Đây là bước đi nhằm cụ thể hóa bằng chính sách từ những chủ trương, định hướng của Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Ưu đãi phải đi liền với cam kết đầu tư
Thay vì cấp ưu đãi ngay từ khi dự án mới nằm trên giấy, dự thảo sửa đổi Luật Đầu tư mang đến một cách tiếp cận hoàn toàn mới: gắn chặt quyền lợi của nhà đầu tư với kết quả thực hiện cam kết.
Theo đó, để được hưởng các chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt, các doanh nghiệp FDI bắt buộc phải thực hiện đầy đủ những nội dung đã đăng ký, tuân thủ chế độ báo cáo định kỳ và cung cấp thông tin minh bạch theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Sự thay đổi này nhằm tạo ra sự công bằng, tương xứng giữa quyền lợi được hưởng và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong suốt vòng đời dự án. Nếu nhà đầu tư chây ì, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các cam kết, phần ưu đãi, hỗ trợ hoàn toàn có thể bị cơ quan quản lý điều chỉnh giảm, thu hồi một phần hoặc thậm chí là thu hồi toàn bộ.
Thêm dư địa cho các lĩnh vực lõi
Để tăng sức cạnh tranh toàn cầu, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung quy định nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường, quy định cụ thể những ngành, nghề mà nhà đầu tư nước ngoài có thể sở hữu đến 100% vốn khi cần thiết, qua đó tạo thêm dư địa hút dòng vốn chất lượng cao.
Đặc biệt, danh mục dự án thuộc diện ưu đãi đầu tư đặc biệt sẽ được mở rộng sang các lĩnh vực cốt lõi theo tinh thần Nghị quyết 10-NQ/TW. Thay vì ưu đãi bó hẹp ở một số ngành công nghệ truyền thống, chính sách sẽ hướng tới những ngành có khả năng tạo ra giá trị gia tăng lớn, dẫn dắt chuỗi cung ứng và lan tỏa mạnh mẽ đến nền kinh tế.
Các lĩnh vực ưu tiên hàng đầu bao gồm: công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng, vật liệu tiên tiến và công nghiệp xanh; logistics hiện đại, dịch vụ chuỗi cung ứng, tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo; cùng hệ thống kho dự trữ năng lượng, hàng hóa phục vụ khu vực và quốc tế.
Cùng doanh nghiệp kiến tạo hệ sinh thái
Điểm sáng giá trong định hướng mới là cơ chế Nhà nước trực tiếp chia sẻ gánh nặng tài chính với doanh nghiệp thông qua ngân sách. Dự thảo đưa ra cơ chế hỗ trợ một phần chi phí hợp lệ cho các doanh nghiệp FDI khi họ thực hiện các hoạt động mang tính nền tảng như: phát triển mạng lưới nhà cung ứng trong nước; liên kết nghiên cứu và phát triển (R&D) với các tổ chức nội địa; và công tác đào tạo, đào tạo lại nguồn nhân lực Việt Nam.
Chính sách này khuyến khích các "ông lớn" FDI không chỉ đưa vốn vào Việt Nam mà còn bám rễ sâu vào nền kinh tế địa phương, chuyển giao công nghệ và kéo khu vực doanh nghiệp nội địa cùng lớn mạnh.
Bên cạnh đó, nếu doanh nghiệp FDI dùng lợi nhuận chưa chuyển về nước để tái đầu tư mở rộng quy mô (từ 20% trở lên), họ sẽ được hưởng hỗ trợ đặc thù. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp trong nước cũng được tạo điều kiện để tiếp cận công nghệ và vươn ra thị trường quốc tế.
Cơ chế đàm phán cho nhà đầu tư chiến lược
Nhận thấy các quy định ưu đãi cứng nhắc hiện hành khó đáp ứng nhu cầu đa dạng của các siêu dự án, Bộ Tài chính đề xuất cho phép Chính phủ chủ động đàm phán để áp dụng các "gói ưu đãi, hỗ trợ vượt trội" đối với các dự án ưu tiên có cam kết rõ ràng.
Cơ chế linh hoạt này giúp Việt Nam phản ứng nhanh, nâng cao lợi thế trong việc tranh giành các nhà đầu tư chiến lược có khả năng tạo tác động liên vùng và dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đồng thời, dự thảo đề xuất chính sách khấu hao nhanh đối với máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đáp ứng tiêu chí chuyển đổi tại các khu công nghiệp sinh thái, nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp xanh hóa sản xuất.
Đột phá toàn diện về thủ tục đầu tư đặc biệt
Dự thảo đặc biệt chú trọng việc “cởi trói” về mặt thủ tục. Phạm vi áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt được đề xuất mở rộng ra hàng loạt lĩnh vực "nóng" như: công nghiệp điện tử, chip bán dẫn, thiết bị số; AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối; trung tâm đổi mới sáng tạo và trung tâm dữ liệu.
Đáng chú ý, các dự án này dù nằm ngoài các KCN, khu kinh tế, khu công nghệ cao hay khu thương mại tự do... vẫn được phép đăng ký đầu tư theo thủ tục đặc biệt.
Thêm vào đó, thời hạn hoạt động của các dự án trong khu công nghiệp sinh thái có thể được kéo dài tối đa lên 70 năm. Kết hợp với việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về FDI tích hợp trên Cổng một cửa đầu tư quốc gia và đổi mới chế độ kiểm soát dự án theo vòng đời, môi trường đầu tư của Việt Nam hứa hẹn sẽ minh bạch và hiệu quả hơn.
Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính): Rút ngắn được thời gian thực thi chính sách
Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ đề xuất cơ chế khuyến khích chính các doanh nghiệp FDI đứng ra đào tạo các doanh nghiệp Việt Nam do họ lựa chọn để đưa vào chuỗi cung ứng. Khi đó, Nhà nước sẽ hỗ trợ lại một phần hoặc toàn bộ chi phí. Ví dụ, nếu một FDI bỏ ra 10 tỷ đồng để đào tạo, Nhà nước có thể hỗ trợ lại khoảng 30-50%, hoặc cho phép tính khoản này vào ưu đãi khấu trừ thuế, hoặc áp dụng các hình thức bù đắp phù hợp.
Đây là giải pháp rất thiết thực để “trả phí” cho những nỗ lực nâng đỡ doanh nghiệp nội địa của khối ngoại. Tất nhiên, từ phía doanh nghiệp trong nước, việc hỗ trợ cũng phải đảm bảo “đúng và trúng” nhu cầu thực tế, tránh dàn trải.
Ở góc độ vĩ mô, chúng tôi đang xây dựng bản đồ thu hút đầu tư quốc gia, tiến tới sẽ không có chuyện áp dụng một chính sách “cào bằng”. Các vùng kinh tế trọng điểm sẽ ưu tiên hút dự án công nghệ cao, dự án chưa phù hợp sẽ được điều phối ra vùng phụ cận hoặc vùng sâu, vùng xa.
Điều này vừa xóa bỏ cạnh tranh không lành mạnh giữa các địa phương, vừa đảm bảo phát triển cân đối, hài hòa. Tôi hy vọng sau kỳ họp Quốc hội vào tháng 10 tới, khi các thể chế chính thức có hiệu lực, chúng ta sẽ rút ngắn được thời gian thực thi chính sách.
