Nếu năm 2025, Việt Nam đứng trước sức ép về một loạt biện pháp thuế của Chính phủ Mỹ nhắm vào thép, nhôm và hàng từ Trung Quốc, Canada, Mexico, tạo ra trạng thái lo ngại và bất định cho doanh nghiệp xuất khẩu, sang quý I năm nay Tổng thống Donald Trump ban hành mức thuế nhập khẩu tạm thời 10% với thời hạn 150 ngày.
Cùng với đó, căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang, đẩy chi phí năng lượng và logistics toàn cầu lên cao. Cụ thể kim ngạch xuất khẩu quý 1 của TPHCM ước đạt 22,06 tỷ USD, chỉ tăng 1,12% so với cùng kỳ.
Đây là con số thực, phản ánh đúng sức ép về chi phí vận tải tăng cao và thời gian vận chuyển kéo dài do hạn chế không phận qua khu vực Trung Đông. Tuy nhiên, 2 cú sốc đầu năm 2026 này lại mang đến tác động trái chiều: bất ổn ở Trung Đông làm tăng chi phí, còn việc điều chỉnh thuế của Mỹ giảm áp lực trước mắt cho doanh nghiệp xuất khẩu.
Nhìn tổng thể, tác động ngắn hạn có xu hướng cân bằng nhưng tác động trung và dài hạn vẫn là ẩn số. TPHCM đang tìm cách kiến tạo cơ hội từ chính sự bất định đó. Một trong những giải pháp mang tính quyết định là những đột phá thể chế.
Rõ ràng, với bộ khung thể chế như Nghị quyết 188, 260, 222, 57 và sắp tới (khi được thông qua) là Luật Đô thị đặc biệt, Quy hoạch tổng thể TPHCM không đơn thuần là công cụ hành chính mà chính là cơ sở để thành phố chuyển từ địa phương thực thi chính sách sang chủ thể chủ động kiến tạo chính sách cho chính mình.
Trên cơ sở điều kiện cần - là thể chế, thành phố đã và đang nỗ lực tổ chức thực thi hiệu quả - là điều kiện đủ để tạo sự chuyển dịch, làm ra thành phẩm phục vụ xã hội. Kết quả đầu tiên mang lại là dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ghi nhận bứt phá khi đạt gần 2,9 tỷ USD trong quý I, tăng đến 219% so với cùng kỳ.
Điều này cho thấy niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vẫn được duy trì bất chấp bối cảnh bất định. Cùng với đó là số doanh nghiệp thành lập mới tăng 47%, với tổng vốn đăng ký và bổ sung đạt 253.958 tỷ đồng - thể hiện kỳ vọng của khu vực tư nhân vào tương lai của thành phố.
Tiêu dùng nội địa là thế mạnh truyền thống, tiếp tục là trụ đỡ quan trọng giữa khủng hoảng toàn cầu, khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng quý 1 ước tăng 13,7%. Du lịch vẫn là động lực với doanh thu khoảng 150.000 tỷ đồng, đạt gần một nửa kế hoạch năm.
Đặt trong bối cảnh bất định toàn cầu, cộng với sau hợp nhất, TPHCM với quy mô dân số lớn, tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh và tiêu dùng chiếm hơn 60% GDP, rõ ràng, nội lực nền kinh tế sẽ được gia cố một cách bền vững bằng thị trường trong nước.
Sức ép của hoạt động xuất khẩu phần nào được hóa giải nếu cộng đồng doanh nghiệp có thể tận dụng hiệu quả 150 ngày áp thuế 10% bằng việc tận dụng tối đa “cửa sổ cơ hội” này, tức đẩy mạnh đặt hàng trước sang thị trường Mỹ để phòng ngừa chi phí khi có biện pháp thuế mới.
Đồng thời đẩy nhanh tiến độ giao hàng và hoàn tất hợp đồng, nhất là ở các lĩnh vực ưu thế như dệt may, đồ gỗ, điện tử, da giày và thủy sản đồng thời đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng cho giai đoạn tiếp theo.
Cuối cùng, thúc đẩy nhanh, mạnh các trụ cột mới (chuyển đổi số, chuyển đổi xanh) mà trọng tâm là Nghị quyết 57 và Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM thông qua những “đơn hàng” cụ thể như thiết lập quỹ mạo hiểm quốc tế, đưa cổ phiếu của một công ty khởi nghiệp giao dịch công khai trên các sàn chứng khoán, và thí điểm có kiểm soát (sandbox) tài chính - công nghệ, tạo nguồn nhân lực, thu hút nhân tài.
Trong đó, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TPHCM với điểm sáng mới nhất - xếp hạng thứ 84, tăng 11 bậc, lọt nhóm 15 trung tâm tài chính triển vọng toàn cầu, theo báo cáo Global Financial Centres Index 39 (do Z/Yen, Anh phối hợp với China Development Institute vừa được công bố), là trụ cột chiến lược không những giúp “biến nguy thành cơ”, mà còn tạo ra dư địa trong những lĩnh vực mang tính lợi thế của thành phố như tài chính xanh, kinh tế biển, và chuỗi giá trị toàn cầu qua ngành sản xuất mang tính chiến lược.
