Tuy nhiên, để đạt được tốc độ tăng trưởng cao và bền vững, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc đặt mục tiêu mà ở chỗ nhận diện đúng và kích hoạt được những động lực tăng trưởng thực chất.
Nhiều năm qua tăng trưởng của Việt Nam dựa trên 3 trụ cột: đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Đầu tư được xem là động lực quan trọng nhất để tạo tăng trưởng cao.
Với vốn đầu tư công năm 2026 khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, Công ty Chứng khoán Ngân hàng Quân đội kỳ vọng giải ngân đạt 85-90% kế hoạch sẽ là lực đẩy đáng kể cho tăng trưởng, nhất là khi dòng vốn được tập trung vào các dự án hạ tầng chiến lược như đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đường sắt Hà Nội - Hải Phòng - Lào Cai..., những dự án mở rộng không gian phát triển dài hạn cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, đầu tư công chỉ là điều kiện cần, chưa đủ để đạt tăng trưởng 2 chữ số. Hiệu quả tăng trưởng chỉ xuất hiện khi đầu tư công thực sự đóng vai trò “vốn mồi”, kéo theo đầu tư tư nhân và các nguồn lực xã hội.
Cùng với đó, tiêu dùng trong nước là trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế, song hiện vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Thu nhập của người dân tăng chậm hơn chi phí sinh hoạt, đặc biệt tại các đô thị lớn, khiến sức mua bị nén lại. Nếu người dân còn dè dặt chi tiêu, tăng trưởng khó có thể bứt phá khi quy mô tiêu dùng chiếm tỷ trọng lớn trong GDP (trên 60%).
Trong khi xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong mở rộng quy mô nền kinh tế, nhưng mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào gia công, lắp ráp đang bộc lộ giới hạn. Đóng góp của xuất khẩu vào tăng trưởng GDP chịu rủi ro lớn trước biến động kinh tế toàn cầu, rào cản kỹ thuật và xu hướng bảo hộ gia tăng.
Muốn xuất khẩu trở thành động lực cho tăng trưởng kinh tế 2 chữ số, Việt Nam buộc phải chuyển mạnh sang các ngành có giá trị gia tăng cao hơn, dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và thương hiệu, thay vì chỉ mở rộng sản lượng.
Một động lực then chốt khác là khu vực kinh tế tư nhân. Hiện khu vực này đóng góp khoảng 50% GDP, nhưng năng suất lao động, hiệu quả kinh doanh lại thấp hơn rất nhiều so với khu vực doanh nghiệp khác.
Trong một hội thảo gần đây, GS-TS Ngô Thắng Lợi, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế quốc dân, cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân đang có dấu hiệu “chững lại”, hay nói đúng hơn là “hụt hơi”.
Ví dụ, lợi nhuận trước thuế bình quân của một doanh nghiệp tư nhân chỉ bằng 0,52% so với một doanh nghiệp nhà nước và 3,1% so với một doanh nghiệp FDI; năng suất lao động tương ứng lần lượt chỉ bằng 34% và 69%.
Điều đó cho thấy, nếu kinh tế tư nhân không được “giải phóng năng lực”, mục tiêu tăng trưởng 2 chữ số sẽ thiếu nền tảng bền vững. Cải cách thể chế, vì vậy, không chỉ là yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp, mà là điều kiện tiên quyết để tạo đột phá tăng trưởng.
Có thể thấy, tăng trưởng 2 chữ số không phải là phép cộng giản đơn của đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu. Đó phải là kết quả của một chiến lược phát triển đồng bộ: đầu tư có trọng tâm; tiêu dùng được kích hoạt bằng thu nhập và niềm tin thị trường; xuất khẩu được nâng tầm giá trị gia tăng, và khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực trung tâm.
