Thúc đẩy R&D
Ông Nguyễn Trọng Luật, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cicor Việt Nam (thành viên của Cicor Group - Thụy Sĩ), cho biết hiện công ty đang hợp tác với hơn 10 doanh nghiệp (DN) Việt Nam trong chuỗi cung ứng. Tỷ lệ mua hàng nội địa của Cicor Việt Nam hiện đạt khoảng 1-3% tổng giá trị mua hàng và tỷ lệ nội địa hóa đang ở mức khoảng 3%.
Song, ông Luật cho rằng điều đáng quan tâm hơn cả là xu hướng phát triển trong tương lai bởi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu không đơn thuần là cung cấp linh kiện. DN chỉ thực sự tham gia sâu khi có khả năng cùng khách hàng giải quyết bài toán kỹ thuật, tối ưu hóa thiết kế, cải tiến quy trình và từng bước tham gia vào các hoạt động nghiên cứu, phát triển sản phẩm. Đây là hướng đi các DN Việt Nam cần định hướng trong giai đoạn tới.
Theo ông Võ Quang Huệ, Chủ tịch Công ty TNHH FoundryAI Việt Nam, nguyên Tổng Giám đốc Công ty TNHH Bosch Việt Nam, DN FDI có thể mang đến vốn, công nghệ, quy trình quản trị, môi trường nghiên cứu và đào tạo nhiều thế hệ kỹ sư xuất sắc. Nhưng nếu DN Việt vẫn chủ yếu sản xuất, gia công hoặc thương mại, Việt Nam rất khó đi tới nấc cuối cùng là năng lực quốc gia về công nghệ lõi.
Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu; đồng thời đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh phí chi cho (nghiên cứu và phát triển) R&D đạt 2% GDP, trong đó nguồn lực từ xã hội chiếm hơn 60%. Nghị quyết cũng đặt mục tiêu tỷ lệ DN có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40%.
Theo Báo cáo Kinh tế tư nhân năm 2025 của VCCI, tỷ lệ DN vừa và lớn đầu tư cho R&D chỉ khoảng 5,1%. Tỷ lệ DN giới thiệu sản phẩm hoặc dịch vụ mới trong 3 năm qua tại Việt Nam cũng chỉ đạt 7,5%, thấp hơn nhiều so với Malaysia, Thái Lan và mức trung bình khu vực.
Khoảng cách đó cho thấy, để R&D trở thành động lực nâng cấp DN, không thể chỉ trông chờ vào sự chủ động của từng DN. Cần một hệ sinh thái trong đó chính sách, hạ tầng nghiên cứu, nguồn nhân lực và nhu cầu thị trường được kết nối với nhau.
Chính sách song hành với doanh nghiệp
Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đã tạo thêm động lực để DN đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và R&D. Theo đó, DN được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đồng thời được tính vào chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế khoản chi bằng 200% chi phí thực tế cho hoạt động nghiên cứu và phát triển.
Đây là những cơ chế đáng chú ý, bởi khi chi phí nghiên cứu được hỗ trợ, DN sẽ có thêm động lực để dành nguồn lực cho những công nghệ, sản phẩm mới thay vì chỉ tập trung vào hoạt động sản xuất.
Tuy nhiên, R&D cũng cần kết nối với nhu cầu của thị trường. DN khó mạnh dạn đầu tư nếu nghiên cứu xong mới đi tìm khách hàng. Ngược lại, nếu biết chuỗi cung ứng đang cần sản phẩm nào, linh kiện nào, tiêu chuẩn nào còn thiếu, DN có thể xác định rõ công nghệ cần đầu tư và hướng nghiên cứu. Muốn vậy, cần có sự kết nối chặt chẽ hơn giữa DN FDI và DN Việt Nam.
Đây cũng là tinh thần được Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đặt ra. Nghị quyết đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy thu hút FDI, từ chú trọng quy mô vốn sang lựa chọn chất lượng dòng vốn.
Đáng chú ý, vai trò của DN FDI được nhìn nhận theo một cách mới: giá trị của khối này không chỉ được đo bằng vốn đầu tư, việc làm hay kim ngạch xuất khẩu mà còn nằm ở khả năng mang đến công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn quốc tế, năng lực quản trị hiện đại; đồng thời góp phần đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và kết nối DN Việt Nam với các chuỗi giá trị toàn cầu.
Tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 10, ông Takuya Sahashi, Phó Chủ tịch Tập đoàn Mitsubishi Corporation tại Việt Nam, đồng tình với tầm nhìn cho rằng sự phát triển kinh tế của Việt Nam không nên chỉ dựa vào việc thu hút đầu tư nước ngoài mà còn phải tạo điều kiện để DN trong nước tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị toàn cầu.
Thông qua quá trình tham gia, các công nghệ tiên tiến, phương thức quản trị hiện đại và các tiêu chuẩn quốc tế sẽ từng bước lan tỏa vào khu vực DN trong nước, tạo hiệu ứng cộng hưởng và nâng cao nền tảng công nghiệp nói chung.
Rõ ràng, cơ hội để DN Việt Nam bước vào những chuỗi giá trị lớn đang mở rộng hơn với sự đồng hành của cả chính sách lẫn khối DN FDI. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thành hiện thực khi bản thân DN thay đổi tư duy, xem đầu tư cho R&D là điều kiện để nâng vai trò từ gia công, lắp ráp lên đối tác cùng tạo giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
