm ái, tối ưu điện năng nhất mà dòng nước sạch vẫn chảy mãi không ngừng.
Tinh thần ấy được hiện thực hóa qua từng chi tiết kỹ thuật: từ những chiếc biến tần và động cơ trung thế được bảo trì định kỳ nhằm tối đa hóa từng phần trăm hiệu suất; đến thiết bị khuấy Oloid đang thử nghiệm, hứa hẹn giảm công suất tiêu thụ từ 18,5 kW xuống chỉ còn 1,5 kW; hay hệ thống Wetland xử lý nước thải sinh hoạt để tái sử dụng hiệu quả.
Chưa dừng lại ở đó, các máy ly tâm decanter giúp tách nước khỏi bùn, giảm đáng kể khối lượng vận chuyển; song song với các nghiên cứu tái chế bùn thải thành nguồn tài nguyên mới. Từ việc chắt chiu từng phần điện năng đến tuần hoàn tài nguyên, SWIC đang từng bước đổi mới phương thức sản xuất và hiện thực hóa cam kết bảo vệ môi trường.
Chuyển đổi kép “số - xanh” tại SWIC là cách nhà máy lắng nghe môi trường, lắng nghe nhu cầu của thành phố và nâng niu niềm tin của người dân. Khi những dòng nước được vận hành bằng dữ liệu và công nghệ, phía sau đó vẫn là những con người âm thầm giữ cho dòng chảy ấy an toàn, hiệu quả và bền vững.
