Cán bộ cơ sở phải chuyển sang tư duy quản lý và phát triển địa bàn

Khối lượng việc tăng, cơ sở thêm áp lực

Tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Bình Chánh, chuyên viên Phạm Thị Mỹ Duyên thoăn thoắt ký sao y - chứng thực cho một chồng hồ sơ dày. Bà được lãnh đạo UBND xã ủy quyền ký hồ sơ thuộc lĩnh vực này nhằm đẩy nhanh tiến độ giải quyết công việc. Sau khi sắp xếp, khối lượng hồ sơ phát sinh tại địa phương khá lớn và có xu hướng tăng.

Trung bình mỗi ngày, trung tâm tiếp nhận khoảng 137 hồ sơ, tương đương khoảng 23 hồ sơ mỗi quầy. Vào những thời điểm người dân đến giao dịch cùng lúc, áp lực xử lý tăng cao, nhất là mùa tựu trường, xin việc. Riêng mảng sao y - chứng thực, có thời điểm bà Duyên phải ký tới 300 chữ ký. Để giải quyết hồ sơ kịp thời, cán bộ, công chức thường xuyên làm thêm ngoài giờ, đồng thời hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính tại nhà.

Chuyên viên Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Xuân Hòa giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: VIỆT DŨNG

Ở Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Hạnh Thông, có lúc gần chục người cùng đến giao dịch trong khi chỉ có 2 cán bộ trực tiếp hướng dẫn.

Theo Phó Giám đốc trung tâm Hoàng Xuân Thiện, với 12 cán bộ, chuyên viên, trong 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị tiếp nhận, xử lý 27.250 hồ sơ thủ tục hành chính, bình quân khoảng 138 hồ sơ mỗi ngày. Cán bộ còn xuống tận nhà hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục trực tuyến.

Để chuẩn bị cho những thẩm quyền, nhiệm vụ mới theo Luật Phát triển đô thị, phường Hạnh Thông cũng tập huấn trí tuệ nhân tạo, chữ ký số, an toàn thông tin cho cán bộ, công chức; niêm yết thủ tục bằng mã QR và tiếp nhận, giải quyết 2.066 thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới hành chính.

Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Xuân Hòa Nguyễn Đình Phát, kết quả rà soát theo vị trí việc làm và sản phẩm công việc cho thấy nhiều vị trí chịu áp lực lớn.

Từ khi vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, Văn phòng HĐND và UBND phường tiếp nhận 32.198 văn bản đến, phát hành 14.393 văn bản đi và xử lý 32.600 hồ sơ công việc, tỷ lệ giải quyết đạt 99,57%. Phường còn thiếu công chức chuyên trách về quản trị, đối ngoại, công nghệ thông tin, chuyển đổi số; một số vị trí phải kiêm nhiệm nhiều phần việc.

Ở lĩnh vực tài chính - ngân sách - đô thị, phường rà soát 497 việc; công chức địa chính - xây dựng còn phải kiêm nhiệm quy hoạch và môi trường. Ở lĩnh vực nội vụ, 3 công chức phụ trách 12 nhóm lĩnh vực, quản lý hồ sơ và chế độ của khoảng 550 đối tượng.

Tính đến giữa tháng 9-2026, phường được tạm giao 113 biên chế, thực tế có mặt 108 người, có thời điểm cán bộ phải làm việc ngoài giờ, ngày nghỉ. Đảng ủy phường kiến nghị thành phố bố trí nhân lực phù hợp đặc thù địa bàn và yêu cầu nhiệm vụ.

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trên cả nước, cấp xã trực tiếp đảm nhận ít nhất 938 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền. Trong đó, 859 nhiệm vụ chuyển từ cấp huyện trước đây, 79 nhiệm vụ được Trung ương phân cấp trực tiếp và khoảng 140 nhiệm vụ phân cấp từ cấp tỉnh.

Mới đây, Trung ương đã quyết định chủ trương tăng phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức cấp xã từ 25% lên 55% mức lương hiện hưởng. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, việc điều chỉnh phụ cấp nhằm tạo thêm động lực, nâng cao trách nhiệm thực thi công vụ; đây là một phần trong tổng thể chính sách đối với đội ngũ cấp xã.

Ngày 2-10, Chính phủ đã ban hành Nghị định 381/2026/NĐ-CP quy định phụ cấp công vụ đối với cán bộ, công chức làm việc trong các cơ quan của Đảng, Nhà nước, MTTQ Việt Nam, tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc MTTQ Việt Nam ở xã, phường, đặc khu, để thực hiện chính sách này.

Đào tạo cán bộ theo năng lực thực thi

Theo Phó Trưởng Ban Pháp chế HĐND TPHCM Lê Minh Đức, khi áp dụng Luật Phát triển đô thị, cấp xã trực tiếp đảm nhận nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính. Công việc thay đổi về tính chất, đòi hỏi cán bộ nắm chắc pháp luật, xử lý tình huống và chịu trách nhiệm về quyết định thuộc thẩm quyền.

Việc tổ chức bộ máy và phân bổ biên chế không thể áp dụng một định mức chung cho tất cả xã, phường. Quy mô dân số, diện tích, đặc điểm địa bàn, mức độ phát triển kinh tế - xã hội và khối lượng công việc cần được tính đến. Cùng với rà soát vị trí việc làm, cần ưu tiên cán bộ có kiến thức pháp lý, kỹ năng xử lý tình huống và khả năng ứng dụng công nghệ; tập trung đào tạo chuyên sâu ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, hộ tịch và chuyển đổi số.

Thành phố có thể linh hoạt biệt phái, luân chuyển, tăng cường cán bộ có kinh nghiệm cho những địa bàn có khối lượng công việc lớn hoặc còn thiếu nhân lực chuyên môn. Do đó, giao thêm việc, thêm quyền phải đi cùng nguồn lực, cơ sở vật chất, dữ liệu dùng chung và công cụ thực hiện để cấp xã có đủ điều kiện hoàn thành nhiệm vụ.

Chủ tịch UBND xã Cần Giờ Mai Trung Hưng nhận định, khi Luật Phát triển đô thị được triển khai, bộ phận chuyên môn phụ trách kinh tế, hạ tầng và đô thị sẽ phải tham gia sâu hơn vào quản lý không gian phát triển, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật, phát triển đô thị, quản lý và khai thác quỹ đất, phối hợp triển khai các dự án đầu tư.

Vì vậy, cán bộ cơ sở phải chuyển từ tư duy “giải quyết từng hồ sơ, từng thủ tục” sang tư duy quản lý và phát triển địa bàn. Xã đang rà soát chức năng, nhiệm vụ, vị trí việc làm, năng lực công chức; cập nhật quy định mới và trao đổi nghiệp vụ với các sở, ngành.

Khi cấp xã được giao thêm thẩm quyền, cán bộ phải được đào tạo, bồi dưỡng theo từng nhóm nhiệm vụ, vừa nắm chắc quy định pháp luật vừa có kỹ năng xử lý tình huống thực tế.

Đặc biệt, các lĩnh vực như quy hoạch, đất đai, xây dựng, hạ tầng, môi trường, tài chính - ngân sách và quản lý đô thị đòi hỏi kiến thức chuyên ngành tương đối sâu. Xã Cần Giờ cũng đề xuất hoàn thiện quy trình phối hợp với các sở, ngành và cơ quan chuyên môn của thành phố; bởi khi thẩm quyền đã giao nhưng hướng dẫn nghiệp vụ, trách nhiệm từng cơ quan chưa rõ, cán bộ cơ sở sẽ gặp khó trong xử lý công việc.

PGS-TS Nguyễn Thị Thu Hòa, Trưởng Bộ môn Quản lý công, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM, cho rằng, đào tạo cán bộ cơ sở cần chuyển sang hướng dựa trên năng lực thực thi công vụ. Cán bộ phải biết giải quyết vấn đề, phối hợp liên ngành, ứng dụng công nghệ và xử lý tình huống gắn với địa bàn.

Nội dung bồi dưỡng cần thiết kế theo từng nhóm vị trí, lấy những tình huống thực tế về đất đai, chỉnh trang đô thị, chống ngập, quản lý địa bàn làm nội dung rèn luyện. Có thể tổ chức đào tạo theo cơ chế phối hợp giữa thành phố, cơ sở đào tạo và chính quyền cấp xã: thành phố xác định nhu cầu, đặt hàng; cơ sở đào tạo thiết kế chương trình và huy động chuyên gia đa ngành; chính quyền cấp xã đưa những tình huống thực tế vào quá trình đào tạo.