Tại Nhà máy Chè 19-5 của Công ty Chè Lâm Đồng xưa kia, một bảo tàng về cây trà và các sản phẩm từ trà được hình thành, từ đó nâng lên thành một nghi thức trà Việt đặc sắc.
Di sản nghề được đánh thức
Cô nhân viên tên Thảo thướt tha trong tà áo dài truyền thống vui vẻ hướng dẫn khách tham quan Nhà máy Chè 19-5. Quy trình làm trà đen xuất khẩu gồm các công đoạn làm héo, sàng, nghiền, cắt... Ở mỗi công đoạn có các tượng sáp tái hiện công việc đặc trưng của người thợ.
Ngược dòng thời gian, năm 1927, người Pháp lựa chọn 1 trong 10 giống trà nổi tiếng nhất thế giới - giống Asam Ấn Độ với lá lớn và dày, mang về gieo trồng tại Đà Lạt, Di Linh, Bảo Lộc và cho xây dựng nhà máy đầu tiên tại Cầu Đất - Đà Lạt, gắn với sự ra đời của Sở Trà Cầu Đất. Khi tuyến đường bộ nối liền Sài Gòn - Đà Lạt hoàn thành (nay là quốc lộ 20), nhà máy trà đầu tiên của người Pháp cũng được xây dựng tại Bảo Lộc, sau này còn được gọi là Nhà máy Chè 1927.
Năm 1950, nhà máy chuyển giao quyền sở hữu cho một người Hoa. Sau ngày 30-4-1975, nhà máy thuộc quản lý của Nhà nước. Năm 2007, nhà máy chuyển đổi mô hình hoạt động sang công ty cổ phần và hiện do Công ty cổ phần Chè Lâm Đồng, thuộc thương hiệu Đôi Dép, quản lý.
Nhờ lợi thế về thổ nhưỡng, khí hậu và nằm trên trục giao thông chính nối TPHCM với đô thị du lịch Đà Lạt, Bảo Lộc thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài. Khoảng năm 1988, các giống trà Ô Long được đưa vào vùng đất này. Đến năm 1991, Lâm Đồng trở thành một trong những tỉnh có diện tích và năng suất trà xuất khẩu lớn nhất cả nước.
Tìm diện mạo mới cho trà Việt
Những năm gần đây, sản phẩm trà Ô Long xuất khẩu có phần giảm sút do nhiều nguyên nhân. Trước thực tế đó, sứ mệnh phát triển, vươn tầm cho cây trà Bảo Lộc được đặt trên vai chính những người con Lâm Đồng, trong đó có người sáng lập thương hiệu Đôi Dép.
Trà của Đôi Dép được trồng tại 6 nông trường, với tổng diện tích hơn 200 ha, theo quy trình hữu cơ và chế biến tại các nhà máy quanh vùng Bảo Lộc, bảo đảm an toàn cho sức khỏe. Hiện các sản phẩm trà Ô Long và cà phê của Đôi Dép đã được xuất khẩu đến nhiều nước và vùng lãnh thổ ở châu Á, châu Âu và Hoa Kỳ.
Trong không gian sang trọng, ấm cúng của phòng trưng bày có hơn 30 bộ ấm tách trà của nhiều vùng miền, chúng tôi được giới thiệu về ngũ thức trà Việt, gồm Mộc thức, Văn thức, Ngự thức, Tĩnh thức và Thư thức. Cũng như người Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc, người Việt Nam có thói quen uống trà từ lâu đời.
Với việc nắm bắt công nghệ trồng, chế biến trà Ô Long cùng tình yêu dành cho vùng đất Bảo Lộc, những người làm trà nơi đây tự tin có thể góp phần làm giàu thêm văn hóa trà Việt, tạo nên những giá trị riêng như cách người Nhật đã làm với trà đạo.
Ông Trần Ngô Phúc Vũ, người sáng lập thương hiệu Đôi Dép, chia sẻ: “Đôi Dép mong muốn mang đến những khoảnh khắc hạnh phúc cho khách hàng qua sản phẩm và dịch vụ, xây dựng một hệ sinh thái “Không thể thiếu nhau” với dịch vụ hoàn hảo, sản phẩm chất lượng cao, sự quan tâm và thấu hiểu, để khách hàng cảm thấy thoải mái và tận hưởng cuộc sống tươi đẹp”.
Từ năm 2015, Nhà máy Chè 1927 ngừng sản xuất; sau đó được đầu tư, phục chế, bổ sung các hiện vật liên quan đến ngành trà và đồ dùng cổ; đồng thời xây dựng phòng trưng bày, khu thưởng thức trà, trung tâm thương mại... để trở thành nơi lưu giữ ký ức về ngành trà Lâm Đồng và cả nước.
Năm 2025, nơi đây bắt đầu đón khách tham quan, với khoảng 20.000 lượt khách trong năm, trong đó 20% là khách quốc tế, chủ yếu từ châu Âu. Đây cũng là điểm ngoại khóa bổ ích, giúp học sinh, sinh viên có thêm kiến thức về cây trà Việt Nam và thế giới.
