Chương trình FIP Vũng Tàu hướng tới trở thành điểm sáng trong thực hiện chống khai thác IUU của Việt Nam, đồng thời xây dựng nguồn nguyên liệu bột cá bền vững, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, tiến tới “nhãn xanh” của châu Á.
Mô hình FIP đặc biệt phù hợp với nghề khai thác lưới kéo – lĩnh vực đang chịu nhiều áp lực trong tiến trình chống IUU
“Cánh cửa” vượt rào cản IUU
FIP là sáng kiến toàn cầu nhằm cải thiện nghề cá theo hướng bền vững và có trách nhiệm. Tại Việt Nam, mô hình này đặc biệt phù hợp với nghề khai thác lưới kéo – lĩnh vực đang chịu nhiều áp lực trong tiến trình chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).
FIP Vũng Tàu được khởi xướng từ tháng 11-2015, với 10 thành viên là các doanh nghiệp sản xuất bột cá, dầu cá trên địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu (trước đây) và các đối tác trong lĩnh vực thức ăn chăn nuôi. Đến tháng 6-2020, dự án chính thức đăng ký với Tổ chức Quốc tế Fishery Progress với tên gọi “FIP dự bị cho nghề lưới kéo đa loài ở Bà Rịa - Vũng Tàu”.
Thủy sản sau đánh bắt của tàu cá được đưa về bờ tại cảng Incomap, phường Vũng Tàu
Dự án huy động sự tham gia của nhiều bên trong chuỗi giá trị thủy sản, từ tàu lưới kéo, cảng cá đến doanh nghiệp sản xuất bột cá, dầu cá và doanh nghiệp chế biến thức ăn thủy sản.
Quy trình kiểm soát nguyên liệu được xây dựng theo hướng tuân thủ nghiêm các quy định về IUU và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế MarinTrust. Các tàu cá tham gia phải chấp hành đầy đủ quy định pháp luật, đồng thời ký cam kết tuân thủ bộ quy tắc nghề cá có trách nhiệm do FIP ban hành.
Công tác giám sát được thực hiện xuyên suốt từ tàu cá, cảng cá đến nhà máy, với hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi, bảo đảm minh bạch giữa nguyên liệu thuộc FIP Vũng Tàu và các nguồn khác, cho phép truy xuất ở mọi khâu. Qua đó, doanh nghiệp có thể chứng minh nguồn nguyên liệu được khai thác minh bạch, có trách nhiệm và đủ điều kiện đánh giá theo các tiêu chuẩn quốc tế.
Trong bối cảnh thủy sản khai thác của Việt Nam vẫn chịu “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), các tiêu chuẩn như MarinTrust được xem là “cánh cửa” giúp ngành bột cá, dầu cá Việt Nam vượt qua rào cản IUU, nâng cao uy tín và khả năng tiếp cận các thị trường lớn như EU, Mỹ.
Liên kết chuỗi giá trị, nâng sức cạnh tranh xuất khẩu
Thời gian qua, FIP Vũng Tàu triển khai nhiều hoạt động thiết thực như tập huấn Luật Thủy sản 2017, thu thập và chia sẻ dữ liệu nghề cá đa loài, phổ biến yêu cầu của tiêu chuẩn MarinTrust cho các doanh nghiệp thành viên. Dự án đã được MarinTrust công nhận là “Dự án thí điểm cải tiến nghề cá đa loài” và được Chương trình FIP toàn cầu đánh giá là mô hình có tiến độ và hiệu quả tích cực.
Trong năm 2025, nhiều doanh nghiệp tham gia dự án đạt các chứng nhận quốc tế quan trọng. Một số doanh nghiệp được chứng nhận ASC Feed Standard theo mô hình cân bằng khối lượng; một doanh nghiệp khác chính thức tham gia Chương trình MarinTrust Improver Programme, khẳng định nguồn nguyên liệu từ nghề lưới kéo đáp ứng các tiêu chí minh bạch và bền vững.
Chứng nhận cho chương trình cải tiến về nguồn cung ứng và sản xuất nguyên liệu biển có trách nhiệm (Marin Trust IP) của Công ty TNHH Phúc Lộc Vũng Tàu
Theo ông Nguyễn Thành Lộc, Chủ tịch Hiệp hội Thủy sản TPHCM, FIP Vũng Tàu tuân thủ thực hành chống IUU, Bộ Quy tắc nghề cá có trách nhiệm của FAO; bảo vệ các loài thủy sản quý hiếm và bảo đảm trách nhiệm xã hội trong nghề cá. Đây là nền tảng để các doanh nghiệp chế biến bột cá được chấp nhận trong các chương trình cải thiện MSC và MarinTrust, đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng thủy sản toàn cầu.
Hội Thủy sản Việt Nam đánh giá, những kết quả bước đầu của FIP Vũng Tàu tạo động lực cho các nghề cá trên cả nước trong thực hiện chống IUU. Mô hình liên kết chuỗi từ ngư dân đến doanh nghiệp góp phần khẳng định hình ảnh thủy sản Việt Nam có trách nhiệm, minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế.
Tàu cá ngư dân TPHCM neo đậu tại khu vực cảng Cát Lở, phường Phước Thắng
Ở giai đoạn tới, FIP Vũng Tàu đặt mục tiêu có từ 2-3 nhà máy đạt chứng nhận MarinTrust IP phiên bản 3.0; tăng sản lượng cá nguyên liệu tham gia FIP lên gấp 2-3 lần; mở rộng vùng liên kết và tăng cường kiểm soát nguồn nguyên liệu tại các cảng cá trọng điểm.
Đồng thời, dự án tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền chống IUU, hoàn thiện dữ liệu nghề cá đa loài, tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng và từng bước xây dựng kế hoạch quản lý nghề lưới kéo theo hướng bền vững, phù hợp thông lệ quốc tế.
