Khi KTTN được xác định là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế quốc gia, doanh nghiệp (DN) không chỉ là đối tượng được quản lý hay hỗ trợ, mà phải được nhìn nhận là chủ thể kiến tạo tăng trưởng, tạo việc làm, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Từ thay đổi nhận thức đó, một chuyển động quan trọng đang diễn ra: từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển, từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý theo rủi ro, từ “DN được làm gì” sang nguyên tắc DN được quyền kinh doanh những gì pháp luật không cấm. Đây có lẽ là giá trị thể chế sâu sắc nhất của Nghị quyết 68.
Sau hơn một năm, nhiều điểm nghẽn đã bắt đầu được tháo gỡ: điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính được cắt giảm; phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh; khả năng tiếp cận đất đai, tín dụng, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và thị trường được quan tâm hơn. Quan trọng hơn, niềm tin kinh doanh đã có dấu hiệu cải thiện.
Nhưng, khoảng cách lớn nhất hiện nay vẫn từ chính sách đến thực thi. Trung ương có thể thay đổi một nghị quyết, một luật, một quy định tương đối nhanh. Nhưng thay đổi cách ứng xử của cả bộ máy với DN khó hơn nhiều. Nếu ở địa phương vẫn còn tâm lý sợ trách nhiệm, thủ tục lòng vòng, cách hiểu pháp luật khác nhau, hay DN vẫn phải mất nhiều thời gian và chi phí để tiếp cận đất đai, vốn và giấy phép, thì tinh thần cải cách chưa thực sự đi đến “kilômét cuối cùng”.
Vì vậy, giai đoạn tới không nên đặt trọng tâm vào việc Nhà nước hỗ trợ DN nhiều hơn, mà phải là tạo một môi trường để DN tự lớn lên bằng năng lực của mình. DN cần nhất không phải ưu đãi, mà là quyền tài sản được bảo đảm, luật chơi ổn định, cạnh tranh bình đẳng, thủ tục đơn giản và khả năng tiếp cận các nguồn lực theo nguyên tắc thị trường.
Thước đo cuối cùng của Nghị quyết 68 không phải đã ban hành bao nhiêu chính sách, mà là DN đã tiết kiệm được bao nhiêu thời gian, giảm được bao nhiêu chi phí và có thêm bao nhiêu cơ hội đầu tư, đổi mới và lớn lên.
Nhà nước không thể làm thay DN. Nhưng Nhà nước có thể làm một việc quyết định: tạo ra một thể chế mà trong đó người kinh doanh tử tế không phải xin cơ hội để phát triển, nhưng có quyền và có niềm tin để phát triển. Khi đó, KTTN mới thực sự trở thành một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
