Tiểu thương kinh doanh hàng lưu niệm tại chợ Bến Thành - nơi đang từng bước ứng dụng thanh toán không tiền mặt, hóa đơn điện tử (ẢNH: HOÀNG HÙNG)
Tạo động lực cho khu vực kinh tế tư nhân
Theo bà Lê Thị Bé Ba, Phó Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM, hiện cả nước có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động trên nhiều lĩnh vực. Theo Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, mục tiêu đến năm 2030, cả nước phấn đấu có khoảng 2 triệu doanh nghiệp, đến năm 2045, đạt ít nhất 3 triệu doanh nghiệp.
Đây được xem là lực lượng kinh tế tiềm năng và là nền tảng quan trọng cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân trong tương lai. Mới đây, ngày 25-5, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã ký ban hành Quyết định số 926/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026-2030.
“Đây là một định hướng rất quan trọng nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển theo hướng chất lượng, hiệu quả và bền vững hơn trong giai đoạn tới. Chương trình hướng đến mục tiêu hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã trên cả nước phát triển mô hình kinh doanh bền vững; đồng thời xây dựng ít nhất 20 mô hình điển hình để lan tỏa tinh thần phát triển bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp”, bà Lê Thị Bé Ba nhấn mạnh.
Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cho biết khi trở thành doanh nghiệp, các cơ sở kinh doanh cần xây dựng hệ thống quản lý bài bản hơn, từ tài chính, nhân sự đến chiến lược phát triển và quản trị rủi ro.
Việc chuyển đổi lên doanh nghiệp giúp các cơ sở kinh doanh có tư cách pháp nhân đầy đủ, thuận lợi hơn trong việc ký kết hợp đồng, tiếp cận nguồn vốn tín dụng, tham gia các dự án, đấu thầu hoặc hợp tác với các đối tác lớn. Quan trọng hơn, đây là cơ hội để chuẩn hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh, nâng cao tính minh bạch và từng bước xây dựng thương hiệu trên thị trường.
Theo quy định hiện hành, các doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi nổi bật như: miễn lệ phí môn bài từ ngày 1-1-2026; miễn 100% thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm đầu đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa thành lập mới; hỗ trợ nền tảng số, phần mềm dùng chung, đào tạo quản trị, kế toán, thuế, nhân sự và pháp lý; hỗ trợ chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, tiếp cận vốn và mở rộng thị trường.
Đặc biệt, các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo còn được hưởng nhiều chính sách ưu đãi sâu hơn về thuế và đầu tư.
Chuyển đổi số là chìa khóa
Chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp là sự chuyển đổi toàn diện về tư duy quản trị, mô hình vận hành và chiến lược phát triển. Doanh nghiệp không chỉ quản lý doanh thu, chi phí mà còn phải xây dựng hệ thống tài chính minh bạch, phát triển thương hiệu, quản trị nhân sự, kiểm soát rủi ro và lập kế hoạch tăng trưởng dài hạn.
Công nhân Công ty TNHH Kỹ thuật cửa Huynh Đệ (phường Tam Thắng, TPHCM) trong giờ sản xuất (ẢNH: QUANG VŨ)
Ông Võ Văn Thành Sang, Phó Chủ tịch UBND phường Vũng Tàu, cho biết, hiện nay, trên địa bàn phường Vũng Tàu có khoảng 6.960 hộ kinh doanh và 1.835 doanh nghiệp. Từ 1-7-2025 đến nay, có 2.105 hộ kinh doanh, 142 doanh nghiệp thành lập mới.
Trong số các hộ kinh doanh hiện nay, có nhiều hộ đã có quy mô vốn, doanh thu, lao động, thị trường và năng lực quản trị tiệm cận với mô hình doanh nghiệp. Đây là nguồn lực rất quan trọng để hình thành thêm các doanh nghiệp mới, nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch và khả năng phát triển.
Tuy nhiên, hiện vẫn còn không ít hộ kinh doanh e ngại chuyển đổi lên doanh nghiệp. Một số hộ lo lắng về thủ tục đăng ký, chế độ kế toán, thuế, hóa đơn, chi phí vận hành, lao động, bảo hiểm và trách nhiệm pháp lý sau khi chuyển đổi.
Đây là những băn khoăn rất chính đáng, cần được các cơ quan chuyên môn, cơ quan thuế, tổ chức đại diện doanh nghiệp và chính quyền địa phương cùng trao đổi, giải đáp cụ thể, dễ hiểu, sát với thực tế.
Một vấn đề khác làm hộ kinh doanh chưa thực sự bứt phá phát triển là do ngại chuyển đổi số vì cho rằng đây là quá trình tốn kém, đòi hỏi đầu tư lớn về công nghệ và nhân sự.
“Thực tế, chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án quy mô lớn. Các hộ kinh doanh hoàn toàn có thể bắt đầu từ những bước đơn giản như sử dụng phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, kế toán số hoặc các công cụ quản lý khách hàng. Những giải pháp này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn tạo nền tảng dữ liệu quan trọng cho việc mở rộng hoạt động trong tương lai”, ông Nguyễn Thanh Triều, Giám đốc Kinh doanh phía Nam của Tập đoàn Misa, khẳng định.
Trong khi đó, một số doanh nghiệp đã từng chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cho biết, những khó khăn ban đầu là không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, đổi lại là những cơ hội mà mô hình hộ kinh doanh khó có thể tiếp cận. Sau khi chuyển đổi, doanh nghiệp có điều kiện mở rộng thị trường, tiếp cận đối tác lớn, nâng cao uy tín thương hiệu và tham gia vào các dự án quy mô lớn hơn.
Ông ĐẬU ANH TUẤN, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI): Nhà nước cần đóng vai trò là “bà đỡ”
Theo Nghị quyết 68-NQ/TW, các doanh nghiệp mới thành lập từ hộ kinh doanh sẽ được hưởng những ưu đãi thiết thực về tài chính. Đặc biệt, doanh nghiệp có tư cách pháp lý đầy đủ để tham gia vào các chuỗi giá trị toàn cầu, tiếp cận dự án quốc gia thông qua cơ chế đặt hàng của Nhà nước. Hơn nữa, khi trở thành doanh nghiệp, chủ thể kinh doanh có cơ hội tiếp cận nguồn vốn đa dạng hơn.
Nhà nước khuyến khích các tổ chức tín dụng cho vay dựa trên dòng tiền và tài sản hình thành trong tương lai thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp truyền thống. Về hạ tầng, doanh nghiệp được hỗ trợ tiếp cận quỹ đất tại các KCN-CCN, giảm ít nhất 30% tiền thuê đất trong 5 năm đầu.
Để các hộ kinh doanh mạnh dạn tự nâng cấp, hệ thống pháp luật cần “kiến tạo” thay vì chỉ “quản lý”. Chính sách minh bạch, dễ dự báo chính là mong muốn hàng đầu của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, Nhà nước cần đóng vai trò “bà đỡ” thông qua các hỗ trợ trực tiếp như cung cấp miễn phí phần mềm kế toán và các công cụ khai thuế điện tử để hộ kinh doanh dễ dàng thích ứng với phương thức quản trị mới; tư vấn pháp lý chuyên sâu, giúp hộ kinh doanh hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ khi hoạt động trên danh nghĩa doanh nghiệp, tránh vi phạm hành chính do thiếu kiến thức.
PGS-TS ĐINH TRỌNG THỊNH, chuyên gia kinh tế: Chi phí tuân thủ cao khiến hộ kinh doanh e ngại
Có thể nói, việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp mang lại nhiều lợi ích và cơ hội mở rộng kinh doanh. Tuy nhiên, còn những vướng mắc liên quan đến thuế khiến nhiều hộ kinh doanh e ngại khi chuyển đổi. Thực tế thời gian qua, nhiều hộ kinh doanh còn gặp khó khăn về chế độ kế toán, hóa đơn điện tử, xử lý hàng tồn kho và áp lực minh bạch dòng tiền.
Đơn cử, hộ kinh doanh quen ghi chép đơn giản, không có kế toán chuyên trách. Khi lên doanh nghiệp, bắt buộc phải áp dụng chế độ kế toán chặt chẽ, mở sổ sách, lập báo cáo tài chính và lưu trữ hóa đơn, chứng từ hợp lệ.
Hay như hộ kinh doanh nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, nhưng khi trở thành doanh nghiệp, sẽ đóng thuế TNDN trên lợi nhuận thuần, điều này đòi hỏi phải thiết lập tài khoản ngân hàng của doanh nghiệp, tách bạch hoàn toàn với tài khoản cá nhân; đồng thời thu thập, lưu trữ hóa đơn cho mọi giao dịch mua bán, chi phí phát sinh. Những quy định này làm tăng chi phí tuân thủ, khiến nhiều hộ kinh doanh chưa mặn mà.
