Trong bối cảnh nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng và năng lực tự chủ, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước (Nghị quyết 79) được xem là bệ phóng thể chế quan trọng, tạo điều kiện để kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước (DNNN), thực hiện rõ nét hơn vai trò chủ đạo và dẫn dắt trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Điểm quan trọng của Nghị quyết 79 là đặt ra yêu cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, nâng “chất” thay vì mở rộng “lượng”, tạo ra một bệ phóng thể chế mới để kinh tế nhà nước, đặc biệt là DNNN, chuyển từ “giữ ổn định” sang vai trò “kiến tạo và dẫn dắt phát triển”, đồng hành cùng khu vực tư nhân, vì mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và tự chủ của nền kinh tế Việt Nam.
Lễ tôn vinh Doanh nghiệp xanh do Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM tổ chức năm 2025
Trước đây, khi nói đến kinh tế nhà nước, chúng ta thường đồng nhất với DNNN. Nghị quyết 79 đã mở rộng và làm rõ hơn phạm vi này. Kinh tế nhà nước không chỉ bao gồm DNNN mà còn bao trùm các nguồn lực chiến lược do Nhà nước nắm giữ và chi phối, như: đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính ngoài ngân sách, tổ chức tín dụng nhà nước và hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập.
Cách tiếp cận này rất quan trọng vì chuyển trọng tâm từ “quản doanh nghiệp” sang “quản lý, phân bổ và sử dụng hiệu quả tổng thể nguồn lực quốc gia”. DNNN là lực lượng nòng cốt, nhưng không phải là toàn bộ kinh tế nhà nước. Điều này giúp chúng ta có cái nhìn hệ thống hơn và tránh tình trạng dồn mọi kỳ vọng hay phê phán vào riêng khu vực DNNN.
Nghị quyết 79 nhấn mạnh vai trò “chủ đạo, dẫn dắt” của kinh tế nhà nước. Vai trò chủ đạo không có nghĩa là bao trùm, làm thay hay cạnh tranh với khu vực tư nhân. Chủ đạo ở đây trước hết là giữ vai trò trụ cột ổn định vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh tài chính, an ninh lương thực và các cân đối lớn của nền kinh tế.
Nghị quyết đặt mục tiêu có 1-3 DNNN vào nhóm 500 DN lớn nhất thế giới. Đây là mục tiêu cao, nhưng không phải là không khả thi. Điều quan trọng là phải hiểu mục tiêu này không nhằm chạy theo thứ hạng, mà nhằm tạo áp lực cải cách, tập trung nguồn lực để hình thành một số DNNN thực sự mạnh, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu.
Vấn đề không nằm ở quy mô tuyệt đối mà ở chất lượng quản trị, hiệu quả sử dụng vốn, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng hội nhập quốc tế. Nếu Nghị quyết 79 được thể chế hóa và triển khai nghiêm túc, đặc biệt là các chuẩn mực quản trị theo OECD (Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế), thì mục tiêu này hoàn toàn có cơ sở.
Nghị quyết 79 đã đưa ra một trong những điểm mới khá rõ là yêu cầu tách bạch rõ ràng nhiệm vụ chính trị, công ích với hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời hạch toán đầy đủ, minh bạch theo nguyên tắc thị trường.
Khi Nhà nước giao DNNN thực hiện nhiệm vụ chính trị, thì phải bảo đảm nguồn lực tương ứng, không thể vừa giao nhiệm vụ vừa yêu cầu doanh nghiệp tự bù lỗ. Ngược lại, với hoạt động kinh doanh, DNNN phải chịu kỷ luật thị trường, đánh giá bằng hiệu quả, năng suất và khả năng sinh lời trên vốn.
Đây chính là cơ sở để chấm dứt tình trạng “vừa làm kinh doanh, vừa gánh chính sách” một cách không rõ ràng, gây méo mó đánh giá hiệu quả DNNN.
Để Nghị quyết 79 thực sự đi vào cuộc sống, điều kiện then chốt nằm ở thể chế hóa và tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, phải đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ “sợ sai” sang “quản trị rủi ro”, có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.
Có ý kiến lo ngại Nghị quyết 79 sẽ làm “lấn át” khu vực tư nhân. Lo ngại này xuất phát từ cách hiểu chưa đầy đủ. Nghị quyết 79 khẳng định rất rõ: kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng hợp tác và cạnh tranh lành mạnh.
Thực chất, nếu DNNN làm tốt vai trò nền tảng, như đầu tư hạ tầng, phát triển công nghệ lõi, ổn định thị trường, thì không gian cho khu vực tư nhân sẽ rộng mở hơn chứ không bị thu hẹp.
GS TRẦN THỌ ĐẠT, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và đào tạo, Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội
