Khép kín quy trình xử lý vi phạm ngay tại cơ sở
Quản lý đất đai tại nhiều xã, phường trên địa bàn TPHCM vẫn còn nhiều phức tạp, nhất là ở những địa bàn không thuộc khu vực trung tâm, nơi quỹ đất còn lớn và quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh. Tình trạng xây dựng không phép, sử dụng đất sai mục đích, lấn chiếm đất công phát sinh nhiều, tạo áp lực lớn cho chính quyền cơ sở trong công tác kiểm tra, xử lý.
Nhiều công trình xây dựng không phép ở phường Phước Thắng, TPHCM đã được lực lượng chức năng xử lý. ẢNH: TRÚC GIANG
Thực tế tại phường Phước Thắng cho thấy rõ áp lực này. Trong 6 tháng đầu năm 2026, phường liên tục tổ chức kiểm tra, xử lý trên các tuyến, khu vực thường phát sinh vi phạm như đường 30-4, Võ Nguyên Giáp, 2-9, Phước Thắng, Đô Lương, Nguyễn Gia Thiều. Riêng khu vực đường Võ Nguyên Giáp gần ngã ba Long Sơn, phường ghi nhận 14 trường hợp chiếm đất Nhà nước quản lý; tại một số khu đất khác, lực lượng chức năng cũng phát hiện nhiều trường hợp lấn chiếm, dựng công trình trái phép. Tính chung từ 1-7-2025 đến nay, phường Phước Thắng đã xử lý, cưỡng chế tháo dỡ hơn 230 công trình xây dựng, trong đó có nhiều vụ lấn chiếm đất công.
Ông Nguyễn Việt Dũng, Chủ tịch UBND phường Phước Thắng, nhìn nhận quy định mới sẽ giúp chính quyền cơ sở chủ động xử lý xuyên suốt vi phạm, từ phát hiện, lập biên bản, ban hành quyết định xử phạt đến áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả, qua đó tăng hiệu quả xử lý và hạn chế vi phạm. Theo ông Nguyễn Việt Dũng, việc thống nhất các khâu tại một cấp hành chính có tác dụng rất lớn, song thẩm quyền cao hơn cũng đòi hỏi địa phương chuẩn bị đội ngũ, chú trọng bồi dưỡng kiến thức, năng lực, kinh nghiệm thi hành pháp luật cho cán bộ, công chức; đồng thời xây dựng quy trình xử lý và quy chế phối hợp giữa công an, quân sự, khu phố, bảo đảm việc kiểm tra, xử lý, giám sát được thực hiện chặt chẽ, đồng bộ.
Xã Củ Chi cũng là một trong những địa phương ghi nhận nhiều trường hợp sử dụng đất không đúng mục đích, xây dựng công trình trái phép trên đất nông nghiệp. Bà Ngô Thị Thanh Loan, Trưởng Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Đô thị xã Củ Chi nêu thực tế, có những vụ việc tính chất, mức độ vi phạm lớn, trước đây do thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã chỉ tối đa 5 triệu đồng nên địa phương phải hoàn thiện hồ sơ, chuyển lên cấp có thẩm quyền xử lý. Thực tế, mức xử phạt còn nhẹ khiến nhiều đối tượng nhờn luật, xem nhẹ quy định, làm giảm hiệu quả răn đe.
Từ thực tế chuẩn bị thực hiện thẩm quyền mới, ông Nguyễn Việt Dũng, Chủ tịch UBND phường Phước Thắng, cho rằng sự hỗ trợ về nghiệp vụ từ cơ quan chuyên môn cấp trên là rất cần thiết. Theo ông Dũng, cần tiếp tục tổ chức tập huấn và có hướng dẫn cụ thể đối với những nội dung dễ phát sinh cách hiểu khác nhau. Với những vụ việc phức tạp, địa phương cũng cần được hỗ trợ về nghiệp vụ và lực lượng khi tổ chức cưỡng chế, nhằm bảo đảm việc xử lý thống nhất, đúng quy định và hạn chế sai sót.
Ông Phạm Kiều Hưng, Chủ tịch UBND xã Củ Chi, đánh giá việc nâng thẩm quyền xử phạt cho chủ tịch UBND xã lên tối đa 250 triệu đồng đối với cá nhân vi phạm là sự điều chỉnh phù hợp, đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh hơn cho cơ sở. Trước hết tạo điều kiện để UBND cấp xã chủ động xử lý ngay những hành vi vi phạm thuộc thẩm quyền, thay vì phải chuyển hồ sơ qua nhiều cấp. Nhờ đó, thời gian xử lý được rút ngắn, tính kịp thời được nâng lên, hạn chế tình trạng vi phạm kéo dài hoặc phát sinh những hậu quả phức tạp hơn...
Theo quy định mới, ngoài quyền phạt tiền đến 250 triệu đồng, chủ tịch UBND cấp xã còn có quyền đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn có thời hạn 3 tháng và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định. Để chuẩn bị áp dụng quy định mới, ông Phan Ngọc Tuấn, Chủ tịch UBND xã Châu Đức, cho biết, xã đang rà soát, kiện toàn lực lượng, nâng cao năng lực cho cán bộ tham mưu và chuẩn hóa quy trình từ kiểm tra, lập biên bản, xác minh, xác định hành vi, mức phạt đến áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Địa phương cũng tăng cường phối hợp với cơ quan chuyên môn cấp trên trong xác minh nguồn gốc, hiện trạng và hồ sơ pháp lý về đất.
Quyền lớn hơn, yêu cầu siết chặt kỷ cương
Theo luật sư Nguyễn Thị Thu Thùy (Đoàn Luật sư TPHCM), quy định mới giúp chính quyền cơ sở, nơi trực tiếp nắm địa bàn có thêm công cụ pháp lý để xử lý kịp thời các vi phạm phát sinh. Việc xử lý ngay tại địa bàn cũng góp phần ngăn chặn vi phạm trước khi hành vi được thực hiện xong, đồng thời giảm tải cho cơ quan cấp trên.
Tuy nhiên, theo luật sư Nguyễn Thị Thu Thùy, quyền xử phạt được mở rộng cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về kiểm soát quyền lực ở cơ sở. Nếu quyết định xử phạt được ban hành không đúng quy định, quyền lợi của người dân vẫn có thể bị ảnh hưởng. Do đó, cùng với việc trao thêm thẩm quyền, cần tăng cường công khai, minh bạch trong xử lý vi phạm, siết chặt kỷ luật, kỷ cương công vụ và tăng cường thanh tra, kiểm tra cả định kỳ lẫn đột xuất để kịp thời phát hiện, chấn chỉnh sai phạm, phòng ngừa việc lạm dụng quyền lực.
Đặc biệt cần lưu ý năng lực của đội ngũ trực tiếp tham mưu, xử lý vi phạm. Chủ tịch UBND cấp xã phải đủ năng lực thẩm định để bảo đảm quyết định xử phạt đúng thẩm quyền, đúng trình tự, đúng đối tượng; đồng thời có khả năng tổ chức đối thoại và giải quyết khiếu nại hiệu quả.
