Đã xuất khẩu được 3,3 triệu tấn gạo
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ước đến cuối tháng 4-2026, diện tích gieo cấy lúa Đông Xuân của cả nước đạt khoảng 2,93 triệu ha; diện tích thu hoạch đạt 1,67 triệu ha; sản lượng ước đạt 11,5 triệu tấn.
Diện tích gieo cấy lúa Hè Thu cả nước ước đạt 355,5 nghìn ha.
Về xuất khẩu, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khối lượng xuất khẩu gạo tháng 4 ước đạt 1,1 triệu tấn với giá trị đạt 492,7 triệu USD. Qua đó nâng tổng khối lượng gạo xuất khẩu trong bốn tháng kể từ đầu năm 2026 đạt 3,3 triệu tấn với giá trị 1,57 tỷ USD. Tuy nhiên, mức xuất khẩu này giảm 2,3% về khối lượng và giảm 11,1% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.
Riêng giá gạo xuất khẩu bình quân trong bốn tháng kể từ đầu năm 2026 ước đạt 468,4 USD/tấn (giảm 9% so với cùng kỳ năm 2025).
Trong khi đó, theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, một số nhà xuất khẩu tạm ngưng chào giá do mức giá hiện chưa ổn định và rất khó xác định tại thời điểm giao hàng. Đối với thị trường gạo Hom Mali, mặc dù có xu hướng tăng do nhu cầu ổn định từ Mỹ, nhưng nguồn cung cũng hạn chế.
Xét về thị trường, theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Philippines là thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam với 48,5%. Trung Quốc và Gana là hai thị trường lớn tiếp theo với thị phần tương ứng là 15,6% và 7%.
So với cùng kỳ năm trước, giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam trong các tháng đầu năm 2026 sang Philippin tăng 6,7%; Trung Quốc tăng 44,4%.
Cần cách tiếp cận mang tính chiến lược
Về tình hình giá lúa trong nước, ông Đỗ Hà Nam - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, cho biết trong vụ vừa qua, giá lúa có lúc giảm xuống còn khoảng 5.000 đồng/kg. Mức giá này khiến nhiều nông dân không muốn bán.
Thậm chí, có thời điểm, lúa chín trên đồng nhưng giao dịch cũng khó do giá xuống quá thấp. Tuy nhiên, chỉ ít ngày sau, giá lúa lại tăng rất nhanh, trong khi lượng hàng có thể mua lại không còn nhiều.
Theo nhận định của Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam, nguyên nhân dẫn tới diễn biến đảo chiều trên có liên quan lớn đến thị trường Philippines - nơi chiếm trên 40% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.
Lúa gạo. (Nguồn ảnh: TTXVN)
Đơn cử như năm 2025, Philippines từng tuyên bố ngừng nhập khẩu trong 4 tháng cuối năm, khiến Việt Nam tồn kho khoảng hơn 1 triệu tấn. Tuy nhiên, sau giai đoạn hạn chế, nước này đã “mở mua” khoảng 300.000 tấn gạo.
Ông Nam cho rằng động thái trên khiến doanh nghiệp Việt Nam lo ngại “đầu ra bị thu hẹp,” bởi nếu thị trường chiếm gần một nửa thị phần xuất khẩu gạo chỉ nhập lượng nhỏ, sẽ khiến việc tiêu thụ ở trong nước gặp khó và dẫn đến tồn kho. Tuy nhiên, thực tế sau đó đã “đảo chiều” khi nhu cầu từ Philippines vẫn lớn hơn con số ban đầu, khiến thị trường thay đổi nhanh.
Sự “đảo chiều” trên khiến nhiều doanh nghiệp lâm vào thế “tiến thoái lưỡng nan.” Theo đó, khi vào vụ lo ngại thiếu hợp đồng và chịu áp lực cạnh tranh, các doanh nghiệp đẩy mạnh thu mua, nhưng khi giá bị đẩy lên, lượng tồn kho trước đó lại khó bán, khiến chi phí tăng và biên lợi nhuận bị bào mòn.
Hệ quả mà ông Nam chia sẻ là hầu hết doanh nghiệp đã lỗ nặng, nhiều đơn vị chưa biết việc giao hàng tiếp theo sẽ ra sao.
Thực tế trên ảnh hưởng đến việc thu mua, tiêu thụ lúa từ nông dân, trong khi nông dân thường không đủ điều kiện sấy, trữ lúa lâu. Khi giá thấp, người trồng lúa khó chủ động chờ giá. Đến lúc giá tăng, phần lớn nguồn hàng đã qua tay các khâu trung gian hoặc không còn dễ mua trong dân…
Trước thực trạng trên, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng vấn đề cốt lõi là cần phải giúp nông dân giữ được lúa lâu hơn, cũng như cần giải được bài toán sấy và kho trữ lúa cho nông dân.
Vì thế, ông Nam đề xuất có thể cho nông dân vay tiền, dùng lúa làm tài sản bảo đảm, hoặc cho gửi lúa tại kho doanh nghiệp, các đơn vị xuất khẩu.
Về phía cơ quan quản lý, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết đã trực tiếp làm việc với phía Philippines trong chuyến công tác gần đây và nhận thấy nhu cầu nhập khẩu gạo của thị trường này vẫn lớn. Đồng thời, hai bên đang thúc đẩy các khuôn khổ hợp tác dài hạn.
Theo đó, phía Philippines dự kiến thành lập đoàn công tác sang Việt Nam trong thời gian tới để làm việc về hợp tác chiến lược trong lĩnh vực lúa gạo. Điều này cho thấy Philippines vẫn cần nguồn cung gạo từ Việt Nam, nhất là trong bối cảnh chi phí sản xuất nội địa cao, không đủ đáp ứng tiêu dùng.
Tuy vậy, ông Hưng lưu ý vấn đề đặt ra không chỉ là nhu cầu thị trường, mà là cách tiếp cận mang tính chiến lược. Do đó phải có cách để “đi vào các thỏa thuận dài hạn,” bởi nếu không có các cam kết ổn định, việc điều hành xuất khẩu sẽ tiếp tục bị động trước những thay đổi chính sách từ đối tác.
Ở thị trường trong nước, cơ quan quản lý đang xem xét các đề xuất hỗ trợ người dân và doanh nghiệp, trong đó có phương án cho nông dân ký gửi lúa hoặc tăng khả năng dự trữ, để nâng cao khả năng điều tiết thị trường.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Hưng nhấn mạnh cơ quan này cam kết sẽ tiếp tục rà soát chính sách liên quan đến xuất khẩu, liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo, nhằm xử lý các điểm nghẽn hiện nay.
