Đòn bẩy thể chế
Theo Giám đốc Sở KH-CN TPHCM Lê Văn Thăng, năm 2026, thành phố phân bổ hơn 12.700 tỷ đồng (chiếm 4,16%) chi ngân sách, đầu tư cho KH-CN, đổi mới sáng tạo và hạ tầng dữ liệu số; trong đó hơn 3.000 tỷ đồng dành cho chuyển đổi số. Dòng vốn ngân sách này, cộng hưởng cùng hệ sinh thái gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ, sẽ tạo bệ phóng triển khai các dự án công nghệ.
TPHCM cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành đô thị thông minh, trung tâm KH-CN và đổi mới sáng tạo hàng đầu Đông Nam Á, hướng tới tốp 50 đô thị thông minh thế giới.
Cùng với mục tiêu vận hành siêu đô thị khoảng 14 triệu dân trên diện tích 6.772km2, TPHCM đang đối mặt 3 thách thức lớn: chuyển đổi phương thức quản trị sang mô hình dựa trên dữ liệu số; áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến giải quyết những vấn đề về ngập lụt, giao thông, môi trường, y tế; đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Những yêu cầu này đòi hỏi cách tiếp cận khác biệt.
Luật Phát triển đô thị cho phép TPHCM thiết lập khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các công nghệ mới, AI, dữ liệu lớn và các mô hình kinh doanh số chưa từng có tiền lệ. Cùng với đó, thành phố đang thúc đẩy ứng dụng AI, bản sao số (Digital Twin) và dữ liệu lớn trong quản trị, điều hành đô thị, qua đó tạo thêm cơ sở giải quyết những vấn đề đặt ra trong vận hành siêu đô thị.
Thời gian qua, TPHCM triển khai chương trình “Nghiên cứu và phát triển ứng dụng AI tại thành phố giai đoạn 2020-2030”, với mục tiêu đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ AI. Trong đó, thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ ứng dụng trực tiếp và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ về AI đạt từ 60% trở lên. Chương trình hướng đến nâng cao hiệu quả quản trị công, đồng thời bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trong quá trình số hóa.
Để đạt mục tiêu này, UBND TPHCM đề ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có sự phối hợp giữa Sở KH-CN TPHCM với Đại học Quốc gia TPHCM và các cơ quan liên quan tổ chức truyền thông, giáo dục pháp luật về AI.
Một trong những nội dung trọng tâm là phát triển hạ tầng viễn thông và hạ tầng số, đặc biệt mở rộng chất lượng phủ sóng 5G và nâng cao chất lượng kết nối băng thông rộng. Đây là nền tảng hỗ trợ các ứng dụng AI trong quản trị đô thị, giao thông, y tế, giáo dục. Thành phố cũng chú trọng hình thành năng lực tính toán hiệu năng cao (HPC) phục vụ huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn, qua đó giải quyết những bài toán phức tạp trong nhiều lĩnh vực.
PGS-TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa - Đại học Quốc gia TPHCM, nêu ý kiến, nếu vận dụng tốt Luật Phát triển đô thị, TPHCM có thể trở thành một “phòng thí nghiệm đô thị” - nơi các giải pháp công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế trước khi hoàn thiện chính sách và nhân rộng. Luật Phát triển đô thị cũng sẽ giúp TPHCM giải phóng nguồn lực và vận hành mô hình siêu đô thị hiệu quả.
Đồng nhất cấu trúc, định dạng dữ liệu
Nếu AI được ví như “bộ não số ” điều hành siêu đô thị, thì dữ liệu chính là “nguồn dinh dưỡng” thiết yếu duy trì sự sống cho bộ não đó. “Tuy nhiên, AI chỉ có thể phân tích và đưa ra dự báo chính xác khi được cung cấp dữ liệu đầu vào có chất lượng. Nếu dữ liệu thiếu đồng nhất về cấu trúc, định dạng hoặc không được cập nhật thường xuyên, khả năng phân tích và hỗ trợ ra quyết định của AI sẽ bị hạn chế”, PGS-TS Phạm Trần Vũ phân tích.
Cùng với hạ tầng dữ liệu, TPHCM cần một đội ngũ cán bộ biết khai thác dữ liệu, đặt đúng câu hỏi và sử dụng kết quả phân tích làm cơ sở ra quyết định. Khi đó, AI không còn dừng ở một công cụ công nghệ, mà từng bước trở thành năng lực quản trị của bộ máy hành chính.
Đó cũng là nơi giá trị của Luật Phát triển đô thị được thể hiện rõ nhất: mở không gian thể chế để công nghệ được thử nghiệm, nguồn lực được huy động và những giải pháp mới được đưa vào giải quyết các bài toán thực tế của đô thị.
Từ thực tế quản lý, điều hành tại cơ sở, Chủ tịch UBND phường Phú Nhuận Nguyễn Thị Như Ý cho rằng, sự phát triển của AI sẽ hỗ trợ chính quyền cấp cơ sở xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn. Lãnh đạo chính quyền phường Phú Nhuận mong muốn AI có thể khai thác, phân tích dữ liệu liên thông để hỗ trợ cán bộ nhận diện sớm các vấn đề phát sinh, dự báo nhu cầu của người dân, hỗ trợ cán bộ ra quyết định.
“Về lâu dài, điều chúng tôi mong muốn không phải là có thật nhiều phần mềm hay thiết bị công nghệ, mà là xây dựng được một hệ sinh thái quản trị thông minh, dữ liệu được cập nhật một lần, khai thác nhiều lần, dùng chung và có khả năng liên thông, qua đó giảm công việc thủ công cho cán bộ, phát hiện sớm các vấn đề phát sinh và nâng cao chất lượng phục vụ người dân”, bà Nguyễn Thị Như Ý chia sẻ.
TS Nguyễn Văn Đắng, chuyên gia Quản trị Đô thị, lưu ý, nếu TPHCM muốn thành công trong quản trị siêu đô thị bằng AI, bài toán cốt lõi là giải quyết tận gốc vấn đề dữ liệu. Thành phố không nhất thiết phải gom tất cả dữ liệu vào một hệ thống đơn lẻ, mà điều quan trọng là các nguồn dữ liệu phải có khả năng kết nối, chia sẻ và được quản trị theo tiêu chuẩn thống nhất.
Thành phố cần hướng tới hệ sinh thái dữ liệu đô thị dùng chung, cho phép tích hợp dữ liệu từ các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp hạ tầng theo các cấp độ phân quyền phù hợp.
* GS-TS NGUYỄN KỲ PHÙNG, Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM:
Trao thể chế đột phá cho các dự án công nghệ chiến lược
GS-TS Nguyễn Kỳ Phùng
Luật Phát triển đô thị mang lại những cơ hội có tính bước ngoặt. Điều 32 của Luật Phát triển đô thị đa dạng hóa mô hình Khu công nghệ cao và Đô thị công nghệ cao, giao HĐND TPHCM quy định các cơ chế ưu đãi hạ tầng và mô hình quản trị đặc thù.
Điều này mở rộng cửa thu hút nhà đầu tư chiến lược với các dự án nghiên cứu và phát triển (R&D) quy mô từ 3.000 tỷ đồng trở lên, hoặc dự án sản xuất vi mạch, bán dẫn, chip, pin công nghệ mới từ 30.000 tỷ đồng trở lên. Nhà đầu tư chiến lược được hưởng ưu đãi thời hạn dự án tới 70 năm, miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 5 năm và miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm cho chuyên gia, nhà khoa học.
Cơ chế thử nghiệm sandbox trong Luật Phát triển đô thị cho phép thành phố thử nghiệm công nghệ lõi như AI, vi mạch bán dẫn và chuyển đổi số. Đón đầu cơ hội này, TPHCM định hướng xây dựng Trung tâm phát triển công nghệ chiến lược rộng 52,92ha tại Khu Công nghệ cao TPHCM.
Đây là hệ sinh thái công nghệ được “may đo” riêng cho các tập đoàn toàn cầu, tích hợp phân khu dịch vụ công nghệ (24,4ha), phân khu sản xuất thông minh (16ha) và phân khu R&D ươm tạo (7,8ha).
* TS NGUYỄN THANH HÒA, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM:
Thành lập Sandbox Council và làm sạch dữ liệu
TS Nguyễn Thanh Hòa
Để biến cơ hội từ thể chế thành kết quả thực tiễn, TPHCM cần nhanh chóng triển khai các hướng hành động chiến lược. Ưu tiên hàng đầu là thành lập Hội đồng thử nghiệm thể chế và công nghệ mới (Sandbox Council) chuyên trách với quyền hạn độc lập, quy tụ chuyên gia công nghệ, luật sư, nhà quản lý để phê duyệt nhanh các dự án thử nghiệm đột phá, như xe điện tự lái cấp độ 4, drone y tế - logistics, thanh toán blockchain, trong thời gian tối đa 30 ngày.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh mô hình “3 nhà” (Nhà nước - Viện/trường - Doanh nghiệp) thông qua cơ chế vốn đối ứng R&D và cho phép nhà khoa học thành lập doanh nghiệp phái sinh (spin-off) từ kết quả nghiên cứu.
Đối với phát triển AI, thành phố xác định dữ liệu là nguồn tài nguyên gốc. Nếu không có kho dữ liệu chuẩn hóa, mọi thuật toán tiên tiến nhất cũng chỉ tạo ra kết quả sai lệch. Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM đang tập trung làm sạch dữ liệu theo nguyên tắc bảo đảm dữ liệu luôn “đúng, đủ, sạch, sống”.
Cùng với các chính sách thu hút nhân tài như Tech Visa và ưu đãi cư trú đặc biệt cho chuyên gia R&D, thành phố đang tạo dựng nền tảng vững chắc để AI trở thành “bộ não số ” vận hành đô thị thông minh.
