Mở trục không gian mới
Theo nhiều chuyên gia, hồ Hoàn Kiếm được xem là “trái tim của thủ đô”, có ý nghĩa đặc biệt đối với cả nước. Vì vậy, mọi đề xuất xây dựng công trình mới quanh hồ nên được xem xét kỹ lưỡng trên cơ sở nghiên cứu toàn diện về giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan và không gian đô thị.
Theo định hướng Quy hoạch tổng thể thủ đô tầm nhìn 100 năm, khu vực nội đô lịch sử, trong đó có hồ Hoàn Kiếm và phụ cận, được nghiên cứu bảo tồn và tái thiết nhằm phát huy giá trị không gian kiến trúc đô thị hiện có; kiểm soát quy mô phát triển mới; nâng cao chất lượng cảnh quan, hạ tầng và môi trường...
Theo ý tưởng tổng thể, hồ Hoàn Kiếm được định hướng trở thành một quảng trường lớn, biểu tượng của thủ đô, kết nối với Quảng trường Cách mạng Tháng Tám và Nhà hát Lớn, hình thành không gian “Lịch sử - Văn hóa - Nghệ thuật”. Trong đó, khu vực phía Bắc hồ Hoàn Kiếm dự kiến mở rộng Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục, hình thành quảng trường lớn, tăng cường kết nối với hồ Hoàn Kiếm và công viên - quảng trường phía Đông.
Phương án đang được nghiên cứu bố trí công trình biểu tượng Khải Hoàn Môn, lấy cảm hứng từ hình ảnh đôi cánh chim hạc vươn lên, tạo điểm nhấn kết thúc trục đô thị khu phố cổ và mở ra trục không gian mới về phía Nam. Phương án này đang nhận được sự quan tâm của dư luận.
KTS Hồ Thiệu Trị, đại diện đơn vị tư vấn quy hoạch khu vực hồ Gươm (còn gọi là hồ Hoàn Kiếm) và vùng phụ cận, cho biết trong không gian này có Khải Hoàn Môn - công trình mới, hiện đại, được kỳ vọng đánh dấu một giai đoạn đặc biệt của Việt Nam trong sự phát triển và bước vào một kỷ nguyên mới.
Bảo tồn giá trị lịch sử - văn hóa
KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nhấn mạnh, mọi đề xuất xây dựng công trình mới quanh hồ cần được xem xét kỹ lưỡng trên cơ sở nghiên cứu toàn diện về giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan và không gian đô thị. Hồ Hoàn Kiếm là khu vực nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước và Chính phủ. Trong những năm qua, nhiều phương án cải tạo, chỉnh trang khu vực này đã được các cơ quan quản lý, đơn vị trong nước và chuyên gia nước ngoài đề xuất.
Tuy nhiên, nhiều phương án chưa được chấp thuận do liên quan đến những yêu cầu đặc thù trong bảo tồn di sản và cảnh quan. Đối với đề xuất xây dựng Khải Hoàn Môn, nhưng theo ông, phương án đặt công trình tại khu vực Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, nhất là trong mối tương quan với không gian hồ Hoàn Kiếm, các công trình di sản và cảnh quan xung quanh.
“Chúng ta phải hiểu đúng ý nghĩa của Khải Hoàn Môn. Vị trí đặt công trình phải có ý nghĩa lịch sử, có giá trị về địa lý và không gian. Do đó, phương án hiện nay chưa thật sự hợp lý”, ông Đào Ngọc Nghiêm nhận định.
Đây là thủ đô, là trái tim của cả nước, vì vậy cần tranh thủ ý kiến của nhân dân cả nước. Bên cạnh việc lấy ý kiến rộng rãi, cần thành lập một hội đồng thẩm định gồm các chuyên gia có kinh nghiệm, chuyên gia chuyên ngành sâu và những người am hiểu giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc của khu vực hồ Hoàn Kiếm.
Đối với đề xuất xây dựng Khải Hoàn Môn, KTS Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cho rằng cần được xem xét nghiêm túc. Xét về ý nghĩa văn hóa, Khải Hoàn Môn là công trình kiến trúc phương Tây, thường được xây dựng để khẳng định chiến thắng, ca ngợi khúc khải hoàn khi đoàn quân trở về. Trong khi đó, hồ Hoàn Kiếm gắn với câu chuyện trả gươm cho thần - một biểu tượng của hòa bình, thể hiện khát vọng buông bỏ vũ khí để trở về với cuộc sống lao động.
Do đó, việc xây dựng một Khải Hoàn Môn hoành tráng để ca ngợi chiến thắng quân sự tại đây mâu thuẫn với triết lý nhân văn vốn có của hồ Hoàn Kiếm. Vì vậy, việc áp đặt một biểu tượng chiến thắng kiểu châu Âu tại không gian di sản này là không thực sự phù hợp với bản sắc lịch sử của thành phố.
Giá trị cốt lõi của hồ Hoàn Kiếm nằm ở ký ức. “Vì vậy, việc quy hoạch, cải tạo đô thị phải trân trọng quá khứ, tôn trọng ký ức và giữ gìn hồn di sản để kể lại câu chuyện của Hà Nội cho thế hệ mai sau”, ông Phạm Thanh Tùng nêu rõ.
Theo KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, khu vực hồ Hoàn Kiếm là “nơi lắng hồn sông núi Việt Nam”. Thế nên, tất cả những công trình kiến trúc ở đây đều phải có những giá trị xuất sắc. Việc ý tưởng xây dựng công trình biểu tượng Khải Hoàn Môn cần được nghiên cứu kỹ trước khi đưa ra phương án chính thức. Việc lựa chọn một công trình biểu tượng tại hồ Hoàn Kiếm không nên dựa trên hình thức bắt mắt mà phải bảo đảm sự hài hòa với tổng thể không gian lịch sử - văn hóa xung quanh.
