Những tín hiệu tích cực
Một thay đổi lớn đang diễn ra trong thương mại toàn cầu. Thuế quan tiếp tục được cắt giảm qua các hiệp định thương mại tự do (FTA), nhưng điều kiện để hàng hóa thực sự đi vào thị trường ngày càng khắt khe. Quy tắc xuất xứ, khả năng truy xuất, phát thải carbon và các tiêu chuẩn môi trường đang trở thành những yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh.
Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công thương, “luật chơi đã thay đổi”. Ưu đãi thuế vẫn quan trọng, nhưng khả năng tận dụng FTA ngày càng phụ thuộc vào việc đáp ứng quy tắc xuất xứ, quản trị chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn cung, thị trường và thích ứng với các tiêu chuẩn mới.
Sự thay đổi của thị trường đầu ra đang tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư. Lợi thế của một điểm đến không còn chủ yếu nằm ở chi phí hay ưu đãi, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng của cả hệ sinh thái sản xuất, từ hạ tầng, năng lượng, nhân lực đến khả năng đáp ứng các chuẩn công nghệ, môi trường và chuỗi cung ứng.
Trong xu hướng đó, Việt Nam đang nhận được những tín hiệu tích cực. Theo ông Bruno Jaspaert, Chủ tịch EuroCham, chỉ số niềm tin kinh doanh quý 2-2026 đạt 79,7 điểm, tiến sát mức cao nhất trong 7 năm. Đáng chú ý, 54% doanh nghiệp được khảo sát xem Việt Nam là thị trường chiến lược và cơ sở hoạt động cốt lõi; 18% xác định đây là địa điểm tăng trưởng quan trọng.
Ông Tim Leelahaphan, Chuyên gia Kinh tế cấp cao phụ trách Việt Nam và Thái Lan, Ngân hàng Standard Chartered, nhận định, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục cho thấy khả năng chống chịu vững vàng, được củng cố bởi nhu cầu nội địa, hoạt động sản xuất công nghiệp và thương mại duy trì tích cực.
Dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục tăng cũng phản ánh xu hướng này. Trong 9 tháng năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%; vốn thực hiện đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%.
Tại Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP), 9 tháng năm 2026 có 4 dự án được cấp mới với tổng vốn hơn 1,23 tỷ USD. Để đón các dự án trong những lĩnh vực như AI, bán dẫn, trung tâm dữ liệu, nghiên cứu và phát triển (R&D), SHTP dành gần 53ha phát triển Trung tâm Phát triển công nghệ chiến lược, đồng thời chuẩn bị nguồn điện khoảng 63MW và khả năng kết nối 15 tuyến cáp quang quốc tế.
Theo ông Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng Ban Quản lý SHTP, những chuyển động này cho thấy cơ hội từ dòng vốn mới không chỉ nằm ở số vốn thu hút được, mà đang mở ra khả năng định vị Việt Nam trong những khâu có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ đón vốn đến giữ và lan tỏa giá trị
Từ thực tế này, ông Phạm Bình An, Phó Chánh Văn phòng UBND TPHCM, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cho rằng những tiêu chuẩn ngày càng cao không chỉ tạo sức ép tuân thủ mà còn có thể trở thành lợi thế thu hút đầu tư nếu nền kinh tế chuẩn bị đủ năng lực đáp ứng.
Với những địa phương đi trước trong chuẩn bị hạ tầng, năng lượng, nhân lực và hệ sinh thái hỗ trợ, áp lực từ chuẩn mới có thể được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh trong thu hút dòng vốn chất lượng cao.
Tuy nhiên, cơ hội từ sự dịch chuyển của dòng vốn không tự động chuyển thành dự án, và một dự án được cấp phép cũng chưa đương nhiên tạo ra giá trị lan tỏa. Theo ông Bruno Jaspaert, để biến niềm tin thành cam kết vốn dài hạn, Việt Nam cần tiếp tục cải cách hành chính, nâng tính dự báo của chính sách và bảo đảm thực thi nhất quán. Cùng với đó là năng lực bảo đảm các điều kiện để dự án vận hành lâu dài.
Với những dự án thâm dụng công nghệ, dữ liệu và năng lượng, nhà đầu tư cần nguồn điện ổn định, hạ tầng số, nhân lực chất lượng cao, năng lực R&D, nguồn tài chính và mạng lưới nhà cung ứng đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao.
Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với chính sách thu hút đầu tư. Năng lực tiếp nhận quyết định một dự án có đến hay không, nhưng chất lượng môi trường đầu tư và mức độ liên kết với nền kinh tế trong nước mới quyết định dự án có ở lại, mở rộng và tạo ra bao nhiêu giá trị.
Chính sách vì thế không thể dừng ở cấp phép, mà cần đồng hành trong suốt “vòng đời” dự án, từ hạ tầng, năng lượng, nhân lực đến R&D, tài chính và kết nối doanh nghiệp trong nước. Khi dòng vốn gắn được với mạng lưới nhà cung ứng, nguồn nhân lực và năng lực công nghệ tại chỗ, giá trị của FDI càng lan tỏa sâu hơn vào nền kinh tế.
Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM, chuyển đổi khu công nghiệp theo hướng phát thải thấp đã trở thành một trong những điều kiện để duy trì năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Quá trình này đồng thời đặt ra yêu cầu kết nối các dự án với hệ sinh thái tài chính xanh và dòng vốn quốc tế. Bên cạnh đó, mạng lưới nhà cung ứng tại chỗ đủ mạnh sẽ quyết định mức độ liên kết của dự án với nền kinh tế trong nước cũng như khả năng mở rộng của nhà đầu tư.
