Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp. Ảnh: VIẾT CHUNG
Sáng 9-7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Trình bày dự thảo nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo tập trung vào việc bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, "dám nghĩ, dám làm" và tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực.
Theo đó, dự thảo thiết lập 4 nhóm chính sách xử lý hình sự đặc thù, gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong đổi mới sáng tạo; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.
Một điểm mới đáng chú ý là quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro trong đổi mới sáng tạo, áp dụng với trường hợp gây thiệt hại khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng đã tuân thủ quy trình và thực hiện các biện pháp phòng ngừa.
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày về dự án nghị quyết. Ảnh: VIẾT CHUNG
Dự thảo cũng đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả. Theo đó, các thủ tục tố tụng có thể được tạm dừng tối đa 2 năm, tạo điều kiện để tổ chức, cá nhân khắc phục hậu quả, hoàn thành dự án dang dở nhằm mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội. Nếu khắc phục xong toàn bộ hậu quả, người vi phạm có thể được miễn trách nhiệm hình sự hoặc đình chỉ vụ án.
Dự thảo còn quy định chính sách khoan hồng sau khi đã có bản án, gồm hoãn chấp hành hình phạt tù, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù để người bị kết án khắc phục hậu quả. Nếu hoàn thành việc khắc phục, họ có thể được miễn chấp hành phần hình phạt còn lại và được xóa án tích theo cơ chế đặc biệt.
Bên cạnh đó, dự thảo còn đề xuất loại trừ hoặc miễn trách nhiệm đối với những người tham gia xây dựng, thẩm định, thẩm tra và triển khai nghị quyết nếu tuân thủ quy trình, không vụ lợi, ngay cả khi xảy ra thiệt hại. Các hình thức xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức cũng được xem xét miễn hoặc chưa xử lý tương ứng với các điều kiện khoan hồng về hình sự.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ ranh giới giữa nghị quyết này với dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang chuẩn bị trình Quốc hội, nhằm tránh chồng chéo và bảo đảm tính ổn định lâu dài. Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quán triệt yêu cầu “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”; tách bạch rõ giữa xử lý trách nhiệm cá nhân với tháo gỡ khó khăn cho các dự án, công trình.
Theo cơ quan thẩm tra, không nên coi việc “khắc phục hậu quả” là điều kiện duy nhất để áp dụng chính sách khoan hồng. Việc xem xét cần dựa trên tổng thể các yếu tố như động cơ, mục đích, vai trò và bối cảnh lịch sử, tránh chỉ căn cứ vào khả năng khắc phục kinh tế.
Cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ và các cơ quan tư pháp chuẩn bị văn bản hướng dẫn chi tiết các tiêu chí như “vì lợi ích chung”, “không tham nhũng”, “hiệu quả kinh tế - xã hội” để bảo đảm áp dụng thống nhất, khách quan, không bị lợi dụng.
Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang và các đại biểu dự họp. Ảnh: VIẾT CHUNG
Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành nghị quyết. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các quy định, bảo đảm nguyên tắc nhân văn và đổi mới trong tư pháp; ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.
Đồng thời, thời hạn thí điểm các cơ chế này cần được tính toán phù hợp với lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự để bảo đảm tính đồng bộ. Các cơ quan cần phối hợp hoàn thiện hồ sơ dự án, trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8 tới.
