Phát biểu mở đầu tọa đàm, nhà báo Nguyễn Ngọc Anh, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng nhấn mạnh, nhiễm trùng đường hô hấp từ lâu đã trở thành một trong những gánh nặng bệnh tật và tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam.
Đặc biệt, trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh, người cao tuổi mắc các bệnh lý mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) phải đối mặt với nguy cơ cao khi mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Bên cạnh đó, tâm lý chủ quan và tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh không chỉ gây nguy cơ tác dụng phụ cho người bệnh mà còn làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, đặt ra thách thức lớn đối với ngành y tế.
Nhà báo Nguyễn Ngọc Anh, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng phát biểu tại tọa đàm (Ảnh: HOÀNG TRIỀU)
Theo nhà báo Nguyễn Ngọc Anh, với tinh thần “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, tọa đàm là diễn đàn khoa học để các nhà quản lý, chuyên gia trong lĩnh vực hô hấp, vi sinh, truyền nhiễm, tim mạch và lão khoa cùng trao đổi, đánh giá toàn diện gánh nặng bệnh tật, nguy cơ biến chứng và tử vong do nhiễm trùng hô hấp, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.
Đồng thời, chương trình tập trung làm rõ thực trạng kháng kháng sinh, vai trò của các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử tiên tiến trong phát hiện sớm tác nhân gây bệnh và những chiến lược dự phòng hiệu quả.
“Chúng tôi kỳ vọng những ý kiến phân tích, chia sẻ tại tọa đàm không chỉ cung cấp kiến thức y khoa chính xác mà còn đề xuất các giải pháp, kiến nghị thiết thực đối với cơ quan quản lý và cơ sở y tế, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp, bảo vệ sức khỏe người dân TPHCM và cả nước”, nhà báo Nguyễn Ngọc Anh nhấn mạnh.
Công tác y tế dự phòng phải đi trước một bước
Phát biểu định hướng tại tọa đàm, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, đánh giá cao việc Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp Hội Hô hấp TPHCM và Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh tổ chức tọa đàm nhằm cập nhật kiến thức chuyên môn, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, tọa đàm diễn ra đúng thời điểm giao mùa cuối năm, đồng thời trùng với ngày đầu tiên của Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc năm 2026 (từ ngày 18 đến 24-11). Đây là dịp quan trọng để nhìn nhận đầy đủ hơn những thách thức trong phòng chống bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là nhiễm trùng hô hấp và tình trạng đề kháng kháng sinh đang ngày càng trở thành mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng.
TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, phát biểu định hướng tọa đàm.
TPHCM là siêu đô thị có mật độ dân số cao, hoạt động giao thương trong nước và quốc tế diễn ra sôi động, tạo ra nhiều thách thức trong kiểm soát các bệnh truyền nhiễm, nhất là nhiễm trùng đường hô hấp mắc phải tại cộng đồng. Thực tiễn giám sát dịch tễ cho thấy, vào thời điểm giao mùa cuối năm, các tác nhân gây bệnh như virus cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu khuẩn thường có xu hướng gia tăng.
Mặc dù phần lớn trường hợp khởi phát với triệu chứng nhẹ, nhưng ở những nhóm dễ bị tổn thương như trẻ dưới 5 tuổi, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh có thể diễn tiến nhanh thành viêm phổi nặng, suy hô hấp, làm gia tăng nguy cơ tử vong và gây áp lực lớn lên hệ thống điều trị, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến cuối.
Đáng lo ngại, cùng với gánh nặng bệnh tật do nhiễm trùng hô hấp, tình trạng sử dụng kháng sinh không hợp lý trong cộng đồng đang đặt ra nhiều thách thức. Phần lớn các trường hợp ho, sốt, viêm đường hô hấp trên do virus gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng đối với virus.
Tuy nhiên, thói quen tự ý mua và sử dụng kháng sinh của người dân vẫn còn phổ biến. Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết hoặc không đúng chỉ định tạo điều kiện cho vi khuẩn thích nghi, hình thành các chủng đa kháng thuốc, khiến quá trình điều trị các bệnh nhiễm khuẩn ngày càng khó khăn, làm giảm hiệu quả của những loại thuốc vốn giữ vai trò quan trọng trong điều trị.
Trước những thách thức trên, quán triệt phương châm “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, Sở Y tế TPHCM xác định công tác y tế dự phòng phải đi trước một bước, tập trung vào 4 định hướng trọng tâm nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe người dân, giảm gánh nặng bệnh tật và kiểm soát tình trạng đề kháng kháng sinh.
Thứ nhất, tăng cường giám sát, phát hiện và cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh. Ngành y tế thành phố chuyển mạnh từ tư duy ứng phó khi xuất hiện ca bệnh sang chủ động dự báo, nhận diện sớm các nguy cơ dịch tễ. Theo đó, tiếp tục củng cố hệ thống giám sát trọng điểm hội chứng cúm, viêm phổi nặng và các tác nhân gây bệnh; tăng cường liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), Viện Pasteur TPHCM, các bệnh viện và hệ thống phòng xét nghiệm. Qua đó, kịp thời phát hiện những thay đổi về đặc điểm dịch tễ, chủ động cảnh báo và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp với từng thời điểm, từng mùa dịch.
Thứ hai, thúc đẩy tiêm chủng dự phòng theo vòng đời. Vaccine là một trong những biện pháp dự phòng đặc hiệu hiệu quả, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện, biến chứng nặng và gián tiếp giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh. Trên cơ sở triển khai Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, ngành y tế thành phố chú trọng bảo đảm quyền tiếp cận tiêm chủng của người dân trong suốt vòng đời, đặc biệt ưu tiên các nhóm có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền. Trong đó, tăng cường khả năng tiếp cận các vaccine phòng bệnh hô hấp như cúm, phế cầu, ho gà và RSV theo khuyến cáo của Bộ Y tế và các hội chuyên môn.
Thứ ba, tăng cường quản lý, sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý. Thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023-2030, ngành y tế thành phố tiếp tục đẩy mạnh các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại cơ sở khám chữa bệnh, bảo đảm việc kê đơn, điều trị tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, gắn với giám sát vi sinh và kiểm soát nhiễm khuẩn. Đối với cộng đồng, trọng tâm là triển khai kê đơn điện tử, liên thông dữ liệu đơn thuốc, tăng cường kiểm soát việc bán kháng sinh theo đơn tại các nhà thuốc, từng bước hạn chế tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh và nguy cơ gia tăng vi khuẩn kháng thuốc.
Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và tăng cường phối hợp đa ngành. Bên cạnh các giải pháp chuyên môn, việc nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen sử dụng thuốc của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng ho, sốt thông thường, người dân cần nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe, nhận diện các dấu hiệu cảnh báo nặng và đến cơ sở y tế khi cần thiết. Đặc biệt, chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua thuốc, không sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung thuốc của người khác.
Để những thông điệp khoa học về phòng chống nhiễm trùng hô hấp và sử dụng kháng sinh hợp lý đến được với từng gia đình, ngành y tế cần sự đồng hành của các cơ quan báo chí, hội nghề nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà cần hướng đến thay đổi nhận thức, hình thành thói quen chủ động phòng bệnh, sử dụng thuốc đúng cách và nâng cao trách nhiệm của mỗi người dân trong bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
"Bảo vệ sức khỏe hô hấp cộng đồng không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, giới chuyên môn, các tổ chức xã hội và ý thức tự giác của mỗi người dân. Thông qua những diễn đàn khoa học như tọa đàm lần này, các giải pháp dự phòng, phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và sử dụng kháng sinh hợp lý cần tiếp tục được lan tỏa, góp phần củng cố “lá chắn hô hấp”, giảm gánh nặng bệnh tật và bảo vệ sức khỏe người dân thành phố", TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh.
Gia tăng kháng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng
Chia sẻ về "Gánh nặng của nhiễm trùng hô hấp cộng đồng”, PGS-TS Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM, Phó Chủ tịch Hội Phổi Việt Nam cho biết, nhiễm trùng hô hấp cộng đồng, đặc biệt là viêm phổi, tiếp tục là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng, là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do bệnh nhiễm trùng.
PGS.TS.BS Trần Văn Ngọc - Chủ tịch Hội Hô hấp TPHCM trình bày tham luận. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí The Lancet năm 2022, thế giới ghi nhận khoảng 7,7 triệu ca tử vong liên quan đến 33 tác nhân vi khuẩn gây bệnh trong năm 2019, trong đó khoảng 4 triệu ca tử vong liên quan đến nhiễm trùng đường hô hấp dưới và các nhiễm trùng trong lồng ngực. Đáng lo ngại, các tác nhân gây nhiễm trùng hô hấp như virus cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu khuẩn không chỉ gây bệnh cấp tính mà còn có thể làm trầm trọng thêm các bệnh lý sẵn có, gia tăng nguy cơ suy hô hấp, nhập viện và tử vong.
PGS-TS Trần Văn Ngọc phân tích, người cao tuổi, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận hoặc suy giảm miễn dịch là những nhóm có nguy cơ cao khi mắc nhiễm trùng hô hấp. Đặc biệt, nhiễm virus cúm có thể gây ra các đợt cấp COPD, khiến người bệnh phải nhập viện, điều trị hồi sức tích cực, thậm chí tử vong. Đối với RSV, các nghiên cứu quốc tế cho thấy, người mắc COPD trong độ tuổi 50-64 có nguy cơ nhập viện cao gấp khoảng 6-10 lần so với người cùng độ tuổi không mắc bệnh; ở người mắc hen, nguy cơ này cao gấp khoảng 3-7 lần. Ở người lớn tuổi có bệnh lý đi kèm, nguy cơ nhập viện do RSV có thể tăng tới 11,6 lần so với người không có yếu tố nguy cơ. Những trường hợp này thường có diễn tiến phức tạp, thời gian điều trị kéo dài, làm gia tăng chi phí y tế và gánh nặng chăm sóc cho gia đình, xã hội.
Một thách thức đáng lo ngại khác là tình trạng vi khuẩn kháng kháng sinh trong điều trị viêm phổi cộng đồng ngày càng gia tăng. Theo PGS-TS Trần Văn Ngọc, việc sử dụng kháng sinh không phù hợp có thể làm giảm hiệu quả điều trị, gia tăng nguy cơ kháng thuốc và khiến quá trình điều trị trở nên khó khăn hơn. Do đó, cần chẩn đoán chính xác bệnh, xác định tác nhân gây nhiễm trùng, đánh giá mức độ nặng và các yếu tố nguy cơ để lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp. Đặc biệt, việc điều trị kháng sinh sớm, đúng thuốc, đúng liều lượng và thời gian, kết hợp theo dõi đáp ứng để điều chỉnh phác đồ có ý nghĩa quan trọng trong giảm biến chứng và tử vong ở nhóm người bệnh nguy cơ cao.
Nhân viên y tế Bệnh viện Nhi đồng 2 thăm khám cho bệnh nhi mắc bệnh hô hấp (Ảnh: MINH NAM)
Bên cạnh điều trị, PGS-TS Trần Văn Ngọc nhấn mạnh vai trò của dự phòng chủ động nhằm giảm gánh nặng nhiễm trùng hô hấp trong cộng đồng. Trong đó, tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu và RSV là những giải pháp quan trọng, nhất là đối với người cao tuổi và người có bệnh nền. Các nghiên cứu cho thấy, tiêm vaccine cúm giúp giảm nguy cơ xuất hiện các đợt bệnh hô hấp liên quan đến cúm ở người mắc COPD, qua đó góp phần hạn chế nhập viện và chi phí điều trị.
Việc kết hợp tiêm chủng phù hợp, quản lý tốt bệnh mạn tính, phát hiện sớm triệu chứng và tiếp cận điều trị kịp thời sẽ góp phần giảm nguy cơ diễn tiến nặng, tử vong và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.
Phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị
Làm rõ hơn về "Tác nhân vi sinh gây nhiễm trùng cộng đồng đường hô hấp và thực trạng đề kháng kháng sinh (AMR), TS-BS Phạm Hùng Vân, Hội Vi sinh lâm sàng TPHCM, Viện Nghiên cứu và phát triển Vi sinh lâm sàng Việt Nam cho rằng, nhiễm trùng hô hấp cộng đồng do nhiều tác nhân vi sinh gây ra, trong đó phổ biến là các loại virus như cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), Rhinovirus và các vi khuẩn như phế cầu (Streptococcus pneumoniae), Haemophilus influenzae.
Đáng lo ngại, các tác nhân gây bệnh không chỉ làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp dưới, viêm phổi mà còn đặt ra thách thức lớn trong điều trị do tình trạng đề kháng kháng sinh ngày càng phức tạp.
Dẫn kết quả nghiên cứu trên 15.936 bệnh nhân nhập viện vì nhiễm trùng hô hấp giai đoạn 2020-2024, TS-BS Phạm Hùng Vân cho biết, có 5.081 trường hợp phát hiện tác nhân virus, chiếm 31,88%. Trong số các trường hợp phát hiện virus, Rhinovirus chiếm tỷ lệ cao nhất với 20,63%, tiếp đến là virus cúm A (16,77%) và RSV (16,51%).
Đối với tác nhân vi khuẩn, phế cầu và Haemophilus influenzae là hai tác nhân thường gặp gây nhiễm trùng hô hấp cộng đồng. Tuy nhiên, kết quả giám sát cho thấy nhiều chủng vi khuẩn đã giảm đáng kể mức độ nhạy cảm với các kháng sinh thường được sử dụng, làm gia tăng nguy cơ điều trị không hiệu quả.
Đặc biệt, tình trạng kháng kháng sinh ở các vi khuẩn Gram âm đang trở thành thách thức lớn. Theo dữ liệu giám sát kháng kháng sinh tại Việt Nam giai đoạn 2023-2024, tỷ lệ phát hiện enzyme carbapenemase, có khả năng làm bất hoạt nhóm kháng sinh carbapenem, ở vi khuẩn Acinetobacter baumannii lên tới 60,93%, Klebsiella pneumoniae là 49,37%, Pseudomonas aeruginosa là 38,06% và Escherichia coli là 10,29%. Đây là những dấu hiệu cảnh báo về nguy cơ hạn chế lựa chọn kháng sinh trong điều trị các trường hợp nhiễm khuẩn nặng.
TS.BS Phạm Hùng Vân, Chủ tịch Hội Vi sinh Lâm sàng TPHCM, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển Vi sinh Lâm sàng Việt Nam trình bày tham luận. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Theo TS-BS Phạm Hùng Vân, việc xác định chính xác tác nhân gây bệnh ngay từ giai đoạn đầu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi các triệu chứng lâm sàng thường không đặc hiệu, khó phân biệt nhiễm virus hay vi khuẩn. Trong khi đó, phương pháp nuôi cấy truyền thống còn nhiều hạn chế và không thể phát hiện một số tác nhân gây bệnh.
Việc ứng dụng các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử, đặc biệt là real-time PCR đa tác nhân, giúp phát hiện sớm căn nguyên nhiễm trùng, hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, sử dụng kháng sinh hợp lý và hạn chế nguy cơ kháng thuốc. Đối với những trường hợp nhiễm trùng nặng, phát hiện sớm tác nhân gây bệnh và nguy cơ đề kháng kháng sinh có thể góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, tăng cơ hội cứu sống người bệnh.
Bên cạnh nâng cao năng lực chẩn đoán, TS-BS Phạm Hùng Vân nhấn mạnh vai trò của tiêm vaccine trong phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Trong đó, cần chú trọng tiêm vaccine cúm hàng năm, nhất là ở người cao tuổi; phòng ngừa RSV cho các nhóm nguy cơ theo khuyến cáo, đặc biệt là người lớn tuổi có bệnh nền và phụ nữ mang thai đủ điều kiện; đồng thời tăng cường phòng bệnh do phế cầu. Chủ động dự phòng, phát hiện sớm tác nhân gây bệnh và kiểm soát tình trạng kháng kháng sinh là những giải pháp quan trọng nhằm giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng, hạn chế biến chứng và tử vong do nhiễm trùng hô hấp cộng đồng.
Bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định thăm khám cho người bệnh mắc bệnh hô hấp (Ảnh: MINH TOÀN)
Tiêm chủng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng
Chia sẻ về "Nguy cơ và chiến lược giảm thiểu biến chứng tử vong tim mạch và hô hấp do nhiễm trùng hô hấp ở người lớn tuổi”, ThS-BS Cao Xuân Minh, Tổng Giám đốc Hệ thống Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh, cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, nhiễm trùng đường hô hấp trở thành mối đe dọa đáng kể đối với sức khỏe người cao tuổi, đặc biệt là những người mắc nhiều bệnh mạn tính.
ThS.BS Cao Xuân Minh, Tổng Giám đốc Hệ thống Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh, trình bày tham luận. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Quá trình lão hóa làm suy giảm hệ miễn dịch, giảm khả năng bảo vệ của đường hô hấp, suy yếu cơ hô hấp và chức năng phổi, khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh, diễn tiến nặng và đối mặt với nguy cơ biến chứng, tử vong cao hơn. Đáng chú ý, nhiễm trùng hô hấp không chỉ gây tổn thương tại phổi mà còn có thể làm khởi phát hoặc khiến các bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), suy tim, bệnh tim mạch và đái tháo đường trở nên trầm trọng hơn. Trong đó, virus hợp bào hô hấp (RSV) thường được biết đến là tác nhân gây bệnh ở trẻ nhỏ, nhưng thực tế cũng gây gánh nặng bệnh tật lớn ở người cao tuổi.
Về chiến lược dự phòng, ThS-BS Cao Xuân Minh nhấn mạnh vai trò của tiêm chủng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, nhập viện và tử vong. Các nghiên cứu cho thấy, tiêm vaccine cúm giúp giảm nguy cơ nhập viện do bệnh hô hấp, biến cố tim mạch và tử vong ở người cao tuổi. Đối với RSV, một nghiên cứu quy mô lớn ghi nhận vaccine RSVpreF có hiệu quả 91,7% trong phòng ngừa nhập viện do bệnh đường hô hấp dưới liên quan đến RSV và 84,2% đối với nhập viện do biến cố tim phổi liên quan đến RSV.
Bên cạnh vaccine cúm và RSV, tiêm vaccine phế cầu cũng là biện pháp dự phòng quan trọng, đặc biệt đối với người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch. Các tổ chức chuyên môn quốc tế đã đưa ra khuyến cáo tiêm chủng cho những nhóm có nguy cơ cao nhằm giảm viêm phổi, các đợt cấp bệnh hô hấp mạn tính và những biến chứng liên quan.
Người dân tiêm vaccine tại một cơ sở tiêm chủng trên địa bàn (Ảnh: T.AN)
Lạm dụng kháng sinh - tăng nguy cơ kháng thuốc
Thảo luận tại tọa đàm, TS-BS Lê Thị Thu Hương, Trưởng khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cảnh báo tình trạng người dân tự ý mua và sử dụng kháng sinh khi xuất hiện các triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp như ho, sốt, đau họng. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định, đặc biệt đối với các bệnh do virus, không mang lại hiệu quả điều trị mà còn làm gia tăng nguy cơ kháng thuốc.
TS-BS Lê Thị Thu Hương trao dổi.
Theo TS-BS Lê Thị Thu Hương, khi nhiều người trong gia đình hoặc cộng đồng cùng xuất hiện triệu chứng hô hấp, cần nghĩ đến khả năng nhiễm virus. Tuy nhiên, người cao tuổi, người mắc bệnh nền cần được thăm khám sớm để đánh giá nguy cơ diễn tiến nặng, nhất là biến chứng viêm phổi. Do triệu chứng nhiễm virus và vi khuẩn có thể tương đồng, bác sĩ cần kết hợp thăm khám, đánh giá yếu tố nguy cơ và chỉ định xét nghiệm phù hợp trước khi quyết định sử dụng kháng sinh. Để hạn chế tình trạng kháng thuốc, cần tăng cường quản lý kê đơn, sử dụng kháng sinh hợp lý tại các cơ sở y tế, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân.
Đồng quan điểm, BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Liên Chi hội Truyền nhiễm TPHCM, cho rằng việc kiểm soát sử dụng kháng sinh không thể chỉ đặt trách nhiệm lên người dân mà cần sự tham gia của cơ quan quản lý, cơ sở khám chữa bệnh và hệ thống nhà thuốc. Trong đó, cần ưu tiên đào tạo nhân viên nhà thuốc nhận diện dấu hiệu nguy cơ, tư vấn và hướng dẫn người bệnh đến cơ sở y tế khi cần thiết, thay vì tự ý bán kháng sinh.
BS Trương Hữu Khanh cho rằng cần thay đổi thói quen kê đơn kháng sinh chưa hợp lý của nhân viên y tế. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Theo BS Trương Hữu Khanh, truyền thông về sử dụng kháng sinh cần phù hợp với từng nhóm tuổi, tình trạng bệnh nền và mức độ nguy cơ, bởi người dân khó tự phân biệt nhiễm virus và vi khuẩn chỉ qua triệu chứng. Bên cạnh đó, phải thay đổi thói quen kê đơn kháng sinh chưa hợp lý của nhân viên y tế, nhất là tại khu vực ngoại trú. Trong chiến lược dự phòng nhiễm trùng hô hấp, bao gồm tiêm chủng vaccine, chính nhân viên y tế cần tiên phong thực hành, tạo niềm tin và khuyến khích người dân làm theo. Hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe phải được duy trì thường xuyên, kết hợp kiểm soát kê đơn và bán thuốc nhằm hạn chế lạm dụng kháng sinh, giảm nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.
Chia sẻ tại tọa đàm, BS-CK1 Nguyễn Dũng, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cho biết, mỗi ngày phòng khám ngoại trú tiếp nhận khoảng 150 lượt người bệnh, trong đó các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp chiếm tỷ lệ đáng kể. Đặc biệt, vào mùa cúm, nhiều bệnh nhân đến khám với triệu chứng sốt, ho, đau họng; không ít trường hợp ho kéo dài sau mắc cúm A. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng nên không nhất thiết phải sử dụng kháng sinh.
BS-CK1 Nguyễn Dũng phát biểu tại tọa đàm.
Đáng lưu ý, người mắc các bệnh nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), giãn phế quản hoặc các bệnh phổi mạn tính có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc nhiễm trùng hô hấp. Thực tế khám ngoại trú cũng ghi nhận nhiều trường hợp mắc lao phổi, do đó cần chú trọng phát hiện sớm, tránh bỏ sót bệnh. Người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu và virus hợp bào hô hấp (RSV) theo chỉ định. Tuy nhiên, hiện chi phí một số loại vaccine còn cao, cần có giải pháp giúp người dân tăng khả năng tiếp cận. Đồng thời, việc sử dụng xét nghiệm nhanh phát hiện cúm phù hợp có thể hỗ trợ chẩn đoán, hạn chế tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh.
BSCK2 Ngô Thế Hoàng, Trưởng khoa Nội hô hấp BV Thống Nhất phát biểu. Ảnh: HOÀNG TRIỀU
Chia sẻ tại tọa đàm, BS-CK1 Nguyễn Dũng, Khoa Hô hấp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, cho biết, mỗi ngày phòng khám ngoại trú tiếp nhận khoảng 150 lượt người bệnh, trong đó các trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp chiếm tỷ lệ đáng kể. Đặc biệt, vào mùa cúm, nhiều bệnh nhân đến khám với triệu chứng sốt, ho, đau họng; không ít trường hợp ho kéo dài sau mắc cúm A. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân không có dấu hiệu nhiễm khuẩn rõ ràng nên không nhất thiết phải sử dụng kháng sinh.
Đáng lưu ý, người mắc các bệnh nền như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), giãn phế quản hoặc các bệnh phổi mạn tính có nguy cơ diễn tiến nặng khi mắc nhiễm trùng hô hấp. Thực tế khám ngoại trú cũng ghi nhận nhiều trường hợp mắc lao phổi, do đó cần chú trọng phát hiện sớm, tránh bỏ sót bệnh. Người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu và virus hợp bào hô hấp (RSV) theo chỉ định. Tuy nhiên, hiện chi phí một số loại vaccine còn cao, cần có giải pháp giúp người dân tăng khả năng tiếp cận. Đồng thời, việc sử dụng xét nghiệm nhanh phát hiện cúm phù hợp có thể hỗ trợ chẩn đoán, hạn chế tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh.