Phát biểu tại sự kiện, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch UBCKNN, cho biết hiện nay Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29 cùng Quyết định số 269 về phân bổ hạn ngạch phát thải, đây là nền tảng pháp lý quan trọng cho việc vận hành sàn giao dịch carbon.
Đây là bước chuyển từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai thực tiễn. Theo đó, thị trường carbon được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải, đồng thời huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh.
Tuy nhiên, để đảm bảo vận hành minh bạch, an toàn và hiệu quả, các cơ quan quản lý và thành viên thị trường cần phối hợp chặt chẽ trong tổ chức vận hành và quản trị hệ thống.
Ở góc độ vận hành sàn giao dịch carbon, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính), cho biết sàn giao dịch carbon được thiết kế nhằm tạo cơ chế định giá minh bạch. Nguyên tắc vận hành thị trường được xác định rõ, bao gồm bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia; đồng thời yêu cầu các bên tham gia phải tự chịu trách nhiệm đối với quyết định giao dịch của mình.
Hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải chỉ được thực hiện trên hệ thống giao dịch các-bon, trừ các trường hợp chuyển quyền sở hữu theo quy định. Các hành vi như thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng hệ thống để chiếm đoạt tài sản đều bị xử lý theo quy định pháp luật, tùy theo mức độ có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ở khía cạnh quản lý nhà nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ chịu trách nhiệm đối với hàng hóa và xử lý các vấn đề liên quan đến chủ thể tham gia.
Bộ Tài chính hướng dẫn giám sát giao dịch, trong khi UBCKNN thực hiện kiểm tra, giám sát hoạt động giao dịch, dịch vụ hỗ trợ và xử lý vi phạm.
Đáng chú ý, mô hình vận hành thị trường các-bon được xây dựng trên nền tảng hạ tầng của thị trường chứng khoán. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) cung cấp dịch vụ giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán, cùng sự tham gia của các công ty chứng khoán và ngân hàng thanh toán. Cách tiếp cận này giúp tận dụng hạ tầng sẵn có, nâng cao tính an toàn và giảm chi phí triển khai.
Tại hội nghị, các chuyên gia quốc tế từ IFC và Sở Giao dịch Chứng khoán Malaysia đã chia sẻ kinh nghiệm về thiết kế và quản trị hệ thống giao dịch phát thải (ETS). Các yếu tố cốt lõi trong quản trị ETS bao gồm minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình, cơ chế giám sát thị trường và hệ thống báo cáo - thẩm định - xác minh.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, trong giai đoạn đầu, việc kiểm soát chặt chẽ đối tượng tham gia là cần thiết để đảm bảo cân bằng giữa thanh khoản và ổn định thị trường. Đồng thời, vai trò của các tổ chức trung gian tài chính và việc công bố thông tin đầy đủ sẽ là yếu tố then chốt để thu hút doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia.
