Ngày nay, các tuyến đường giao thông, tuy còn chưa đáp ứng nhu cầu nhưng đã kết nối dày đặc như mạch máu của đô thị. Trên không gian rộng lớn đó, những con người thành phố đã tạo nên nhịp sống sôi động không ngừng, dệt nên những câu chuyện chan hòa, tử tế, bình dị, đầy nghĩa tình.
Từ “vùng đất mới” đến “người Sài Gòn” cởi mở, nghĩa tình
TPHCM từ thuở khai khẩn đến nay luôn là “vùng đất mở”. Từng đoàn lưu dân từ mọi miền đất nước đã tìm đến đây trong nhiều thời đoạn lịch sử khác nhau. Họ mang theo lối sống, tập quán, tín ngưỡng từ quê hương, mang cả nỗi lo mưu sinh lẫn khát vọng lập nghiệp. Từ những bước chân ấy, từ hành trình vạn dặm ấy đã hình thành những lớp người có chung tố chất đặc biệt: dám đi để mở rộng tầm mắt, dám làm những điều mới mẻ, biết dung hòa khác biệt và sẵn sàng sẻ chia cơ hội làm ăn với nhau. Sài Gòn - Gia Định - TPHCM trở thành “đất lành chim đậu”.
Hơn 300 năm qua, TPHCM không còn là “vùng đất mới”. Công cuộc khai khẩn đã biến vùng đất hoang vu thành làng xóm đông đúc, phố xá sầm uất, bến sông tấp nập. Đô thị hình thành từ đó. Những đoàn lưu dân người Việt, người Hoa và các cộng đồng khác đã cùng dựng phố, lập chợ, xây hãng xưởng, trường học, bệnh viện, bến cảng, nhà kho... Bao lớp người đã đổ mồ hôi, máu và nước mắt để xây dựng thành phố, đồng thời truyền lại tinh thần khai phóng, sáng tạo và bao dung của người thành phố.
Đó chính là “vốn quý nhất của TPHCM”. Vốn quý ấy nằm trong chất “người Sài Gòn” - năng động, dám nghĩ điều mới, dám làm điều khác, dám vượt qua rào cản định kiến, bảo thủ; luôn hướng đến hiệu quả của “công chuyện làm ăn” bằng tư duy thực tế mà vẫn giữ trọn nghĩa khí và lòng trắc ẩn.
Người Sài Gòn - TPHCM không phân biệt “gốc gác” mà coi trọng cách hành xử. Bất kể ai từ đâu đến, cao sang hay nghèo hèn, chỉ cần sống tử tế, ứng xử chính trực, nghĩa tình thì nghiễm nhiên trở thành “người Sài Gòn - TPHCM”. Nghĩa tình là luôn giúp nhau khi hữu sự, ai gặp khó khăn cũng nhận được sự chia sẻ ít nhiều. Từ chuyện bình trà đá miễn phí bên đường đến bữa cơm 2.000 đồng, những suất “cơm treo” trong các quán ăn dành cho người thiếu đói; hay mỗi khi ngoài Trung, ngoài Bắc gặp bão lũ là cả thành phố cùng góp công, góp của cứu trợ khẩn trương.
Trong đại dịch Covid-19, hàng ngàn bếp ăn thiện nguyện mọc lên, hàng trăm sáng kiến ra đời để cứu giúp người bệnh, hỗ trợ nhân viên y tế; người dân trao nhau từng bó rau, ký gạo, đến từng bình oxy... “Sài Gòn bao thương” là một truyền thống được bồi đắp qua hàng trăm năm trên mảnh đất này.
Ngày nay, nhịp sống hiện đại và có phần xô bồ đôi khi khiến nhiều người lo ngại những giá trị ấy phai nhạt. Nhưng mỗi khi thành phố đối diện thử thách - như đợt dịch bệnh khốc liệt vừa qua - con người TPHCM lại chứng minh họ vẫn là “vốn quý” nhất, là sức mạnh giúp thành phố đứng vững và hồi sinh. Không chỉ bằng lòng trắc ẩn, mà bằng năng lực tổ chức, tinh thần tự nguyện và sự sáng tạo trong hành động.
Năng động và sáng tạo - con người TPHCM mang bản sắc của thời đại mới
Nếu “nghĩa tình” là đôi chân vững vàng, thì “năng động - sáng tạo” là đôi tay tài hoa của người TPHCM. Trong suốt hơn 300 năm hình thành, chưa bao giờ TPHCM ngừng chuyển mình. Từ thương cảng Bến Nghé xưa đến đô thị thông minh hôm nay, thành phố luôn là “cái nôi” của đổi mới trên các lĩnh vực, từ kinh tế đến văn hóa - xã hội. Người TPHCM không ngại thay đổi. Họ có thể vừa bán hàng rong vừa livestream; vừa làm nông dân vừa trở thành nhà sáng chế nhỏ; vừa giữ phong tục cũ vừa tiếp nhận lối sống mới một cách tự nhiên.
Thực tế, linh hoạt và dũng cảm “dám làm, dám chịu”, hành trình đổi mới của thành phố bắt đầu từ tư duy “có thể làm được”. Chính vì thế, “phát triển TPHCM trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, sáng tạo của khu vực” không chỉ nằm ở những dự án hạ tầng hay khu công nghệ cao, mà trước hết ở việc nuôi dưỡng các thế hệ cư dân mang bản sắc tốt đẹp của người TPHCM: có tri thức, có tinh thần cộng đồng, có bản lĩnh hội nhập mà không đánh mất mình.
Giữa dòng chảy hiện đại hóa - đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, TPHCM đối mặt với nhiều thách thức: mai một di sản, mất mảng xanh và không gian công cộng, quá tải giao thông, ngập nước, chênh lệch giàu nghèo... Nhưng điều đáng lo ngại hơn chính là nguy cơ đánh mất “con người Sài Gòn”, khi mà lối sống thực dụng và cạnh tranh bất chấp trở thành “bài học làm giàu”, khi tiền bạc trở thành “thước đo” giá trị con người, khi sự nghi kỵ và định kiến làm phai nhạt nghĩa khí và lòng bao dung... Đấy là dấu hiệu cho thấy sự suy giảm những giá trị tốt đẹp vốn là nền tảng phát triển của thành phố này.
Nhìn lại hành trình hơn 3 thế kỷ, ta thấy rõ: dù trải qua bao biến động, từ chiến tranh đến hòa bình, từ khủng hoảng đến phục hồi, thì con người Sài Gòn - TPHCM luôn là yếu tố quyết định. Chính họ đã biến đô thị này trở thành một thành phố năng động bậc nhất cả nước; chính họ đã biến những khó khăn thành cơ hội, biến thử thách thành động lực để đi tới. Mỗi khi nói về TPHCM, điều làm người ta nhớ đến đầu tiên là con người nơi đây, những con người làm nên tất cả bằng tinh thần quyết liệt mà phóng khoáng, thực tiễn mà nhân hậu, bản lĩnh mà bao dung.
Đồng thuận lòng người làm nên tương lai thành phố
TPHCM sau sáp nhập có khoảng 14 triệu dân. Trong phiên bế mạc Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ I (2025-2030), đồng chí Trần Lưu Quang, Bí thư Thành ủy TPHCM, đã đề cập: Con người TPHCM chính là nguồn lực vô giá của thành phố. Ngay sau đó, sự quan tâm đến “nguồn lực con người” đã sớm được cụ thể hóa bằng những quyết sách liên quan trực tiếp tới đời sống người dân và tương lai đô thị.
Thường trực Thành ủy TPHCM đã thống nhất chủ trương dừng dự án bất động sản thương mại tại khu vực Bến Nhà Rồng để quy hoạch thành công viên, kết hợp mở rộng đường Nguyễn Tất Thành và phát triển các dịch vụ công cộng, tạo không gian sinh hoạt văn hóa ven sông, kết nối với trung tâm thành phố. Tương tự, khu đất số 1 đường Lý Thái Tổ (trước kia là Nhà khách Chính phủ) được chỉnh trang thành công viên đa năng, nơi đặt tượng đài tưởng niệm đồng bào TPHCM mất vì đại dịch Covid-19, tăng diện tích không gian xanh, giảm áp lực giao thông và tạo điểm nhấn văn hóa giữa lòng đô thị.
Quyết định giữ lại 2 không gian cảnh quan đô thị tiêu biểu và đậm nét ký ức của người TPHCM chính là biểu hiện của sự trân trọng đối với những con người đã góp phần làm nên sự sinh tồn và phát triển của thành phố. TPHCM “văn minh - hiện đại - nghĩa tình” thì “nghĩa tình” chính là đặc trưng của người TPHCM, là chiều sâu lịch sử - văn hóa của thành phố. Nếu thiếu bản sắc độc đáo riêng có này thì sự văn minh hiện đại chỉ còn là lớp vỏ của một đô thị vô hồn.
Con người - vốn quý của TPHCM, luôn phải là trung tâm của mọi chính sách, là chuẩn mực của phong cách lãnh đạo và là thước đo hiệu quả quản trị đô thị. Khi Con người và Văn hóa TPHCM được thấu hiểu và trân trọng thì truyền thống đổi mới, tiên phong, đột phá của vùng đất này sẽ được duy trì và phát huy mạnh mẽ, TPHCM sẽ phát triển hài hòa và bền vững. Bởi, như các nhà nghiên cứu xã hội đô thị đã nhận định: “Không phải những con đường, không phải những tòa nhà cao tầng, mà chính con người mới là linh hồn của một thành phố”.
