Một trong những nội dung đang được nhiều người quan tâm là dự thảo quy định việc công chứng, chứng thực khi các cá nhân, tổ chức giao dịch bất động sản.
Theo đó, khi các cá nhân, tổ chức giao dịch mua bán bất động sản, chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn… chỉ thực hiện thủ tục công chứng, chứng thực đối với các thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai .
Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TPHCM cho biết, tại khoản 4 Điều 22 có quy định việc công chứng, chứng thực hợp đồng văn bản thực hiện các quyền của người sử dụng đất. Nội dung này tổ soạn thảo có tiếp thu một phần đóng góp ý kiến của đại biểu tại những lần thảo luận trước.
Tuy nhiên, theo bà Hạnh, nội dung tiếp thu chưa đầy đủ và chưa trọn vẹn như các quy định hiện hành đã nêu. Điểm a khoản 4 Điều 22 quy định hợp đồng công chứng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn lại đi kèm điều kiện chỉ thực hiện đối với các thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai.
Theo bà Hạnh, Nghị quyết 21 về định hướng sửa đổi Luật Đất đai không đề cập đến công chứng, chứng thực, có chăng chỉ nói liên quan tới việc cải cách thủ tục hành chính. Do đó cần xác định rõ công chứng có phải là thủ tục hành chính hay không?
“Cá nhân tôi xác định công chứng không phải là thủ tục hành chính. Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 63, thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết công việc cụ thể. Trong khi đó, hoạt động công chứng đã được xã hội hóa từ nhiều năm nay và mang tính chất là hoạt động sự nghiệp”- Bà Hạnh phân tích.
Bà Hạnh cho rằng, nếu nhầm lẫn công chứng là thủ tục hành chính để đơn giản hóa thì không đúng bản chất của hoạt động công chứng. Thực tế tại TPHCM, khi muốn xã hội hóa một vài công đoạn trong thủ tục hành chính, thành phố phải đưa vào Nghị quyết của Bộ Chính trị và Luật Phát triển đô thị; điều đó cho thấy xã hội hóa thủ tục hành chính là một chặng đường rất dài. Do đó, công chứng không phải là thủ tục hành chính theo Nghị định 63, và việc nhầm lẫn nó là thủ tục hành chính để cắt giảm hay không thực hiện công chứng là điều cần phải cân nhắc kỹ.
Bà Hạnh cũng cho rằng, cơ sở dữ liệu không thể thay thế được hoạt động công chứng. Cơ sở dữ liệu đất đai rất giúp ích cho hoạt động công chứng trong việc xác định thông tin về đất đai, tránh giả mạo giấy tờ và giảm rủi ro cho các bên giao dịch. Bản chất của hoạt động công chứng là chứng thực sự tự nguyện và ý chí của các bên khi tham gia giao dịch.
Vì vậy, cho dù cơ sở dữ liệu có đầy đủ thông tin thì hoạt động công chứng vẫn hết sức cần thiết, việc quy định như dự thảo điểm a khoản 4 Điều 22 là chưa đảm bảo đúng bản chất.
Tiến sĩ Trần Du Lịch thông tin, các nước như Pháp hay Đức vẫn duy trì công chứng; còn Mỹ không dùng công chứng vì họ có hệ thống quản lý lý lịch bất động sản và các đơn vị trung gian chịu trách nhiệm pháp lý. Khi Việt Nam chưa xây dựng được hạ tầng dữ liệu và cơ chế trách nhiệm tương đương, chúng ta cần có bước quá độ phù hợp chứ không nên bỏ công chứng một cách đột ngột.
