Trước thực tế này, Bộ NN-MT đang tập trung kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi sản xuất.
Giá thấp kỷ lục
Chỉ vườn sầu riêng có nhiều trái chín rụng dưới đất, ông Lê Thái Huân (ở xã Cai Lậy, Đồng Tháp) cho biết, lịch sử từ trước đến nay chưa bao giờ giá “trái cây vua” lại xuống thấp như lúc này.
“Hiện thương lái thu mua sầu riêng Ri6 tại vườn chỉ ở mức 25.000-30.000 đồng/kg. Đó là mua có chọn lựa, còn mua xô cả vườn thì chưa tới 20.000 đồng/kg. Với mức giá này, nông dân tụi tui lỗ nặng, vì chi phí sản xuất lên tới gần 40.000 đồng/kg”, ông Huân thở dài.
Tại khu vực Tây Nguyên, giá sầu riêng cũng trong tình trạng tương tự, dù khu vực này mới bắt đầu vào vụ thu hoạch. Anh Trần Văn Ngọc, chủ vườn sầu riêng ở Đăk Lăk, chia sẻ, sầu riêng loại 1, trái đều nhưng thương lái chỉ mua 35.000-50.000/kg.
“Giá thấp, gia đình tôi nấn ná chưa bán vuờn sầu riêng hơn 3ha. Những ngày qua, bắt đầu mưa gió, trái rụng nhiều. Vụ này, trừ chi phí nhân công, phân thuốc, gia đình tôi không lời, thậm chí có nguy cơ lỗ nếu giá tiếp tục xuống thấp”, anh Ngọc cho hay.
Để kéo giảm thiệt hại, tại một số tỉnh thành như Đồng Tháp, Tây Ninh, Cần Thơ, nhiều chủ vườn sầu riêng chấp nhận bán tháo cả vườn với giá 18.000-20.000 đồng/kg. Không ít nhà vườn tự thu hoạch, chở ra các tuyến quốc lộ bán lẻ cho người đi đường, song đầu ra vẫn rất khó khăn, vì lượng khách mua không đáng kể.
Theo ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội sầu riêng tỉnh Đồng Tháp, giá sầu riêng đang “chạm đáy”, đầu ra khó khăn là do nguồn cung tăng. Thời điểm này, các vùng chuyên canh sầu riêng ở ĐBSCL như Đồng Tháp, Tây Ninh đang vào vụ chính thu hoạch.
Chỉ tính riêng tỉnh Đồng Tháp đã có hơn 32.000ha sầu riêng, sản lượng thu hoạch trong tháng 5 và 6 ước khoảng 111.200 tấn. Bên cạnh đó, một số vùng có diện tích trồng sầu riêng lớn còn lại trong nước như khu vực Tây Nguyên, Đông Nam bộ cũng bắt đầu vào thu hoạch.
Theo thông tin từ Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ NN-MT), xuất khẩu sầu riêng đang phụ thuộc lớn vào một số thị trường, chủ yếu là Trung Quốc. Trong 4 tháng đầu năm nay, xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt khoảng 2,06 tỷ USD, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm tỷ trọng hơn 50%. Khi thị trường này siết tiêu chuẩn hoặc giảm nhập khẩu, giá nhiều mặt hàng rau quả trong nước chịu tác động rõ rệt.
Theo nhiều doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng ở ĐBSCL, nguyên nhân chính khiến giá sầu riêng giảm mạnh là do khâu kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu hiện đang bị ách tắc. Hiện nhiều phòng kiểm nghiệm ở khu vực ĐBSCL đang đóng cửa hoặc hạn chế nhận mẫu.
Nguyên nhân là chưa có sự thống nhất về kết quả giữa các phòng kiểm nghiệm được Trung Quốc công nhận ở Việt Nam và bộ phận hậu kiểm của Trung Quốc. Thực tế này khiến doanh nghiệp e ngại, không dám thu mua, đẩy nông dân vào thế khó ngay cao điểm thu hoạch sầu riêng.
Nông dân xã Bình Thành, tỉnh Tây Ninh thu hoạch sầu riêng trong lo âu khi giá xuống thấp kỷ lục
Ngoài nguồn cung tăng, khâu kiểm nghiệm ách tắc, một số chuyên gia nông nghiệp cho rằng, giá sầu riêng giảm, đầu ra khó khăn có nguyên nhân từ quá trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc không minh bạch.
Tại nhiều địa phương, việc truy xuất nguồn gốc sầu riêng đang vướng ở 4 khâu: quy trình chưa thống nhất, dữ liệu chưa liên thông, thông tin giữa các cấp còn rời rạc và người sản xuất chưa quen với phương thức quản lý số.
Một số nơi có tình trạng “mượn” mã số vùng trồng để làm thủ tục xuất khẩu hàng hoá; dữ liệu sản xuất chưa đồng bộ; quy trình kiểm soát chất lượng thiếu chặt chẽ.
Tăng công suất kiểm nghiệm, cơ chế hậu kiểm phù hợp
Trước tình tình hình trên, lãnh đạo các địa phương yêu cầu các ngành chức năng khẩn trương kiểm tra mã vùng trồng, mã đóng gói nhằm kiểm soát chất lượng, đặc biệt là cadimi và quản lý sản lượng; tăng cường kết nối tiêu thụ nội địa, thúc đẩy chế biến để giảm áp lực đầu ra.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện cho biết, địa phương đề nghị Bộ NN-MT chỉ đạo các Trung tâm kiểm nghiệm được Trung Quốc phê duyệt tăng công suất kiểm nghiệm sầu riêng; trao đổi với Tổng cục Hải quan Trung Quốc xem xét cơ chế hậu kiểm phù hợp và sớm thẩm định, phê duyệt công nhận các phòng kiểm nghiệm đủ điều kiện của tỉnh, nhằm bổ sung năng lực kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu sầu riêng và mặt hàng trái cây khác.
Lãnh đạo Bộ NN-MT cho biết đang tập trung kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi sản xuất. Trong đó, chương trình thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng đã triển khai từ ngày 1-1 và dự kiến áp dụng trên toàn quốc từ 1-7.
Hệ thống này nhằm quản lý từ vùng trồng, thu hoạch đến đóng gói và xuất khẩu để đảm bảo xuất khẩu ổn định, giữ vững thị trường, tăng sức cạnh tranh.
Ngoài ra, Bộ NN-MT cũng đang hướng dẫn các địa phương có sầu riêng sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và chương trình quản lý sức khỏe cây trồng (IPHM), giảm rủi ro về dư lượng và nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thị trường nhập khẩu.
Cùng với đó, tăng kiểm soát mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói để hạn chế tình trạng vi phạm quy định xuất khẩu.
