Đánh giá kỹ những vướng mắc sở, ngành gặp phải
Thảo luận tại hội thảo, PGS-TS Trần Hoàng Ngân, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, đã phân tích về kết quả tăng trưởng của TPHCM trong quý 1. Ông cho rằng, kết quả đó đến từ sự nỗ lực của thành phố cũng như những nghị quyết của Quốc hội, các cơ chế đặc thù.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân phân tích, thời gian qua, Bộ Chính trị đã ban hành rất nhiều Nghị quyết cho thành phố. Từ Nghị quyết 01 (năm 1982), Nghị quyết 20 (năm 2012), Nghị quyết 16 (năm 2012) đến Nghị quyết 31 (năm 2022). Tuy nhiên, khi tổng kết các nghị quyết, Trung ương luôn nhận xét: Thành phố đã nỗ lực phát huy tiềm năng, giữ vững vai trò đầu tàu, nhưng vẫn chưa phát huy được hết tiềm năng và lợi thế của mình. Theo PGS-TS Trần Hoàng Ngân, một trong những lý do dẫn đến trung ương nhận xét như vậy là do thể chế, vì vậy thành phố cần có một thể chế tương thích.
PGS-TS Trần Hoàng Ngân thảo luận tại hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG
Vừa qua, thành phố đã có các nghị quyết đặc thù như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98, Nghị quyết 260 của Quốc hội. Sau đó, vướng ở đâu Quốc hội tiếp tục ban hành các nghị quyết tháo gỡ, như Nghị quyết 188 (về đường sắt đô thị), Nghị quyết 170 (Cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án, đất đai trong kết luận thanh tra, kiểm tra, bản án).
PGS-TS Trần Hoàng Ngân nhận xét, dù có nhiều nghị quyết nhưng mang tính ngắn hạn. Thành phố cần một thể chế ổn định lâu dài và đó là lý do cần thiết phải có một luật cho Thành phố.
Nội dung luật cần tập trung giải quyết tồn tại, vì vậy phải tổng kết việc triển khai các Nghị quyết 54, 98, 260 để đánh giá kỹ những vướng mắc mà các sở, ngành gặp phải. Nội dung luật cũng phải khai thác đa dạng các động lực phát triển của thành phố, như phát triển kinh tế biển, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, cụm công nghệ cao, khu công nghiệp sinh thái, trung tâm tài chính quốc tế, dịch vụ chất lượng cao và công nghiệp văn hóa… Cùng với đó, đưa các nghị quyết mới của Bộ Chính trị vào luật để triển khai nhanh hơn.
“Luật phải giải quyết được các điểm nghẽn, các tồn đọng, vướng mắc hiện hữu trước khi mơ đến những điều mới mẻ hơn”, PGS-TS Trần Hoàng Ngân nói.
Cần một không gian phát triển mới hoàn toàn khác
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, Viện trưởng Viện Phát triển chính sách, ĐHQG TPHCM phân tích, thực tiễn cho thấy các cơ chế đặc thù áp dụng cho TPHCM thời gian qua chủ yếu được ban hành và điều chỉnh theo từng giai đoạn nhằm xử lý các vướng mắc trước mắt. Mặc dù đã mang lại những kết quả nhất định song các cơ chế này vẫn mang tính cục bộ, tập trung vào từng vấn đề riêng lẻ, thiếu một khuôn khổ pháp lý ổn định trước yêu cầu phát triển ngày càng lớn của TPHCM.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nêu ý kiến tại hội thảo. Ảnh: VIỆT DŨNG
Chuyên gia đề xuất ba trụ cột mang tính nền tảng trong dự án luật. Đó là, trao quyền tự chủ thực chất cho TPHCM trong quản trị, từ tổ chức bộ máy đến quyết định các vấn đề về quy hoạch, đầu tư và tài chính. Bên cạnh đó, thiết lập cơ chế thử nghiệm thể chế (sandbox), cho phép TPHCM đi trước trong các mô hình kinh tế và công nghệ mới mà pháp luật hiện hành chưa kịp điều chỉnh. Ngoài ra, xây dựng một khung pháp lý có sức cạnh tranh quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, nhằm hiện thực hóa mục tiêu hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế tại TPHCM.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhận định, nếu giải quyết tốt 3 trụ cột trên thì TPHCM sẽ có một không gian phát triển mới hoàn toàn khác. Đồng thời giúp TPHCM vượt qua các điểm nghẽn cốt lõi về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và liên kết vùng. Không chỉ dừng lại ở phạm vi địa phương, những cải cách thành công tại TPHCM còn có thể trở thành kinh nghiệm thực tiễn để hoàn thiện thể chế chung của quốc gia, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Phân cấp, phân quyền toàn diện - “trái tim của thiết kế thể chế”
PGS-TS Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng, luật phải được thiết kế riêng, đặc biệt với TPHCM để đáp ứng sự phát triển của thành phố, cũng là đáp ứng sự phát triển của vùng và cả nước. Từ đó, chuyên gia đề xuất cần xác định TPHCM không chỉ là siêu đô thị đơn lẻ mà có vai trò quan trọng với vùng và quốc gia, phạm vi của luật cần bao trùm một hệ sinh thái chính sách toàn diện, trong đó các cấu phần lớn được liên kết bởi một logic phát triển thống nhất.
Cụ thể, định vị và xác lập rõ mục tiêu phát triển của TPHCM trong bối cảnh kỷ nguyên mới, ví dụ trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế có sức cạnh tranh khu vực. Đồng thời, quy hoạch tổng thể và địa vị pháp lý của quy hoạch. Luật cần quy định về việc xây dựng quy hoạch tổng thể thành phố và bảo đảm quy hoạch có địa vị pháp lý đủ mạnh để thực sự dẫn dắt phát triển, không chỉ dừng ở chức năng quản lý không gian.
Bên cạnh đó, phân cấp, phân quyền toàn diện được xem là “trái tim của thiết kế thể chế”. Bởi không có phân cấp, phân quyền thực chất thì không thể có cơ chế phát triển đột phá. Phạm vi phân quyền cần đủ rộng, bao phủ các lĩnh vực. Cấu trúc bộ máy chính quyền đô thị đặc thù, thiết kế mô hình tổ chức chính quyền linh hoạt, phù hợp với tính chất và cấu trúc không gian đặc thù của một siêu đô thị.
