Đây là nền tảng chiến lược để nâng cao sức khỏe, tầm vóc và dự phòng các bệnh không lây nhiễm cho cộng đồng, đồng thời là giải pháp can thiệp trọng yếu để giải quyết “gánh nặng kép” về dinh dưỡng của Việt Nam: suy dinh dưỡng thấp còi và thừa cân béo phì.
Thời gian qua, chất lượng dinh dưỡng và an toàn thực phẩm (ATTP) bữa ăn học đường đã có nhiều cải thiện. Tuy nhiên, diện bao phủ bữa ăn học đường vẫn khá hạn chế so với nhu cầu. Đáng lo ngại là, ngộ độc thực phẩm liên quan đến bữa ăn học đường vẫn xảy ra liên tiếp trong thời gian qua.
Những lời than phiền của phụ huynh về chất lượng dinh dưỡng suất ăn học sinh không hiếm. Thực tế là, ngoại trừ những cơ sở giáo dục triển khai dự án bữa ăn học đường thí điểm, đa số trường học chưa xây dựng được khẩu phần ăn dựa trên nhu cầu năng lượng, nhu cầu vi chất dinh dưỡng của lứa tuổi.
Điều kiện cơ sở vật chất nhiều nơi cũng chưa đáp ứng được yêu cầu ATTP. Trách nhiệm quản lý, kiểm tra, giám sát bữa ăn học đường còn bất cập, chưa bền vững.
Trong hành trình tìm kiếm giải pháp cho bữa ăn học đường, Nhật Bản có thể là một hình mẫu, khi từ năm 1954 đã ban hành Luật Bữa ăn học đường. Nhiều nội dung được luật hóa rất cụ thể, như chất lượng dinh dưỡng, tiêu chuẩn ATTP, phân công và phân cấp trách nhiệm quản lý tổ chức bữa ăn học đường.
Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ chi phí cơ sở vật chất. Các trường có cán bộ dinh dưỡng. Phụ huynh đóng góp chi phí nguyên liệu thực phẩm. Luật cũng quy định trách nhiệm kiểm tra, giám sát, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của học sinh. Khi thực đơn gặp vấn đề về dinh dưỡng thì sẽ được điều chỉnh trên toàn quốc.
Một điểm thú vị là học sinh trực tiếp tham gia vào quy trình chuẩn bị, phục vụ và thu dọn bữa ăn tại trường. Cách giáo dục tự nhiên này giúp học sinh tiếp thu kiến thức dinh dưỡng hiệu quả, hình thành thói quen, kỹ năng sống...
Ở Hàn Quốc, tổ chức bữa ăn học đường cũng được luật hóa và triển khai thống nhất toàn quốc. Luật Vệ sinh thực phẩm và Luật Bữa ăn học đường của Hàn Quốc quy định phải có giáo viên dinh dưỡng ở mỗi trường. Giáo viên này sẽ xây dựng thực đơn, tính toán năng lượng, kiểm soát ATTP và quy trình nấu nướng, trực tiếp giảng dạy về thói quen ăn uống lành mạnh.
Từ năm 2010, Hàn Quốc ban hành chính sách “Bữa ăn học đường miễn phí toàn diện”, áp dụng cho mọi đối tượng học sinh.
Trở lại với bữa ăn của học sinh Việt Nam. Trách nhiệm tổ chức bữa ăn học đường được phân công, phân cấp khá cụ thể: nhà trường và ban giám hiệu chịu trách nhiệm pháp lý chính; ngành giáo dục và y tế trên địa bàn phối hợp kiểm tra, giám sát; phụ huynh được khuyến khích tham gia kiểm tra, giám sát.
Tuy nhiên, chúng ta chưa xây dựng những tiêu chuẩn chất lượng dinh dưỡng và ATTP riêng biệt. Việc xây dựng thực đơn hầu như tự phát, do giáo viên kiêm nhiệm hoặc giao cho công ty cung ứng suất ăn, không có nhân sự chuyên môn dinh dưỡng trong trường học.
Đầu tư vào bữa ăn học đường chính là đầu tư trực tiếp và hiệu quả cho nguồn nhân lực tương lai của đất nước. Qua mỗi bữa ăn, học sinh nhận được nguồn dinh dưỡng chất lượng, an toàn, được giáo dục về văn hóa ăn uống, sử dụng thực phẩm lành mạnh.
Những yếu tố này sẽ xuyên suốt trong hành trình nâng cao sức khỏe, đức - trí - thể - mỹ, văn hóa, nghề nghiệp mỗi con người.
Đã đến lúc chúng ta cần luật hóa dinh dưỡng học đường, buộc các bếp ăn trường học và đơn vị cung ứng suất ăn học đường phải tuân thủ. Nhà nước nên có chính sách hỗ trợ chi phí cơ sở vật chất; nhà trường có biên chế nhân sự chuyên môn dinh dưỡng, cũng như quy định và phân công trách nhiệm kiểm tra, giám sát, đánh giá tình trạng dinh dưỡng của học sinh…
Các chính sách này phải đảm bảo kịp thời trên quy mô toàn quốc, với sự phối hợp của ngành y tế và giáo dục, từ trung ương đến địa phương, từ UBND các cấp đến mỗi nhà trường.
