Hiện diện trong nhiều lĩnh vực
Tháng 5, Tập đoàn FPT đề xuất ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong nông nghiệp nhằm giảm chi phí sản xuất, nâng hiệu quả canh tác, tối ưu logistics nông sản tại Điện Biên sau thời gian thử nghiệm cùng Trường Thịnh Drone.
Người điều khiển flycam có thể gây mất an toàn tại sân bay Tân Sơn Nhất nếu không tuân thủ quy định về vùng cấm bay. ẢNH: HOÀNG HÙNG
Với địa phương có khoảng 70% diện tích canh tác là sườn dốc, khó cơ giới hóa, bài toán công nghệ được tính đến ở nhiều khâu: phun thuốc, gieo hạt, rải phân, giám sát cây trồng, kiểm soát dịch bệnh, quản lý rừng, vận chuyển nông sản.
Kết quả thử nghiệm cho tín hiệu tích cực. Thời gian phun thuốc rút ngắn từ 4 giờ xuống còn khoảng 10 phút mỗi hécta; năng suất gieo hạt, rải phân đạt 40-64ha/ngày; chi phí logistics giảm khoảng 40%. Mô phỏng trên hơn 51.000ha lúa, cà phê, mắc ca, trà Shan tuyết cho thấy chi phí canh tác có thể giảm 15-20%, chi phí nhân công giảm khoảng 30%, thu nhập người dân tăng thêm 9-18 triệu đồng/ha/năm.
Tại TPHCM, đầu tháng 1, Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Ban Quản lý Khu công nghệ cao (SHTP) cùng Saolatek, Real-time Robotics Việt Nam, Di Động Việt khởi động chương trình thử nghiệm UAV giao hàng - hoạt động thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên trong lĩnh vực này tại thành phố.
UAV của Saolatek mang một kiện hàng bay khoảng 200m, cất - hạ cánh tự động theo lộ trình lập trình sẵn; UAV của Real-time Robotics Việt Nam bay hơn 400m, mang ba kiện hàng, giao tại nhiều điểm rồi quay về điểm xuất phát an toàn.
Trên thực tế, drone dân sự ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống hàng ngày vì dễ tiếp cận. Ngày 12-8, ghi nhận tại khu vực chuyên doanh điện máy, điện tử Nhật Tảo (phường Diên Hồng) cho thấy hoạt động mua bán các loại thiết bị bay như drone, flycam diễn ra khá sôi động.
Tại cửa hàng Việt Thành trên đường Nhật Tảo, nhân viên tư vấn cho biết người mới làm quen với flycam có thể lựa chọn các sản phẩm giá khoảng 1 triệu đồng, ưu tiên loại có bộ điều khiển đơn giản, 4 cánh quạt và thiết kế bảo vệ cánh nhằm hạn chế hư hỏng khi va chạm.
Với người đã có kinh nghiệm, người bán giới thiệu các mẫu có giá từ 2-10 triệu đồng với camera Full HD hoặc 4K, thời gian bay dài hơn, tích hợp GPS và một số chế độ bay tự động. Đối với nhu cầu chuyên nghiệp, nhân viên giới thiệu các dòng flycam có giá từ 20 triệu đồng trở lên, trong đó có những thiết bị phục vụ quay phim, chụp ảnh, khảo sát và các hoạt động chuyên dụng.
Thách thức về quản lý
Không chỉ có những mẫu máy hoàn chỉnh, người dân còn có thể mua từng bộ phận để tự lắp ráp, lập trình theo nhu cầu. Theo anh Nguyễn Lâm (48 tuổi, ngụ TPHCM), người có kinh nghiệm trong lĩnh vực này, các linh kiện như pin, mô tơ, vi mạch điều khiển phần lớn được nhập từ nước ngoài; trong nước có thể gia công, tối ưu phần khung bằng nhựa đúc, nhựa in 3D hoặc carbon. Một thiết bị tự chế có khả năng bay và điều khiển có thể chỉ tốn vài triệu đồng, tùy kích thước, công suất.
Lực lượng chức năng xã An Thạnh (TP Cần Thơ) kiểm tra thực tế thiết bị drone vận hành trên đồng lúa. Ảnh: TUẤN QUANG
Theo anh Hoàng Văn Đạt, một số thiết bị còn được can thiệp phần mềm để thay đổi giới hạn của máy, trong giới chơi gọi là “mở não” với chi phí thấp và mở được nhiều tính năng ẩn bên trong. Một người thường xuyên sử dụng flycam tại TPHCM cũng cho biết một số thiết bị có thể bị can thiệp để vô hiệu hóa chức năng định vị, từ đó tiếp tục hoạt động tại khu vực vốn được cảnh báo không được bay.
Đáng chú ý, theo một người làm nghiên cứu, viết code cho drone, với drone tự chế, khả năng lập trình và tùy biến thiết bị rộng hơn so với việc sử dụng sản phẩm nguyên bản của nhà sản xuất nên càng khó kiểm soát và quản lý.
Ông Huỳnh Đức Duy, nhà sáng lập HDFPV & Drone Soccer Việt Nam, nhận định, thực tế vẫn còn một bộ phận người sử dụng chưa nắm rõ quy định, dẫn đến tình trạng “bay chui”. Theo ông, hành vi này tiềm ẩn nhiều hệ lụy, từ xâm phạm quyền riêng tư, không gian sống của người dân đến nguy cơ ảnh hưởng an ninh quốc gia và an toàn hàng không.
"Mỗi thiết bị khi bán ra cần được liên kết với dữ liệu của chủ sở hữu hoặc tổ chức quản lý. Khi mua bán, cho tặng hoặc chuyển nhượng thì thông tin chủ sở hữu phải được cập nhật. Khi xảy ra sự cố, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xác định thiết bị thuộc về ai, ai chịu trách nhiệm"
Luật sư Hoàng Hà
Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TPHCM), đề xuất quản lý drone không nên chỉ dựa vào việc xử phạt sau khi vi phạm xảy ra. Quan trọng hơn là phải thiết lập được cơ chế phòng ngừa và truy xuất trách nhiệm ngay từ khi thiết bị được đưa ra thị trường.
Pháp luật hiện đã yêu cầu đăng ký phương tiện và từ tháng 7 đã có quy định về cấp mã số đăng ký, gắn thiết bị quản lý hoạt động bay, bước tiếp theo nên là xây dựng cơ chế định danh xuyên suốt vòng đời của drone.
"Cùng với quản lý thiết bị phải trang bị kiến thức cho người sử dụng. Hiện pháp luật đã yêu cầu người được cấp giấy phép điều khiển phải được đào tạo kiến thức hàng không và kỹ năng thực hành", luật sư Hoàng Hà nhấn mạnh.
Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng:
Mọi thiết bị phải có định danh rõ ràng
Các phương tiện bay không người lái hiện nay rất dễ sản xuất, giá rẻ, vật liệu đa dạng nhưng lại có thể gây sát thương lớn, thậm chí làm thay đổi cục diện tác chiến trên thế giới. Nếu sử dụng động cơ điện hoặc pin chúng không phát ra nhiệt, gây khó khăn cho việc phát hiện bởi các thiết bị tầm nhiệt.
Do vậy, việc quản lý chặt chẽ các thiết bị bay này là hết sức quan trọng, cụ thể là yêu cầu định danh và chia sẻ thông tin. Cơ quan cấp phép phải đưa ra các điều kiện, tiêu chuẩn chặt chẽ.
Quan trọng nhất là thông tin phải được chia sẻ ngay lập tức với lực lượng bảo vệ bầu trời và bảo vệ các mục tiêu. Bên cạnh đó, mọi thiết bị phải có định danh rõ ràng. Việc quản lý nhằm ngăn ngừa các hành vi không đáp ứng điều kiện an ninh hiện nay.
Bộ Quốc phòng đã thống nhất với Bộ Công an về việc quy phạm hóa các nội dung này theo hướng quân đội cấp phép cho nhiệm vụ quân sự, còn các nhiệm vụ dân sự thì do cơ quan khác nhưng phải đảm bảo chia sẻ thông tin để đảm bảo quản lý chặt chẽ cả mục đích quân sự và dân sự.
(Trích ý kiến phát biểu giải trình tiếp thu dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng tại phiên họp ngày 8-8-2026 trong khuôn khổ kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI).
ANH PHƯƠNG ghi
