Quan điểm mới, yêu cầu cao
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW mới đây, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: Kinh tế nhà nước phải thực sự chiếm lĩnh “những cao điểm chiến lược chỉ huy” của nền kinh tế, giữ vai trò chủ đạo, trở thành “điểm tựa quốc gia” trong kỷ nguyên mới.
Lần đầu tiên nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách đầy đủ, có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề, qua đó làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Kinh tế nhà nước được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực kinh tế do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối, như: đất đai, tài nguyên, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm, hệ thống kết cấu hạ tầng, ngân sách nhà nước, dự trữ quốc gia, các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.
Nghị quyết khẳng định kinh tế nhà nước vừa trực tiếp sản xuất, kinh doanh, vừa là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng, đồng thời là công cụ chiến lược, thiết yếu để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, điều tiết và dẫn dắt nền kinh tế, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội nhanh, bền vững.
Điểm lại thực trạng kinh tế nhà nước sau 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt sau gần 40 năm Đổi mới và những hạn chế, tồn tại của kinh tế nhà nước như chính sách pháp luật về kinh tế nhà nước, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho hay Nghị quyết số 79-NQ/TW đề ra 5 nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện về phát triển kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới.
Trong số đó, nghị quyết đổi mới và cụ thể hóa quan điểm về nội hàm “vai trò chủ đạo” của kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới; đổi mới căn bản mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước và các khu vực kinh tế khác nhằm phát huy đầy đủ chức năng, vai trò của từng khu vực.
Bộ Chính trị lần này cũng đề ra quan điểm mới: Các nguồn lực kinh tế nhà nước phải được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường; đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của đầu tư nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế. Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh.
Về mục tiêu và tầm nhìn phát triển kinh tế nhà nước, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết Nghị quyết số 79-NQ/TW đề ra một số chỉ tiêu định lượng cần đạt được đến năm 2030 là phấn đấu 50 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1-3 doanh nghiệp vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới; 100% doanh nghiệp quản trị hiện đại trên nền tảng số.
Về tổ chức tín dụng Nhà nước, nghị quyết đề ra mục tiêu phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thuộc nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á về tổng tài sản; 4 ngân hàng tiên phong về công nghệ, quản trị, chủ đạo về quy mô, thị phần, điều tiết thị trường.
Đổi mới tư duy quản lý
Theo các chuyên gia kinh tế, điểm nổi bật của Nghị quyết 79/NQ-TW là làm rõ khái niệm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược và vai trò dẫn dắt, hỗ trợ các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.
Sản xuất hàng dệt may xuất khẩu. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)
Giáo sư, Tiến sỹ Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng có thể coi Nghị quyết 79/NQ-TW là bệ phóng thể chế mới để kinh tế nhà nước trở thành lực lượng mở đường, dẫn dắt và kiến tạo tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Thách thức lớn nhất trong việc thể chế hóa Nghị quyết 79/NQ-TW là làm thế nào chuyển hóa được tinh thần cải cách của nghị quyết thành các quy định pháp luật đủ rõ, đủ mạnh, nhưng vẫn có sự linh hoạt cho quá trình thực thi, tránh tình trạng thiết kế chính sách theo hướng an toàn, nặng về kiểm soát rủi ro.
Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung trong các trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi và thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện, minh bạch để đánh giá bản chất vụ việc là sai sót khách quan hay vi phạm pháp luật nhằm xử lý đúng người, đúng tội. Đây là yếu tố rất quan trọng, đòi hỏi phải thật sự đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ “sợ sai” sang “quản trị rủi ro.”
Tiến sỹ Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam bày tỏ nghị quyết tái khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, nhưng điểm mới nằm ở tư duy phát triển: không còn nhấn mạnh sự can thiệp hành chính, mà chuyển sang vai trò dẫn dắt và kiến tạo thông qua hiệu quả hoạt động, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ. Đồng thời, nghị quyết cũng trực diện xử lý những điểm nghẽn kéo dài qua nhiều nhiệm kỳ, đặc biệt là cơ chế quản lý vốn và mức độ tự chủ của doanh nghiệp nhà nước.
Tiến sỹ Bùi Quý Thuấn khẳng định: Nghị quyết 79-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước mà còn gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về cách thức Nhà nước tham gia và điều hành nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Thành công của nghị quyết sẽ không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp hay dự án mà bằng mức độ lan tỏa, dẫn dắt và đóng góp thực chất của kinh tế nhà nước đối với tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.
