Bài 1: Người dân vừa ở vừa lo

Chung cư cũ, cũ đến đâu?

Theo ghi nhận của ĐTTC, chung cư 128 đường Hai Bà Trưng (phường Sài Gòn) là chung cư “cấp D”, đến thời điểm này toàn bộ cư dân ở đây đã được di dời. Bên trong chung cư là những căn hộ gần như muốn sụp bất cứ lúc nào, nhiều căn hộ khi di dời chủ nhà tranh thủ tháo dỡ các khung cửa làm cho toàn bộ chung cư trở nên nham nhở, hoang tàn.

Tương tự, chung cư số 155-157 đường Bùi Viện (phường Bến Thành) cũng là một trong số các chung cư “cấp D”, hiện nhiều mảng tường bong tróc nham nhở, các hộ dân ở các tầng trên đều đã di dời, nhưng một vài hộ ở tầng trệt vẫn còn tranh thủ ở lại để kinh doanh.

Cụm chung cư khu vực Thanh Đa (phường Bình Quới) là một trong các chung cư xuống cấp mà TPHCM đã ban hành kế hoạch bồi thường di dời. Theo đó, UBND phường Bình Quới đã ra quyết định di dời toàn bộ hộ dân thuộc 6 lô chung cư Thanh Đa, đến giữa tháng 8 phải hoàn tất di dời, với tổng cộng 949 căn do 1.001 hộ dân sử dụng và 268 căn thuộc sở hữu nhà nước (đã tự tách thành 355 căn).

Những ngày qua, các tổ công tác của UBND phường Bình Quới đã khẩn trương tống đạt các quyết định di dời trực tiếp đến chủ sở hữu từng hộ dân, đồng thời thông báo cho chủ sở hữu và dán các quyết định di dời tại các căn hộ chung cư.

Tại chung cư Phạm Thế Hiển (phường Chánh Hưng) được xây dựng từ năm 1972 đến nay xuống cấp nghiêm trọng. Kết quả kiểm định của Sở Xây dựng TPHCM cho thấy hiện trạng nhiều dầm, sàn, cột tại chung cư bong tróc bê tông, cốt thép rỉ sét, lan can tách khỏi kết cấu, tiềm ẩn nguy cơ đổ sập.

Sở Xây dựng cũng đưa ra mức cảnh báo công trình chung cư Phạm Thế Hiển thuộc cấp C, với một số kết cấu chính không còn đảm bảo khả năng chịu lực, xuất hiện tình trạng nguy hiểm cục bộ, cần sớm di dời để tránh rủi ro cho cư dân.

Tại chung cư Vĩnh Hội (phường Vĩnh Hội) gồm lô A, B, C được xác định cấp D, nhiều đoạn hành lang đã được rào chắn cấm người dân di chuyển qua lại; nhiều căn hộ đã được niêm phong do tường, trần bong tróc trơ cả phần khung, một số đoạn tường vách chỉ còn bám víu với nhau bởi phần thép hoen gỉ được hàn tạm bằng các thanh sắt nối lại; nhiều khu vực rác thải, cỏ dại mọc um khiến kết cấu càng nhanh mục nát… Hiện toàn chung cư đã tạm thời gia cố, bao bọc bằng các trụ sắt chống đỡ, lưới kẽm ốp trần để hạn chế sự cố rơi vỡ, bong tróc xi măng.

Chỉ giải quyết tạm thời

Hiện tại nhìn từ dưới lên các chung cư cũ, có thể dễ dàng nhận thấy hầu hết các căn hộ ở đây được các chủ nhà tận dụng không gian để cơi nới nhằm tăng diện tích sử dụng. Nguy hiểm hơn, hầu hết các căn hộ phía bên ngoài hành lang đều được chủ hộ tăng cường cơi nới các “chuồng cọp” để đảm bảo an ninh

Ông Bình, một cư dân tại chung cư Thanh Đa, chia sẻ mọi người ai cũng nhận thức được việc cơi nới căn hộ bên ngoài hàng lang bằng các khung sắt để tăng diện tích sử dụng, hay hàn thêm các “chuồng cọp” để đảm bảo an ninh là không đúng với quy định và tiềm ẩn rủi ro, nhưng vì nhiều lý do nên bà con “làm liều”.

Đơn cử như chung cư Phạm Thế Hiển, UBND TPHCM đã giao UBND phường Chánh Hưng khẩn trương lập kế hoạch di dời các hộ dân theo đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven kênh, rạch đã được phê duyệt; đồng thời yêu cầu phường Chánh Hưng triển khai ngay các biện pháp khắc phục, nhằm bảo đảm an toàn, bảo vệ tính mạng người dân, không để xảy ra sự cố trong giai đoạn chờ di dời chính thức.

Một trong những nguyên nhân kéo dài công tác đền bù, giải phóng mặt bằng chung cư cũ phải chờ đợi đạt được 100% sự đồng thuận. Trong trường hợp này, theo Sở Xây dựng nếu lựa chọn chủ đầu tư thỏa thuận với chủ sở hữu nhà chung cư, thì tỷ lệ đồng ý tối thiểu phải đạt trên 51% tại “hội nghị nhà chung cư”.

Còn trong trường hợp không chọn được chủ đầu tư, Nhà nước sẽ tổ chức đấu thầu để mời gọi nhà đầu tư; và nếu tổ chức đấu thầu nhưng không có nhà đầu tư tham gia, thì Nhà nước sẽ trực tiếp thực hiện dự án theo quy định pháp luật đầu tư công.

Theo Sở Xây dựng, mặc dù TPHCM đã chuẩn bị đủ quỹ nhà thuộc sở hữu Nhà nước để phục vụ công tác di dời, tạm cư, tái định cư cho các cư dân đang cư ngụ tại các chung cư cấp D, nhưng thực tế trong quá trình thực hiện gặp nhiều khó khăn.

Cụ thể, người dân yêu cầu phải cho biết về giá trị bồi thường, giá thuê căn hộ, chi phí hỗ trợ di dời trong phương án bồi thường, tái định cư mới đồng ý di dời, thậm chí có trường hợp yêu cầu bồi thường căn hộ cũ với giá trị rất cao so với mặt bằng giá chung tại khu vực. Việc này dẫn đến dự án không thể triển khai xây dựng được, ảnh hưởng đến các hộ dân đã di dời phải tạm cư kéo dài.

Chủ trương của TPHCM khi triển khai thực hiện các dự án cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ chủ yếu là huy động từ nguồn vốn của doanh nghiệp. Chính phủ đề ra cơ chế thu hút nhà đầu tư tham gia thông qua việc tăng chỉ tiêu quy hoạch - kiến trúc và miễn tiền sử dụng đất cho nhà đầu tư tham gia.

Tuy nhiên, hầu hết các chung cư cũ nằm trong khu vực nội thành, khuôn viên diện tích nhỏ, nên việc tăng chỉ tiêu quy hoạch - kiến trúc phải được tính toán trên cơ sở bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và quy mô dân số hiện hữu của khu vực.

Đồng thời, việc trình và phê duyệt điều chỉnh quy hoạch tỷ lệ 1/2.000, 1/500 gặp vướng mắc, khó khăn kéo dài nên chưa bảo đảm tính khả thi cho dự án, khó mời gọi được nhà đầu tư tham gia. Ngoài ra, do diện tích nhỏ nên việc tái định cư tại chỗ theo nguyện vọng hầu hết của cư dân bị ảnh hưởng khó khả thi.