Mục tiêu tăng trưởng phụ thuộc nhiều vào tốc độ cải cách

Thế nhưng, sau những cú sốc lớn như đại dịch Covid-19, chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu và suy giảm cầu thế giới, câu hỏi đặt ra là “Việt Nam có thể tăng trưởng nhanh hay không”, “tăng trưởng như thế nào” và “dựa trên nền tảng nào” trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Khó bứt phá nếu thiếu cải cách

Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, dự báo tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và đà phục hồi hiện tại vẫn mang đậm tính chu kỳ. Đặc biệt, động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ sự cải thiện của thương mại toàn cầu, đầu tư công tăng tốc và các dự án FDI hơn là từ sự cải thiện căn bản về năng suất hay đổi mới mô hình tăng trưởng.

Trên cơ sở dữ liệu vĩ mô giai đoạn 2010-2024 và việc áp dụng các mô hình kinh tế lượng hiện đại như VAR (Vector Autoregression) và DSGE (Dynamic Stochastic General Equilibrium), nhóm nghiên cứu đưa ra dự báo cho thấy tăng trưởng kinh tế Việt Nam năm 2026 có triển vọng tích cực, song không dễ đạt mức tăng trưởng 2 con số như kỳ vọng.

Thực tế, tăng trưởng của Việt Nam trong nhiều năm qua vẫn dựa chủ yếu vào tích lũy vốn, mở rộng đầu tư và tận dụng lợi thế lao động chi phí thấp. Mô hình này giúp duy trì tốc độ tăng trưởng khá cao trong giai đoạn hội nhập sâu rộng, nhưng cũng bộc lộ hạn chế khi chi phí sản xuất tăng lên, dân số bắt đầu già hóa và cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.

Bên cạnh đó, liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước còn lỏng lẻo, khiến hiệu ứng lan tỏa về công nghệ và quản trị chưa được phát huy đầy đủ. Đây là một trong những nguyên nhân khiến năng suất của khu vực kinh tế trong nước cải thiện chậm, làm suy giảm dư địa tăng trưởng dài hạn.

Cải cách sâu rộng và dài hạn

Từ các kết quả phân tích và dự báo, nhóm nghiên cứu cho rằng triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026-2030 là tích cực nhưng đi kèm nhiều điều kiện. Tăng trưởng cao trong giai đoạn tới sẽ không thể đến từ quán tính của mô hình cũ, mà phụ thuộc vào khả năng cải cách thể chế, nâng cao năng suất, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Sự thận trọng trong dự báo vì thế không mang hàm ý bi quan, mà phản ánh yêu cầu phải nhìn thẳng vào những hạn chế nội tại của nền kinh tế. Nếu tận dụng tốt các cơ hội từ chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời đẩy mạnh cải cách mang tính nền tảng, Việt Nam hoàn toàn có thể duy trì tăng trưởng ở mức cao.

Giai đoạn 2026-2030, Việt Nam đứng trước yêu cầu cấp bách phải tái định vị mô hình tăng trưởng nhằm duy trì đà phát triển cao nhưng bền vững trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động và cạnh tranh chiến lược gia tăng.

Nhìn tổng thể, các kết quả nghiên cứu và dự báo cho thấy kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn 2026-2030 với triển vọng tăng trưởng tích cực, song không còn nhiều dư địa để tăng trưởng dựa trên mở rộng vốn và lao động như trước. Để mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng cao, đặc biệt là kỳ vọng tăng trưởng hai con số, nền kinh tế cần có những chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng tăng trưởng và cấu trúc nội tại.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại, cạnh tranh chiến lược gia tăng và các tiêu chuẩn về phát triển bền vững ngày càng khắt khe, tăng trưởng của Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào xuất khẩu và FDI, mà cần được nâng đỡ bởi năng suất, đổi mới sáng tạo và năng lực nội sinh của khu vực doanh nghiệp trong nước. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội để nền kinh tế tái định vị mô hình phát triển theo hướng bền vững và tự chủ hơn.