Hướng tới mục tiêu tăng số người được bảo vệ bởi hệ thống an sinh xã hội
ĐB Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) ủng hộ chủ trương mở rộng diện bao phủ BHXH, nhất là đối với lao động phi chính thức, người giao hàng, lái xe công nghệ và những người có thu nhập từ các nền tảng số. Đây là nhóm lao động ngày càng đông, nhưng khả năng tiếp cận các chính sách an sinh còn hạn chế.
Tuy nhiên, ĐB Trí cho rằng nếu quy định đối tượng tham gia quá rộng, trong khi chưa xác định rõ ai có nghĩa vụ đóng, căn cứ tính mức đóng, trách nhiệm của nền tảng số và cơ chế bảo vệ người lao động, thì chính sách có thể phát sinh tranh chấp và tạo thêm gánh nặng cho những người có thu nhập thấp, không ổn định.
Đối với người lao động làm việc theo chuyến, theo đơn hàng hoặc nhiều nền tảng cùng lúc, việc xác định thu nhập làm căn cứ đóng và phân chia trách nhiệm giữa các bên không đơn giản. Nếu thiết kế chính sách không phù hợp, người lao động có thể tăng chi phí trước mắt nhưng chưa thấy rõ lợi ích lâu dài, từ đó tìm cách né tránh tham gia.
Đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa). Ảnh: QUANG PHÚC
Vì vậy, ĐB Lê Hữu Trí đề nghị đánh giá tác động đối với từng nhóm lao động; xem xét lộ trình thực hiện từ năm 2028 đối với nhóm lao động trên nền tảng số nếu chưa đủ điều kiện triển khai ngay.
“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số người phải đóng bảo hiểm, mà là tăng số người thực sự được bảo vệ bởi hệ thống an sinh xã hội”, ĐB Lê Hữu Trí nêu.
Danh mục đầu tư và hiệu quả quản lý quỹ BHXH cũng khiến các ĐB tiếp tục băn khoăn. Theo báo cáo thẩm tra, đến ngày 30-4-2026, số dư đầu tư quỹ BHXH đã vượt 1,5 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, năm 2025, lãi suất đầu tư bình quân chỉ đạt 3,72%, trong khi chỉ số giá tiêu dùng tăng 3,31%. Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá nghiêm túc hơn hiệu quả đầu tư, khả năng bảo toàn sức mua và tăng trưởng thực chất của quỹ.
ĐB Vũ Văn Tiến (Hải Phòng). Ảnh: QUANG PHÚC
Đa số ý kiến nêu quan điểm, với Quỹ BHXH, an toàn phải là điều kiện tiên quyết, bảo toàn quỹ là giới hạn không được vượt qua, nhưng hiệu quả cũng phải là yêu cầu bắt buộc và trách nhiệm giải trình phải được thực hiện nghiêm túc.
ĐB Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) nêu quan điểm: một quỹ có quy mô trên một triệu tỷ đồng cần có thêm lựa chọn, thay vì phụ thuộc quá lớn vào một số kênh và đối tác đầu tư. Điều quan trọng là phải lựa chọn nơi đầu tư phù hợp, tính toán phân bổ nguồn vốn hợp lý và có biện pháp kiểm soát rủi ro chặt chẽ.
Đề nghị hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ đủ 70 tuổi
Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, các ĐB cho rằng, chính sách này phải được xây dựng trên cơ sở đánh giá đầy đủ thực tiễn. Chính sách hưu trí bổ sung phải thực sự phục vụ mục tiêu nâng cao thu nhập khi nghỉ hưu, chứ không chỉ tạo thêm một kênh đầu tư tài chính.
ĐB Nguyễn Thị Thúy Lam (Đồng Tháp). Ảnh: QUANG PHÚC
Từ nguyện vọng của cử tri, ĐB Nguyễn Thị Thúy Lam (Đồng Tháp) đề nghị Chính phủ sớm trình cấp có thẩm quyền xem xét giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ đủ 75 tuổi xuống đủ 70 tuổi. Có ý kiến cũng đề nghị người từ đủ 70 tuổi trở lên sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; còn đối với trường hợp hộ nghèo, hộ cận nghèo thì sẽ từ đủ 65 tuổi.
Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, sáng 9-11. Ảnh QUANG PHÚC
Giải trình tại phiên thảo luận, về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, nhất là người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến sẽ báo cáo Chính phủ giữ quy định hiện hành (giao Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc khi có nhóm đối tượng có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế xã hội của từng thời kỳ, mà luật hiện hành chưa quy định cụ thể). Trong đó, nghiên cứu mở rộng đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số khi đủ điều kiện.
Về danh mục đầu tư quỹ BHXH, cơ quan chủ trì soạn thảo đã tổ chức họp với các cơ quan có liên quan rà soát kỹ, dự kiến báo cáo Chính phủ đề xuất tiếp tục bổ sung trong dự thảo về nguyên tắc đầu tư bảo đảm an toàn, bảo toàn, bền vững, hiệu quả, minh bạch. Bên cạnh đó, giao Chính phủ quy định tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục, cơ cấu và phương thức đầu tư quỹ...
Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, cơ quan chủ trì soạn thảo dự kiến báo cáo Chính phủ giữ nguyên quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung như Luật BHXH năm 2024, tức là không quy định cá nhân người lao động tự tham gia cơ chế đóng góp tạo quỹ hưu trí bổ sung. Bộ Nội vụ sẽ phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, hoàn thiện chính sách này khi sửa đổi toàn diện luật dự kiến vào năm 2027 – 2028.
