Tham dự buổi làm việc có Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND TPHCM Nguyễn Văn Thọ cùng đại diện các sở, ngành.
Lấy đường sắt, TOD làm xương sống kết nối
Báo cáo tại buổi khảo sát, đại diện lãnh đạo Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã khái quát về tiến độ, phương pháp tiếp cận và những nội dung trọng tâm trong quá trình xây dựng Đồ án quy hoạch tổng thể TPHCM tầm nhìn 100 năm; công tác lập Quy hoạch tổng thể TPHCM đang bước vào giai đoạn hoàn thiện quan trọng.
Theo đó, TPHCM hướng đến tái cấu trúc toàn bộ không gian phát triển thành một chỉnh thể kinh tế - đô thị thống nhất, phát huy lợi thế bổ trợ giữa trung tâm tài chính - dịch vụ, các không gian công nghiệp - đổi mới sáng tạo, cảng biển - logistics, kinh tế biển, du lịch và sinh thái.
Theo phương án đang được nghiên cứu, tầm nhìn dài hạn là xây dựng TPHCM trở thành đô thị toàn cầu, phát triển toàn diện, chất lượng sống cao và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Theo đó, TPHCM được tổ chức theo mô hình siêu đô thị quốc tế với 5 cực động lực, 5 hệ liên kết chiến lược, 5 trung tâm vệ tinh và 10 vùng quản trị phát triển.
Một nội dung được đặc biệt quan tâm là chất lượng chiến lược của quy hoạch. Các ý kiến của HĐND TPHCM trước đó đã đề nghị giảm tính chất của một “bản vẽ bố trí không gian”, tăng hàm lượng về tầm nhìn, nguyên lý phát triển, lựa chọn chiến lược và bản sắc riêng của TPHCM, đồng thời làm rõ nội dung kế thừa, điều chỉnh của 3 quy hoạch trước hợp nhất và xây dựng các kịch bản phát triển linh hoạt đến các mốc 2030, 2045 và 2075.
Qua nghiên cứu hồ sơ, các đại biểu tập trung trao đổi về những vấn đề có tính nền tảng: tổ chức lại cấu trúc không gian và phân bố dân cư - việc làm; phân công rõ chức năng giữa các cực và các vùng phát triển; dành quỹ đất dự trữ dài hạn; đồng thời xác định rõ các giới hạn phát triển nhằm tránh tiếp tục mở rộng đô thị dàn trải.
Các đại biểu quan tâm sâu đến việc hình thành một mạng lưới giao thông có khả năng kết nối thực chất các cực tăng trưởng. Theo hồ sơ, metro, đường sắt, mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và giao thông công cộng được xác định là trục xương sống; đồng thời phải kết nối đồng bộ sân bay Long Thành, hệ thống cảng Cần Giờ - Cái Mép Thị Vải, các tuyến vành đai và mạng logistics đa phương thức. Một yêu cầu quan trọng khác là từng bước tách luồng vận tải hàng hóa khỏi giao thông đô thị, hạn chế container xuyên qua khu vực lõi trung tâm.
TOD cũng được đặt trong bài toán lớn hơn về tái phân bổ dân cư - việc làm và tạo nguồn lực phát triển. Các khu vực quanh đầu mối giao thông công cộng không chỉ là nơi tăng mật độ xây dựng mà phải trở thành các trung tâm việc làm, dịch vụ và sinh hoạt đô thị hoàn chỉnh; đồng thời cho phép TPHCM khai thác phần giá trị đất gia tăng để tái đầu tư cho hạ tầng.
Tạo động lực tăng trưởng mới
Từ góc độ kinh tế, đồ án đặt bài toán phát triển TPHCM trong quỹ đạo tăng trưởng hai con số, gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng sang các ngành có giá trị gia tăng cao.
Các nhóm động lực mới đang được nghiên cứu gồm Trung tâm Tài chính quốc tế, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế số, logistics, kinh tế biển, du lịch, dịch vụ chất lượng cao, khu thương mại tự do và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Quan trọng hơn là quy hoạch phải chuyển những định hướng này thành một cấu trúc không gian kinh tế cụ thể: mỗi cực phát triển phải có chức năng rõ, có hạ tầng kết nối, có chuỗi giá trị và có khả năng tạo ra tăng trưởng thực chất, thay vì hình thành các khu vực phát triển biệt lập.
Quy hoạch có tầm nhìn 100 năm chỉ có ý nghĩa khi xác định được nguồn lực thực hiện. Qua khảo sát cho thấy nhu cầu vốn đầu tư phát triển trong các giai đoạn tới là rất lớn. Định hướng huy động vốn vì vậy được mở rộng sang các công cụ mới như PPP, trái phiếu chính quyền địa phương, tài chính xanh, quỹ hạ tầng, khai thác giá trị gia tăng từ đất (LVC) và TOD và khả năng dẫn vốn của Trung tâm Tài chính quốc tế.
Cơ cấu nguồn lực trong dài hạn được nghiên cứu theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn thu ngân sách truyền thống, đồng thời tăng vai trò của trái phiếu chính quyền địa phương, nguồn thu từ đất và TOD, doanh nghiệp nhà nước và PPP. Đây cũng là vấn đề HĐND TP đặc biệt quan tâm: quy hoạch phải gắn với quỹ đất, nguồn vốn, danh mục dự án, phân kỳ và thứ tự ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải và tình trạng “quy hoạch treo”.
Phát biểu chỉ đạo tại phiên khảo sát khảo sát, ông Võ Văn Minh nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng đồ án, bảo đảm tầm nhìn dài hạn nhưng đồng thời phải có khả năng chuyển hóa thành các chương trình, dự án và nguồn lực thực hiện cụ thể.
Quy hoạch tầm nhìn 100 năm phải tạo ra không gian phát triển mới, xác lập rõ các động lực tăng trưởng, các cực phát triển, hệ thống kết nối và những dự án có tính dẫn dắt; đồng thời đặt người dân, chất lượng sống và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu vào trung tâm của quá trình phát triển.
Quy hoạch cần gắn chặt với kế hoạch đầu tư công, sử dụng đất, phát triển hạ tầng và các chương trình phát triển ngành; đồng thời xây dựng cơ chế điều phối đủ mạnh để bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
