Với cộng đồng DN và người làm chính sách của Singapore, câu hỏi không còn “AI có hữu ích hay không”, mà “làm thế nào để DNNVV đưa AI vào vận hành một cách thực chất”.
Một sự kiện khác, tại Hội nghị SME Centre Conference 2026, bà Low Yen Ling, Quốc vụ khanh cấp cao Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore, dẫn khảo sát cho thấy, 77% DNNVV được hỏi đã áp dụng AI, 45% bắt đầu từ các công cụ có sẵn. Nhưng hai điểm nghẽn vẫn còn, đó là mở rộng AI ra nhiều khâu hơn và xây dựng năng lực AI ngay trong nội bộ.
AI không chỉ là công nghệ…
Với DNNVV, AI trước hết là một công cụ thúc đẩy năng suất lao động. Nó có thể giúp cửa hàng dự báo nhu cầu, công ty logistics tối ưu tuyến giao hàng, DN xuất khẩu xử lý tài liệu hay bộ phận kế toán tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại. Giá trị của AI không nằm ở việc có một tài khoản ChatGPT, Copilot hay Gemini, mà ở chỗ công nghệ có làm giảm chi phí, tăng doanh thu và rút ngắn thời gian ra quyết định hay không.
Khoảng cách AI giữa DN lớn và nhỏ đến năm 2026 rõ ràng không còn đơn thuần là tiền. Đó là về dữ liệu, kỹ năng quản trị và khả năng thiết kế lại quy trình để thích ứng với các tác nhân AI. Nếu dữ liệu phân tán, nhân viên không được đào tạo và người đứng đầu không biết mình muốn giải quyết vấn đề kinh doanh nào, AI dễ trở thành khoản chi lãng phí mới thay vì nguồn tăng năng suất mới.
Điều này đặt doanh nhân vào trung tâm của cuộc chuyển đổi. Chủ DN phải sử dụng sớm, học nhanh hơn và cải tiến quy trình áp dụng AI nhanh hơn.
Câu hỏi đáng suy nghĩ với doanh nhân TPHCM trong kỷ nguyên AI: làm sao chuyển tiềm năng của AI thành những thành quả cụ thể về gia tăng năng suất và lợi nhuận DN?
Chính sách cần đi vào thực chất và cụ thể
Bài học tôi rút ra từ việc tham dự sự kiện ở Singapore là chính sách không dừng ở việc khuyến khích DN mua công cụ AI nào. Trong một năm, các trung tâm hỗ trợ DNNVV của họ đã tổ chức hơn 40 hội thảo về năng lực AI, tiếp cận gần 2.000 DNNVV đi vào những thứ rất cụ thể như kỹ năng prompt, marketing số (digital marketing), an ninh mạng đến tái cấu trúc lực lượng lao động để làm việc với “đồng nghiệp AI”.
Singapore còn phát triển BizSG, cổng kết nối DN và chính phủ dùng AI để gợi ý dịch vụ công và chương trình trợ giúp cụ thể về tiền bạc, dịch vụ, hướng dẫn quy trình phù hợp với nhu cầu DN. Triết lý ở đây khá rõ: muốn DNNVV ứng dụng AI, cần giảm đồng thời chi phí tiền bạc, chi phí tìm kiếm thông tin và chi phí học hỏi.
TPHCM đã đi theo hướng tương tự, đặt mục tiêu hỗ trợ từ 150.000 - 200.000 DNNVV thực hiện chuyển đổi số trong giai đoạn 2026-2030, trong đó ít nhất 100.000 DN được hỗ trợ ứng dụng công nghệ số, nền tảng số và AI. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ thực thi và khi thực thi thì phải cụ thể, dùng được và thực chất. Muốn xây một cổng thông tin có tích hợp AI không khó, nhưng trong đó có thông tin gì, kết nối ra sao, và quan trọng nhất là nguồn lực như thế nào. AI và cổng thông tin sẽ không giúp ích gì khi các chương trình hỗ trợ không kịp thời, thiếu thực chất.
Nói cách khác, thách thức ở đây là chuyển từ việc mở ra một cổng cho DN được tiếp cận chuyển đổi số sang “tạo ra giá trị kinh tế thực”. Một chương trình chuyển đổi số, thúc đẩy ứng dụng AI thành công không nên dừng lại ở số khóa đào tạo và cung cấp thông tin. Quan trọng hơn là phải đo lường cuối cùng năng suất tăng bao nhiêu, chi phí giảm bao nhiêu và có bao nhiêu DN từ thử nghiệm nhỏ tiến tới áp dụng AI rộng hơn.
Nghị quyết 68-NQ/TW và cơ hội tháo điểm nghẽn
Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân tạo ra nền tảng đáng chú ý cho quá trình này. Nghị quyết xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế”, đồng thời đặt khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí trung tâm. Các định hướng về hỗ trợ đầu tư công nghệ, cơ chế thử nghiệm cho mô hình mới, cải thiện tiếp cận vốn hay khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D) đều nhằm giảm chi phí của đổi mới.
Quan trọng hơn cho từng ưu đãi cụ thể là sự thay đổi cách nhìn: DN tư nhân không chỉ là đối tượng cần “hỗ trợ”, mà phải là chủ thể của đổi mới, đầu tư và tăng trưởng năng suất.
Với TPHCM, tinh thần này đặc biệt phù hợp. Thành phố có thị trường dịch vụ lớn, hệ thống đại học - trung tâm công nghệ dày, cộng đồng khởi nghiệp năng động và khả năng kết nối vốn trong và ngoài nước. Nếu các nguồn lực này được kết nối tốt hơn, TPHCM có thể trở thành nơi thử nghiệm quy mô lớn cho việc đưa AI vào các DN.
Nhưng “khơi thông nguồn lực” không nên chỉ được hiểu hạn hẹp là thêm vốn, hỗ trợ mua công nghệ. Nguồn lực khan hiếm của DNNVV nhiều khi là thời gian của chủ DN, khả năng tìm đúng chuyên gia và sự tự tin để thử mô hình mới. Một hệ sinh thái tốt phải giúp chủ từng DN trả lời nhanh: nên dùng AI vào đâu trước, ai có thể giúp triển khai, và nếu thử nghiệm thất bại thì chi phí có đủ nhỏ để thử lại hay không.
Doanh nhân của kỷ nguyên AI
Ngày Doanh nhân Việt Nam 13-10 là dịp tôn vinh tinh thần dấn thân. Nhưng trong kỷ nguyên AI, dấn thân thôi chưa đủ. Doanh nhân còn phải là người học nhanh, biết đặt câu hỏi đúng và biết tổ chức lại DN quanh công nghệ mới.
Điều quan trọng không rơi vào hai thái cực: xem AI như phép màu, đầu tư là thắng; hoặc coi đó là một chi phí vô ích và tốn kém, chỉ là cuộc chơi dành cho tập đoàn lớn. Nhiều giá trị của AI có thể đến từ những ứng dụng rất “bình thường”, như tự động hóa quy trình, giảm lỗi nhập liệu, tự động gửi email nhắc nhở khách hàng hay giúp người quản lý ra quyết định nhanh hơn.
Singapore có một thông điệp phù hợp, có thể áp dụng với TPHCM: DNNVV hoàn toàn có thể tạo ra năng lực vượt quá quy mô của mình (“punch above their weight”), nếu biết sử dụng AI đúng cách. Đây cũng là cách Chính phủ Singapore diễn đạt mục tiêu của các chương trình hỗ trợ tại Hội nghị SME năm nay.
Bài toán dùng AI làm đòn bẩy năng suất cho DNNVV có 4 cấu phần cốt lõi. Một, công nghệ AI có thể được xem là chiếc đòn bẩy giúp DNNVV “cân” được người khổng lồ. Hai, thể chế cấp Trung ương như Nghị quyết 68 có thể mở thêm không gian về luật lệ, vốn và đổi mới sáng tạo. Ba, các chương trình hỗ trợ cụ thể của chính quyền địa phương như TPHCM có thể cung cấp hạ tầng, tư vấn và kết nối.
Và cuối cùng, người biến cơ hội thành năng suất vẫn là doanh nhân và đội ngũ nhân sự của công ty, trong đó doanh nhân phải phát huy vai trò lãnh đạo và tiên phong của mình. Đây là yếu tố quan trọng nhất.
