Đây là nội dung được các chuyên gia chia sẻ tại hội thảo khoa học “Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế giai đoạn 2026-2030”, do Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế, Bộ Tài chính tổ chức.
Làm mới động lực truyền thống
Nhìn lại giai đoạn 2021-2025, ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, đánh giá giai đoạn này mặc dù phải đối mặt với nhiều biến động và cú sốc từ bên ngoài, nền kinh tế nước ta vẫn giữ được ổn định vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn và duy trì các động lực tăng trưởng.
Tuy nhiên, những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũng bộc lộ rõ hơn. Tăng trưởng vẫn dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và lao động; hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực chưa cao; đóng góp của năng suất, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa tương xứng với tiềm năng.
"Trong khi đó, dư địa của một số động lực truyền thống đang thu hẹp, cạnh tranh quốc tế ngày càng dựa nhiều hơn vào công nghệ, năng suất, nguồn nhân lực và khả năng tham gia các chuỗi giá trị có giá trị gia tăng cao"- ông Nguyễn Quốc Anh phân tích.
Trong bối cảnh đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành TW Đảng về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và gia công sang dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và năng suất lao động cao.
“Điều đó cho thấy, mục tiêu tăng trưởng 2 con số không chỉ đặt ra yêu cầu về tốc độ, mà quan trọng hơn là phải thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng: từ dựa nhiều vào gia tăng đầu vào sang dựa ngày càng nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực”- ông Nguyễn Quốc Anh nhấn mạnh.
Theo PGS.TS Lê Xuân Bá, Chuyên gia kinh tế cao cấp, nhìn nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động khó lường, cùng với sự bùng nổ của khoa học và công nghệ, Việt Nam cần chuyển sang mô hình phát triển mới để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển.
Theo ông, mô hình tăng trưởng mới cần dựa trên các động lực cốt lõi gồm nâng cao năng suất, phát triển khoa học và công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời làm mới và phát huy hiệu quả các động lực tăng trưởng truyền thống. Cụ thể, trong ngắn hạn và trung hạn, tiêu dùng và đầu tư vẫn là 2 động lực tăng trưởng quan trọng, không thể xem nhẹ.
Ở góc độ địa phương, ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, cho biết TPHCM là cực tăng trưởng quan trọng, đóng góp hơn 24% GDP cả nước. Để hướng tới tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, TPHCM xác định vừa củng cố các động lực truyền thống, vừa tạo đột phá ở các ngành mới.
Việc củng cố các động lực truyền thống được xác định: đầu tư công giữ vai trò dẫn dắt, đầu tư tư nhân là động lực quan trọng, đầu tư FDI là sự bổ sung có chất lượng; phát triển thị trường tiêu dùng nội địa trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng quan trọng; đa dạng hoá thị trường, giảm chi phí logisitics.
Thêm dư địa cho động lực mới
Chia sẻ thêm về câu chuyện của TPHCM, ông Phạm Bình An cho rằng bên cạnh việc tiếp tục phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống về đầu tư, tiêu dùng và xuất khẩu, thành phố cần đẩy mạnh các động lực phát triển mới có thể kể đến như: trung tâm tài chính quốc tế, hệ thống metro, khu thương mại tự do gắn với cảng biển khu vực Cái Mép Hạ, các dự án hạ tầng trọng điểm khác…
Dư địa tăng trưởng của TPHCM nằm ở chuyển dịch nội ngành công nghiệp và dịch vụ dựa trên khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo, theo cấu trúc 3 lớp bao gồm nhóm ngành dẫn dắt (công nghệ tài chính, AI, công nghệ số), nhóm ngành lan toả ổn định (kinh tế đêm, công nghiệp văn hoá, dịch vụ giải trí) và nhóm ngành nền tảng xã hội (giáo dục, y tế).
Song dù làm mới động lực cũ hay thêm dư địa cho động lực mới, thì câu chuyện vốn cũng cần được nhắc tới. PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng, đã chỉ ra một số hạn chế của thị trường vốn, trong đó thị trường phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng; thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa phát triển tương xứng; chất lượng tài sản và rủi ro tín dụng vẫn đáng chú ý.
Để khắc phục tình trạng này, bà Phạm Thị Hoàng Anh khuyến nghị cân bằng cấu trúc kênh dẫn vốn, thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp; chuẩn hóa xếp hạng tín nhiệm bắt buộc đối với phát hành ra công chúng; số hóa và mã hóa tài sản; bứt phá thị trường chứng khoán, tạo cơ chế IPO ưu đãi cho các doanh nghiệp công nghệ sâu (deeptech), bán dẫn và năng lượng mới.
Song song đó, cần thúc đẩy vận hành Trung tâm Tài chính quốc tế. Về phía, NHNN cần tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ thận trọng, linh hoạt nhằm góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế 2 con số; có giải pháp để ổn định lãi suất cho vay, điều hành và giám sát tăng trưởng tín dụng hợp lý.
Theo bà Hoàng Anh, cần tập trung vốn vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, nhất là các lĩnh vực ưu tiên; kiểm soát tín dụng vào lĩnh vực rủi ro; triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý thị trường vàng, bảo đảm sự ổn định của tỷ giá và thị trường ngoại hối, gia tăng dự trữ ngoại hối.
