Phát biểu tại diễn đàn, PGS.TS Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Thực tiễn cho thấy, những nền kinh tế nhanh chóng nắm bắt và tận dụng thành tựu khoa học, công nghệ đã bứt phá mạnh mẽ; ngược lại, những quốc gia chậm thích ứng đang đối mặt với nguy cơ tụt hậu.
Quan điểm phát triển dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước, đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chủ động tham gia cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, coi đây là một trong những nhiệm vụ trung tâm. Đối với Việt Nam, phát triển dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là định hướng chiến lược.
Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không chỉ dừng ở việc lựa chọn mô hình, mà nằm ở việc triển khai chuyển đổi một cách căn bản, toàn diện trên mọi lĩnh vực. Trong đó, cần đặt KH-CN và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của quá trình phát triển; đồng thời phát huy hiệu quả các nguồn lực nội sinh, coi công nghệ vừa là động lực thúc đẩy, vừa là mục tiêu hướng tới.
Theo PGS.TS Nguyễn Đức Minh, mô hình phát triển mới của Việt Nam cần được xây dựng trên các trụ cột, đó là: thể chế phát triển hiện đại, KH-CN tiên tiến; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động; nguồn nhân lực chất lượng cao; hạ tầng, dữ liệu số thống nhất, đồng bộ, dùng chung đảm bảo điều kiện “đúng, đủ, sạch, sống” và đặc biệt phải sớm hình thành thị trường dữ liệu để phát triển ngành kinh tế dữ liệu.
Tại diễn đàn, TS. Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nêu rõ chương trình công tác năm 2026, cơ quan này được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Một số nội dung về tăng trưởng kinh tế trước đây sẽ được tích hợp vào đề án này. Vì vậy, diễn đàn hôm nay có ý nghĩa quan trọng nhằm tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học để hoàn thiện định hướng và giải pháp.
Về nội dung đề án, trước hết cần làm rõ cách tiếp cận và nhận diện mô hình phát triển đất nước. Đây là khái niệm rộng, bao gồm mô hình phát triển kinh tế (trong đó có mô hình tăng trưởng), cùng các lĩnh vực như xã hội, quốc phòng, môi trường, đối ngoại và văn hóa.
Tuy nhiên, các lĩnh vực này là các trụ cột; điều cốt lõi của mô hình phát triển là xác định mục tiêu, triết lý phát triển, các động lực và cơ chế vận hành. Hiện nay có nhiều cách phân chia và tiếp cận khác nhau (5, 6 hoặc 7 trụ cột), nhưng vấn đề đặt ra là cần thống nhất cách tiếp cận tổng thể, bảo đảm mô hình phát triển bao quát đầy đủ các lĩnh vực, đồng thời làm rõ các yếu tố nền tảng, động lực, trung tâm và cơ chế vận hành của mô hình.
Tại diễn đàn, nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới, Việt Nam cần có cách tiếp cận mới trong xác lập mô hình phát triển quốc gia một cách xuyên suốt và đồng bộ, trong đó phải coi KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột cốt lõi.
Cùng với đó, cần bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đổi mới thể chế, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, thúc đẩy liên kết vùng và phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đầu tư xứng tầm cho văn hoá - di sản và đảm bảo môi trường sinh thái.
