Áp lực vốn cuối năm
Theo NHNN, đến ngày 30-9, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 20,75 triệu tỷ đồng. Đến cuối tuần qua, tín dụng tăng 11,44% so với cuối năm 2025, cao hơn mức tăng 11,22% của huy động vốn. Dư nợ cho vay cao hơn nguồn vốn huy động gần 2 triệu tỷ đồng, gây áp lực lên các ngân hàng thương mại (NHTM), nhất là khi nhu cầu vốn tăng cao vào mùa sản xuất, kinh doanh cuối năm.
NHNN cho biết, đến ngày 20-9, lãi suất tiền gửi bình quân đối với các giao dịch phát sinh mới ở mức 6,38%/năm, tăng 1,15 điểm phần trăm so với cuối năm 2025. Trong khi đó, trên thị trường, lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 6 tháng trở lên tại một số NHTM đã vượt 9%/năm. Mức lãi suất thực nhận có thể lên 9,4%-10%/năm nếu khách hàng đáp ứng các điều kiện đi kèm.
Giao dịch tại một ngân hàng. Ảnh: MINH HUY
Bên cạnh đó, các NHTM điều chỉnh tăng lãi suất cơ sở dùng làm tham chiếu cho các khoản vay thả nổi lên cao nhất 13%-13,5%/năm. Đánh giá về diễn biến này, ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Phân tích của Công ty Chứng khoán Agriseco, cho rằng, việc tăng lãi suất cơ sở phản ánh áp lực chi phí vốn đầu vào khi tốc độ tăng huy động chưa theo kịp đà tăng tín dụng.
Lãi suất huy động tăng kéo lãi suất cho vay tăng, đang tạo thêm sức ép lên doanh nghiệp. Ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Du lịch Vietravel, Phó Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TPHCM, cho hay, lãi suất cho vay tại 4 NHTM Nhà nước tăng khoảng 1,8-2,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm 2025. Tại các NHTM cổ phần tư nhân và ngân hàng số, lãi suất cho vay thực tế đã vượt 10%/năm, “bào mòn” lợi nhuận doanh nghiệp trong bối cảnh sức cầu chung còn yếu.
Hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh
Để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, 15 NHTM, trong đó có những ngân hàng thuộc 4 NHTM Nhà nước, đang triển khai các gói tín dụng ưu đãi với tổng quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng, lãi suất giảm từ 1-2 điểm phần trăm so với lãi suất thông thường.
Tại TPHCM, theo ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN chi nhánh khu vực 2, ngành ngân hàng phối hợp Sở Công thương TPHCM triển khai chương trình cho vay bình ổn thị trường, hỗ trợ chuỗi cung ứng hàng hóa thiết yếu phục vụ dịp lễ, tết.
Nhằm giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ thúc đẩy tăng trưởng, ngày 18-10, NHNN đã có văn bản yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí, chia sẻ lợi nhuận để hạ lãi suất.
Theo đó, các NHTM phải giảm tối thiểu 0,5 điểm phần trăm lãi suất tiền gửi niêm yết đối với kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, không “chạy đua” tăng lãi suất huy động và giảm lãi suất cho vay, trong đó giảm 1,5-2 điểm phần trăm đối với lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và các lĩnh vực ưu tiên. NHNN yêu cầu hướng tín dụng vào sản xuất, kinh doanh và các công trình, dự án trọng điểm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; không hạ chuẩn cấp tín dụng để chạy theo tăng trưởng.
Bên cạnh yêu cầu giảm lãi suất, Thông tư 50/2026 quy định các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của NHTM và chi nhánh ngân hàng nước ngoài (có hiệu lực từ ngày 1-12 sắp tới) cũng được kỳ vọng giúp các NHTM chủ động hơn trong cân đối nguồn vốn.
Theo ông Nguyễn Minh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư AFA Capital, điểm đáng chú ý là Thông tư 50/2026 nâng trần tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi từ 85% lên 95%. Quy định mới này giúp ngân hàng có thêm khả năng cấp tín dụng mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào việc tăng huy động tiền gửi, qua đó hạn chế phần nào cuộc đua lãi suất huy động trên thị trường, nhất là vào thời điểm nhu cầu vốn cuối năm tăng cao.
Tuy nhiên, ông Tuấn lưu ý, nâng trần tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi không có nghĩa ngân hàng được cho vay không giới hạn hay có thể giảm sâu lãi suất ngay lập tức. Khả năng mở rộng tín dụng vẫn phụ thuộc vào nguồn vốn thực tế, chất lượng tài sản, nhu cầu vay vốn và các yêu cầu bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng.
