![Xã Thạch Bình (trước đây là xã Thạch Sơn) tỉnh Thanh Hóa, nơi được mệnh danh là "thủ phủ" của nghề nấu mật mía truyền thống. Trong cái giá rét hanh hao của những ngày cận Tết năm 2026, ngay từ đầu xã, mùi thơm ngọt đặc trưng hòa quyện cùng làn khói lam từ các lò mật tỏa ra ấm nồng, báo hiệu một mùa vụ tất bật nhất trong năm đã bắt đầu. Với người dân xứ Thanh, mật mía là nguyên liệu quen thuộc để chấm bánh chưng, nấu chè lam, làm bánh gai hay bánh trôi...](https://image.sggp.org.vn/w1000/Uploaded/2026/fwcgmzsfdazs/2026_01_10/mat-mia-1-9351.jpg.webp "Xã Thạch Bình (trước đây là xã Thạch Sơn) tỉnh Thanh Hóa, nơi được mệnh danh là "thủ phủ" của nghề nấu mật mía truyền thống. Trong cái giá rét hanh hao của những ngày cận Tết năm 2026, ngay từ đầu xã, mùi thơm ngọt đặc trưng hòa quyện cùng làn khói lam từ các lò mật tỏa ra ấm nồng, báo hiệu một mùa vụ tất bật nhất trong năm đã bắt đầu. Với người dân xứ Thanh, mật mía là nguyên liệu quen thuộc để chấm bánh chưng, nấu chè lam, làm bánh gai hay bánh trôi...")
Xã Thạch Bình (trước đây là xã Thạch Sơn) tỉnh Thanh Hóa, nơi được mệnh danh là "thủ phủ" của nghề nấu mật mía truyền thống. Trong cái giá rét hanh hao của những ngày cận Tết năm 2026, ngay từ đầu xã, mùi thơm ngọt đặc trưng hòa quyện cùng làn khói lam từ các lò mật tỏa ra ấm nồng, báo hiệu một mùa vụ tất bật nhất trong năm đã bắt đầu. Với người dân xứ Thanh, mật mía là nguyên liệu quen thuộc để chấm bánh chưng, nấu chè lam, làm bánh gai hay bánh trôi...
Nghề nấu mật mía tại Thạch Bình đã tồn tại và phát triển bền bỉ qua bao thăng trầm của thời gian. Nếu như trước đây, người dân phải dùng sức trâu bò để kéo che gỗ ép mía thì nay máy móc giúp tăng năng suất đáng kể.
Lửa được nhóm lên từ những thanh củi khô, hoặc bả mía đỏ rực dần trong bếp. Người nấu cẩn trọng canh bếp, giữ lửa vừa tay để nước mía sôi đều, lăn tăn từng đợt, không sôi trào, mở đầu cho hành trình cô đặc...
Mùa nấu mật chính vụ thường khởi động từ tháng 10 âm lịch và kéo dài đến hết tháng Chạp. Đây là thời điểm các gia đình trong xã bận rộn hơn bao giờ hết, mọi người hối hả chuẩn bị củi lửa, lò nấu và tuyển chọn nguyên liệu để kịp cung ứng cho thị trường.
Ông Tào Văn Bình, một người thợ lành nghề tại thôn Đồng Hương, xã Thạch Bình chia sẻ rằng sau nhiều năm bôn ba làm ăn xa, ông đã chọn quay về quê hương để tiếp nối nghề truyền thống của cha ông. Theo ông Bình, mặc dù công việc này mang tính thời vụ nhưng cũng đem lại nguồn thu nhập ổn định, giúp gia đình có một cái Tết ấm no và tạo việc làm cho thêm 4 lao động địa phương.
![Mỗi mẻ mật thường cần khoảng 3 tấn mía nguyên liệu và phải đun lửa mạnh, khuấy đều tay liên tục trong suốt 8 giờ đồng hồ. Trong quá trình đun, khi nước mía đạt nhiệt độ nhất định, người thợ phải liên tục vớt sạch bọt để mật có màu sắc đẹp và trong. Khi mật sôi đến độ "bánh lát", lửa sẽ được dừng lại để mật nguội dần trước khi đóng chai.](https://image.sggp.org.vn/w1000/Uploaded/2026/fwcgmzsfdazs/2026_01_10/mat-mia-7-7545.jpg.webp "Mỗi mẻ mật thường cần khoảng 3 tấn mía nguyên liệu và phải đun lửa mạnh, khuấy đều tay liên tục trong suốt 8 giờ đồng hồ. Trong quá trình đun, khi nước mía đạt nhiệt độ nhất định, người thợ phải liên tục vớt sạch bọt để mật có màu sắc đẹp và trong. Khi mật sôi đến độ "bánh lát", lửa sẽ được dừng lại để mật nguội dần trước khi đóng chai.")
Mỗi mẻ mật thường cần khoảng 3 tấn mía nguyên liệu và phải đun lửa mạnh, khuấy đều tay liên tục trong suốt 8 giờ đồng hồ. Trong quá trình đun, khi nước mía đạt nhiệt độ nhất định, người thợ phải liên tục vớt sạch bọt để mật có màu sắc đẹp và trong. Khi mật sôi đến độ "bánh lát", lửa sẽ được dừng lại để mật nguội dần trước khi đóng chai.
Khoảnh khắc quan trọng nhất là khi nước mía bắt đầu sủi bọt trắng, mật dần cô đặc xuống đáy. Những người thợ nhanh tay vớt bọt, lọc qua lớp vải màn để cho ra dòng mật nâu sẫm, sánh mịn. “Mật ngon phải có màu nâu như cánh gián, mùi thơm nhẹ, vị ngọt dịu, không gắt cổ”, một thợ lành nghề chia sẻ.
Bí quyết tạo nên thương hiệu mật mía nằm ở kỹ thuật nấu thủ công và sự tận tâm của người thợ. Bà Tào Thị Cúc, Giám đốc HTX mật mía Thạch Sơn, người có thâm niên hơn 20 năm trong nghề, cho biết khâu thu hoạch và ép mía đóng vai trò quyết định. Mía sau khi đưa về phải được ép ngay và chỉ ép đủ số lượng nấu trong ngày để tránh nước mía bị chua.
Nhằm nâng cao giá trị và khẳng định uy tín cho sản phẩm địa phương, UBND xã Thạch Bình đã giao Hội Liên hiệp Phụ nữ phối hợp với các ban ngành hướng dẫn các hộ sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm. Sự quan tâm sát sao của chính quyền cùng các chính sách khuyến khích phát triển nghề truyền thống đã tạo điều kiện thuận lợi để người dân yên tâm giữ nghề.
