Trong đó, xác lập rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu của mô hình phát triển mới, mô hình tăng trưởng mới và là yếu tố căn cốt nhất để thực hiện mục tiêu tăng trưởng dài hạn 2 con số.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, chuyển đổi mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ không chỉ là yêu cầu về kinh tế, mà là vấn đề chiến lược tổng hợp, góp phần nâng cao hiệu suất quốc gia, gắn với đổi mới phương thức lãnh đạo, phương thức cầm quyền của Đảng, nâng cao hiệu quả quản lý, quản trị của Nhà nước, hoàn thiện thể chế, phát triển con người, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao vị thế quốc gia.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không quốc gia nào có thể vượt qua bẫy thu nhập trung bình nếu tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng dựa vào thâm dụng lao động, tài nguyên và gia công, lắp ráp. Muốn bứt phá, đều phải thực hiện cuộc chuyển đổi căn bản sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Việt Nam không là ngoại lệ. Trong các mô hình thành phần của Đề án, mô hình phát triển kinh tế, với cốt lõi là cơ cấu lại nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, phải được xác định là trục trung tâm, chi phối và dẫn dắt các mô hình còn lại. Đồng thời, cần khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ yếu, được thể hiện nhất quán, xuyên suốt từ đánh giá giai đoạn 2021-2025 đến định hướng giai đoạn tới, đúng tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
TPHCM sau sáp nhập là “phòng thí nghiệm” của quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng quốc gia, với quy mô và vị thế của một siêu đô thị, đóng góp khoảng 1/3 tổng thu ngân sách cả nước. Tuy nhiên, thành phố cũng bộc lộ những giới hạn: quy mô lớn nhưng chất lượng tăng trưởng, năng suất và hàm lượng công nghệ chưa tương xứng.
Điều đó đòi hỏi TPHCM phải chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ gia công sang quản trị và sáng tạo, dựa trên 5 trụ cột chiến lược: công nghiệp công nghệ cao; logistics gắn với cảng biển, hàng không và khu thương mại tự do; Trung tâm Tài chính quốc tế; du lịch và công nghiệp văn hóa; giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ.
Quan trọng hơn là chuyển đổi thể chế. Công nghệ và dòng vốn sẽ tìm đến những nơi thể chế cho phép thử nghiệm và bảo vệ đổi mới sáng tạo. Nhìn từ thực tiễn TPHCM, sản phẩm đầu ra, hay rộng hơn là hiệu quả của mô hình tăng trưởng quốc gia, phải được đo bằng các chỉ tiêu chất lượng như tốc độ tăng năng suất lao động, tỷ trọng kinh tế số, tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu, tỷ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển trên GDP. Đây cũng là cách TPHCM lượng hóa mục tiêu kinh tế số đạt tối thiểu 30% GRDP.
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được khẳng định nhất quán là động lực chủ yếu của mô hình tăng trưởng mới, gắn với một hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, vườn ươm và quỹ đầu tư; cùng các cơ chế đầu tư mồi, chia sẻ rủi ro và đặt hàng công nghệ từ ngân sách nhà nước mà thành phố đang triển khai.
Khi thể chế dẫn đường, các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và những định chế mới như Trung tâm Tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, khu đổi mới sáng tạo sẽ trở thành những động lực chiến lược. Tiến tới, đây phải là công cụ tiêu chuẩn của mô hình phát triển quốc gia, có lộ trình tổng kết và nhân rộng, thay vì chỉ là những ưu đãi riêng lẻ dành cho một số địa phương.
Đó cũng là một trong những phương thức huy động nguồn lực, bên cạnh khai thác giá trị đất đai sau quy hoạch và đầu tư hạ tầng, phát triển mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng), phát hành trái phiếu đô thị, đẩy mạnh hợp tác công tư và khai thác tài sản công.
Bởi không thể duy trì tăng trưởng 2 con số nếu chỉ dựa vào ngân sách nhà nước và tín dụng ngân hàng truyền thống. Hơn nữa, chuyển đổi mạnh mẽ tư duy, từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu, từ Nhà nước “làm thay” sang “tạo điều kiện để xã hội và doanh nghiệp sáng tạo”, cũng đồng nghĩa với việc xác định kinh tế tư nhân là lực lượng nòng cốt thực hiện cuộc chuyển đổi mang tính cách mạng này.
