Ngày 15-9, Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động - Công đoàn TPHCM phối hợp BHXH TPHCM tổ chức hội thảo “An sinh cho tài xế xe công nghệ - thực trạng và giải pháp”. Tại hội thảo, các ý kiến tập trung vào việc xác định rõ mối quan hệ giữa tài xế xe công nghệ với nền tảng và các chính sách an sinh cho họ.
Bảo đảm quyền lợi
Nêu ý kiến tại hội thảo, nhiều tài xế xe công nghệ cho biết, dù được các nền tảng gọi là “đối tác” và có quyền chủ động thời gian, họ vẫn chịu áp lực lớn về thu nhập, thời gian làm việc, chi phí vận hành phương tiện. Các tài xế mong muốn được hưởng chính sách an sinh phù hợp, nhất là BHXH bắt buộc, đồng thời có thêm hỗ trợ về phương tiện và chi phí chuyển đổi xanh.
“Đề nghị cơ quan chức năng xác định rõ vị trí của tài xế xe công nghệ và có chính sách bảo đảm quyền lợi tương xứng, bởi công việc này đang tạo sinh kế cho nhiều lao động, trong đó có người chưa có điều kiện học nghề, mẹ đơn thân và những người khó tìm việc ổn định”, ông Phạm Minh Sơn, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn xe ôm công nghệ TPHCM, kiến nghị.
Từ quá trình làm việc của mình, bà Lê Thị Tuyết Hoa, một tài xế đang mang thai gần 8 tháng, chia sẻ, sau 8 năm chạy xe công nghệ, bà vẫn chưa được tham gia BHXH bắt buộc. Dù mang thai, bà vẫn làm việc 10-12 giờ mỗi ngày, có thời điểm chỉ ngủ khoảng 4 giờ. Bà mong tài xế xe công nghệ được tham gia BHXH bắt buộc để có điểm tựa khi ốm đau, thai sản và về già.
Về phía doanh nghiệp, ông Hoàng Công Huấn, Giám đốc Phát triển Kinh doanh và Dự án Chiến lược Be Group, thông tin, Be đang triển khai an sinh theo 3 tầng: bảo đảm sinh kế, tăng năng lực tự chủ, bảo vệ dài hạn cho đối tác tài xế.
Theo Be, tại TPHCM, trên mỗi 100.000 đồng khách hàng thanh toán, tài xế nhận 69,4%, Be 23,9%, tiền thuế 6,7%; tại Hà Nội, các tỷ lệ lần lượt là 63,6%, 30,3% và 6,1%. Mức chia sẻ này được duy trì từ năm 2024 và được cam kết giữ nguyên trong 24 tháng tới. Doanh nghiệp cũng chi trả 100% bảo hiểm tai nạn trong 5 năm cho 10.000 đối tác có xếp hạng cao nhất.
Đối với đề xuất tham gia BHXH bắt buộc, Be ủng hộ mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội, nhưng cho rằng cần tính đến đặc thù lao động nền tảng. Do đó, doanh nghiệp kiến nghị nghiên cứu cơ chế đóng góp theo mức độ hoạt động hoặc thu nhập thực tế, triển khai theo lộ trình, từ BHYT, bảo hiểm tai nạn đến các chính sách an sinh dài hạn.
Theo Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Thương mại Luật gia Việt Nam, quan hệ giữa nền tảng gọi xe và tài xế cần được xem xét theo bản chất thực tế, không chỉ dựa vào tên gọi hợp đồng. Khoản 1, Điều 13 Bộ luật Lao động 2019 quy định, thỏa thuận có nội dung về việc làm có trả công, tiền lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên có thể được xác định là hợp đồng lao động. Trong khi đó, nền tảng vẫn có quyền quyết định giá cước, phân cuốc, đánh giá, khóa tài khoản… cho thấy sự chi phối đáng kể đối với tài xế.
Do vậy, Nhà nước cần nghiên cứu ban hành hợp đồng mẫu, quy định các quyền lợi tối thiểu, tỷ lệ chia sẻ doanh thu và quy trình minh bạch khi khiếu nại hoặc khóa tài khoản.
Làm việc nhiều, rủi ro cao
Theo ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TPHCM, khảo sát của Liên đoàn Lao động TPHCM đối với 141 tài xế xe công nghệ cho thấy, 93,6% xem lái xe công nghệ là công việc chính. Đáng lo là 73,8% từng gặp va chạm hoặc tai nạn; hơn 65% từng gặp lừa đảo, cướp giật hoặc quấy rối khi làm việc. Trong khi đó, do được xác định là “đối tác” của nền tảng, tài xế hiện không thuộc diện tham gia BHXH, bảo hiểm y tế bắt buộc.
Có 73,4% chỉ tham gia BHYT hộ gia đình hoặc được công đoàn hỗ trợ, vẫn còn nhiều người chưa tham gia bất kỳ loại hình bảo hiểm nào. Bên cạnh đó, 92,9% tài xế mong muốn nghề nghiệp và địa vị pháp lý được xác định rõ hơn; 87,9% mong có cơ chế phù hợp để tham gia chính sách BHXH và được chăm lo đời sống.
Mang đến hội thảo các thống kê từ khảo sát 400 tài xế xe công nghệ, PGS-TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội, cho biết số giờ làm việc của tài xế xe công nghệ ngày càng tăng nhưng thu nhập chưa tăng theo. Vì vậy, cần làm rõ quan hệ giữa tài xế và nền tảng, minh bạch các khoản thu - chi, đồng thời có cơ chế bảo vệ người lao động trước tình trạng kéo dài thời gian làm việc để duy trì thu nhập.
Trước mắt, cần khảo sát đầy đủ số lượng tài xế, hình thức hoạt động, thu nhập và tình trạng tham gia BHXH, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, BHXH, doanh nghiệp nền tảng và tổ chức đại diện người lao động để xây dựng chính sách sát thực tế.
