Bản đồ phát triển mới của siêu đô thị TPHCM

16/02/2026 09:18 Theo dõi Đầu Tư Tài Chính trên

Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, ngoài 3 trụ cột truyền thống (xuất khẩu, đầu tư công, tiêu dùng), TPHCM xác định 3 trụ cột chiến lược mới là Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM (VIFC-HCM), đường sắt đô thị và Khu thương mại tự do (FTZ).

Trong loạt dự án hạ tầng trọng điểm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng được khởi công vào sáng 15-1-2026, dự án xây dựng tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) được sự quan tâm của các tầng lớp nhân dân.

Dự án này là minh chứng sống động cho việc một khi vướng mắc của cơ chế (cũ) được tháo gỡ, tiến độ dự án sẽ được thúc đẩy nhanh, mạnh hơn; tránh lặp lại bài học của metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên).

Từ nguồn vốn ODA chuyển sang vốn đầu tư công cho đến việc thí điểm áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết 188 của Quốc hội giúp rút gọn thủ tục phê duyệt… đã giúp dự án “mở hàng” năm 2026 này khởi công sớm hơn dự kiến.

Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM (tổ chức ngày 7-1-2026) đã thống nhất chủ trương điều chỉnh quy hoạch Dự án Xây dựng đường vượt biển kết nối khu vực Cần Giờ và Bà Rịa - Vũng Tàu trước đây theo phương thức PPP (Hợp đồng BT).

Tập đoàn Vingroup bố trí toàn bộ vốn, chính quyền thành phố thanh toán bằng quỹ đất theo hình thức BT. Vấn đề cốt lõi là một TPHCM sau sáp nhập được mở rộng không chỉ về không gian với tính kết nối nội vùng, liên vùng mà còn mở ra chiều kích của kinh tế biển, cảng biển của một bán đảo, trong đó đô thị mới đã có 35km đường ven biển. Qua đó góp phần tái cấu trúc kinh tế khu vực - thành phố.

Trong 3 trụ cột chiến lược mới của TPHCM, VIFC-HCM và FTZ sẽ là “2 trong 1”, tạo hành lang kết nối chặt chẽ giữa dòng hàng, dòng tiền, dòng vốn đầu tư của Việt Nam, vào Việt Nam trong mạng lưới thương mại toàn cầu.

Điều cốt yếu không chỉ là một định chế tài chính mà còn là phép thử cho một mô hình quản trị mới của Việt Nam: Trung ương giữ vai trò kiến trúc sư thể chế, địa phương là nhà vận hành sáng tạo.

Với “bản vẽ” này, rõ ràng VIFC-HCM không chỉ là trung tâm tài chính mà còn là minh chứng cho khả năng kết hợp hài hòa giữa thống nhất quốc gia và năng động địa phương trong nền kinh tế hội nhập sâu rộng.

Thử điểm qua 3 “gam màu” trong bức tranh phát triển của TPHCM mở rộng, với địa giới hành chính gấp 3 lần và dân số dự kiến đạt 19-20 triệu người vào năm 2050. Không phải ngẫu nhiên để có được cột mốc lịch sử chính thức bước vào Kỷ nguyên vươn mình.

Bởi đó là sau 50 năm hòa bình - hội nhập, những tích lũy làm nên sức mạnh nội sinh và cả những rào cản làm lỡ nhịp, chậm nhịp phát triển nên đã đến lúc cần một cuộc tái sinh cho đất lẫn người, với một tâm thế mới, một tầm vóc tương xứng thời cuộc.

Khu đô thị mới Thủ Thiêm (TPHCM) dự kiến có nhiều hoạt động của Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TPHCM. ẢNH: HOÀNG HÙNG

Trước và sau khi có những nghị quyết vùng, thực tế vẫn cho thấy nội vùng Đông Nam bộ (trước đây, với 6 tỉnh thành) tồn tại khá phân mảnh, chồng chéo. 3/4 địa phương thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam là TPHCM, Bình Dương, Bà Rịa Vũng Tàu (và Đồng Nai) cũng lặp lại hạn chế cố hữu ấy. Dân số tập trung quá lớn tại khu lõi (>65%), trong khi ven biển và logistics chưa được khai thác hết tiềm năng.

Quy hoạch tổng thể là cơ sở điều tiết dân số, việc làm và hạ tầng xã hội, hướng tới cân bằng đô thị lõi - vệ tinh - hành lang công nghiệp - vùng sinh thái. Hạ tầng giao thông, thể chế, môi trường, kinh tế đều vướng phải những áp lực bất tương xứng.

Điển hình là chưa có cơ chế quản lý đáp ứng quy mô vùng, mạng lưới hạ tầng giao thông chiến lược “đứt gãy” theo ranh giới hành chính, thiếu đồng bộ.

Mỗi địa phương có định hướng riêng, dẫn đến cạnh tranh và trùng lặp. Cụ thể như trong lĩnh vực môi trường, khu vực hành lang sông Sài Gòn - Đồng Nai - Thị Vải và ven biển chịu áp lực đô thị hóa - công nghiệp.

Vì vậy, cần một phép giải tổng thể mang tính chiến lược và hành động thực chất để định hình Đông Nam bộ mới sau sáp nhập thành siêu vùng đô thị - công nghiệp - cảng biển - sinh thái. Từ đó và trong đó phát huy lợi thế TPHCM, thúc đẩy cộng hưởng với từng thành phố, đô thị, vùng vệ tinh.

Từ thời khắc 1-7-2025, đô thị TPHCM không chỉ thay đổi hành chính mà còn là bước ngoặt chiến lược, định hình thành phố này thành đô thị lớn nhất nhì Đông Nam Á, với vai trò trung tâm tài chính, logistics và đổi mới sáng tạo.

Hệ thống vành đai - đường cao tốc - đường sắt - đường thủy đa phương thức, phối hợp với sân bay quốc tế cửa ngõ như Tân Sơn Nhất và Long Thành sẽ biến thành phố thành nền tảng hạ tầng khu vực phục vụ trung chuyển, phân phối và tiêu dùng quy mô lớn.

Vai trò trung tâm tài chính - dịch vụ quốc tế ngày càng rõ nét: Trục Thủ Thiêm - Thủ Đức phát triển những dịch vụ giá trị cao như fintech (công nghệ tài chính), quản lý tài sản, MICE (hội nghị, triển lãm), giáo dục và y tế chuyên sâu, hỗ trợ doanh nghiệp ASEAN huy động vốn, quản trị rủi ro và nâng hạng chuỗi giá trị.

Vành đai công nghiệp - công nghệ cao kết nối liền mạch với hệ sinh thái nghiên cứu và phát triển bằng trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ sạch, hình thành chuỗi nghiên cứu và phát triển - sản xuất - logistics cạnh tranh khu vực, đồng thời mở cửa đón nhân lực tay nghề cao từ khối ASEAN.

Ảnh: HOÀNG HÙNG

Trên không gian biển, cụm đô thị biển Vũng Tàu - Long Hải - Hồ Tràm, đô thị sinh thái Cần Giờ và Côn Đảo xác lập TPHCM như cực du lịch - kinh tế biển của ASEAN, vừa là trung tâm dịch vụ hàng hải - logistics, năng lượng LNG/điện gió ngoài khơi theo chuẩn xanh, vừa là điểm đến nghỉ dưỡng, thể thao biển và du thuyền tầm khu vực.

Một trong những lợi thế là tính đa dạng văn hóa, tôn giáo và sắc tộc nhưng không xung đột chính là nền tảng cho sự hòa nhập, góp phần xây dựng bản sắc đô thị hấp dẫn, đặc biệt trong hành trình văn hóa mới của đại đô thị.

TPHCM đang dịch chuyển từ mô hình công nghiệp chế biến - dịch vụ cơ bản sang kinh tế sáng tạo - tri thức - xanh - số. Tập trung phát triển tài chính, công nghệ cao, AI, logistics thông minh, năng lượng tái tạo và du lịch biển - sông - văn hóa.

Cộng hưởng tiềm năng các khu vực: TPHCM trước đây (dịch vụ - tài chính - công nghệ), Bình Dương (sản xuất - logistics), Bà Rịa - Vũng Tàu (cảng - du lịch - năng lượng), hình thành những cực tăng trưởng mới và khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ tích hợp, khuyến khích khu vực tư nhân đầu tư hạ tầng và đổi mới.

Nhằm điều tiết chức năng đô thị - nông thôn, thành phố đang phân vùng rõ ràng giữa khu lõi đô thị đặc biệt (dịch vụ - sáng tạo), vùng chuyển tiếp (công nghiệp - logistic) và vùng sinh thái nông thôn (nông nghiệp xanh, du lịch sinh thái), đảm bảo cân bằng môi trường và giảm áp lực dân số lên vùng lõi.

Phát triển đô thị theo mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) ưu tiên dọc tuyến metro, đường sắt và đường cao tốc, kết hợp quy hoạch sử dụng đất - giao thông - nhà ở - dịch vụ, tạo khu đô thị đa chức năng, tăng hiệu quả đất đai và giảm phát thải giao thông.

Định hình các trung tâm quốc tế như Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam đặt trụ sở tại Thủ Thiêm, Trung tâm triển lãm - hội nghị khu Đông, khu trung chuyển hàng hóa Long Thành - Cái Mép, và mở rộng du lịch ven biển Cần Giờ - Long Hải - Hồ Tràm - Núi Dinh.

Rõ ràng, tất cả đều được thiết kế, xây dựng, vận hành trên nền tảng của một thể chế chính trị ổn định, một địa - kinh tế hạt nhân trong khối Đông Á và ASEAN đã biến TPHCM thành cửa ngõ giao thương ra Biển Đông và điểm kết nối chiến lược giữa các hành lang kinh tế lục địa - hàng hải.