Phản ứng nhanh
UBND TPHCM vừa ban hành Quyết định số 4114/QĐ-UBND quy định quy trình phối hợp hỗ trợ, can thiệp, xử lý trường hợp trẻ em bị bạo lực, xâm hại.
Theo đó, quy trình xử lý được chuẩn hóa thành 6 bước: tiếp nhận và phối hợp xử lý thông tin; đánh giá ban đầu mức độ tổn hại của trẻ em, thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn tạm thời trong trường hợp đặc biệt; xác định nhu cầu cần hỗ trợ, can thiệp; xây dựng, phê duyệt kế hoạch; thực hiện kế hoạch; rà soát, đánh giá sau thực hiện.
Đáng chú ý, ở khâu tiếp nhận, công chức phụ trách trẻ em phải báo cáo kết quả xác minh cho Chủ tịch UBND cấp xã trong vòng 2 giờ kể từ khi tiếp nhận thông tin.
Lãnh đạo khu phố 3 (phường Tân Tạo, TPHCM) sẵn sàng phối hợp khi tiếp nhận các thông tin phản ánh trẻ bị bạo hành. ẢNH: HOÀNG KIM
Một trường hợp tại phường Lái Thiêu (TPHCM) cho thấy rõ ý nghĩa của cơ chế này. Đầu tháng 7, Cơ quan Cảnh sát điều tra, Công an TPHCM giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hiền Phúc để điều tra hành vi bạo hành cháu H.B.T.D. (sinh năm 2023, con riêng của bà Bùi Thị Thảo Vy - người chung sống như vợ chồng với Phúc).
Ông Trần Thế Phong, Phó Chủ tịch UBND phường Lái Thiêu, cho biết, để có kết quả xử lý nhanh như vậy, trong khoảng 2 giờ từ khi tiếp nhận thông tin ban đầu về vụ bạo hành, công chức phụ trách trẻ em, Công an phường và các đơn vị liên quan đã khẩn trương xác minh, báo cáo vụ việc để lãnh đạo UBND phường chỉ đạo can thiệp. Song song với quá trình điều tra, các cơ quan cũng triển khai trợ giúp xã hội cho nạn nhân.
Tuy nhiên, vụ việc cũng cho thấy những trở ngại có thể xuất hiện ngay trong giai đoạn đầu. Nguồn tin ban đầu xuất phát từ mạng xã hội; người mẹ không trình báo và thiếu hợp tác trong quá trình xác minh, xử lý. Trong những tình huống như vậy, việc có quy trình và thời hạn rõ ràng càng trở nên quan trọng; cấp cơ sở cũng cần chủ động hơn trong việc thiết lập các kênh thông tin, không chờ gia đình nạn nhân trình báo.
Để đáp ứng yêu cầu đó, tại phường Tân Tạo, TPHCM đã thành lập Tổ phản ứng nhanh qua nhóm Zalo, gồm lãnh đạo UBND phường, đại diện cơ quan công an, hội phụ nữ, cán bộ phụ trách trẻ em và khu phố.
Lãnh đạo phường Tân Tạo cho hay, mọi thông tin hiện trường được báo cáo bằng hình ảnh hoặc tin nhắn thoại. Các nhận định sơ bộ về tình trạng của trẻ, thái độ người chăm sóc được cập nhật ngay vào nhóm Zalo để lãnh đạo phường nắm bắt và ra quyết định xử lý kịp thời.
Ngày 7-8, Công an phường Thuận Giao, TPHCM phối hợp các đơn vị liên quan xác minh vụ một bảo mẫu có hành vi bạo hành nhiều trẻ em tại một trường mầm non trên địa bàn phường.
Trước đó một ngày, Công an phường Bình Phước, TP Đồng Nai tạm giữ hình sự Dương Đại Long để điều tra hành vi “Cố ý gây thương tích” và “Hành hạ người khác” sau khi Long đánh đập cháu P.G.K.L. (11 tuổi, con riêng của nhân tình).
2 vụ việc liên tiếp cho thấy hành vi bạo hành trẻ em luôn là vấn nạn nhức nhối. Việc phát hiện sớm dấu hiệu bất thường và can thiệp ngay từ những giờ đầu có ý nghĩa quyết định trong bảo vệ trẻ khỏi bạo hành, tạo điều kiện bảo vệ chứng cứ, xử lý vụ việc kịp thời.
Thời hạn kích hoạt trách nhiệm
Đánh giá về quy trình mới, ông Lại Hữu Thống, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Bình Lợi, TPHCM, cho rằng, quy trình 6 bước đã cụ thể hóa trách nhiệm của từng đơn vị, khắc phục tình trạng phối hợp chưa đồng bộ giữa công chức trẻ em, cơ quan công an, trạm y tế, nhà trường và các đoàn thể như trước đây.
Luật sư Đỗ Ngọc Thanh, Chi hội trưởng Chi hội Luật sư - Hội Bảo vệ quyền trẻ em TPHCM, nhấn mạnh: Mốc 2 giờ phải được hiểu là “thời hạn kích hoạt trách nhiệm”, buộc toàn bộ hệ thống bảo vệ trẻ em tại cơ sở lập tức vào cuộc, chứ không phải thời hạn để điều tra hay kết luận toàn bộ vụ việc. Bởi trong các vụ xâm hại, sự chậm trễ có thể khiến trẻ tiếp tục bị tổn hại hoặc làm mất dấu vết, chứng cứ.
Luật sư Đỗ Ngọc Thanh đề xuất 4 yêu cầu cốt lõi: tiếp nhận thông tin theo nguyên tắc “không từ chối, không chuyển vòng”; phối hợp xác minh ngay từ đầu giữa các lực lượng; bảo vệ kịp thời chứng cứ như camera, dữ liệu điện tử, hồ sơ chăm sóc; ghi rõ thời điểm và người xử lý tại mỗi khâu để giám sát chéo.
Phân tích thêm về thực trạng trẻ bị bạo hành, Luật sư Đào Thị Bích Liên (Đoàn Luật sư TPHCM) nêu ý kiến, nhiều vụ bạo hành do người tình hoặc “chồng hờ” của mẹ gây ra, xuất phát từ lối sống buông thả, kinh tế bấp bênh, thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và nhận thức lệch lạc khi coi bạo lực là phương thức dạy dỗ.
Bên cạnh đó, tâm lý e ngại va chạm của người xung quanh cùng sự phụ thuộc về kinh tế, tình cảm của người mẹ đã vô tình khiến hành vi bạo hành kéo dài. Do đó, việc ấn định mốc thời gian phản ứng nhanh và chủ động can thiệp từ cơ sở là giải pháp then chốt để bảo vệ trẻ em trước các nguy cơ bị tổn hại.
