Kích hoạt động lực tăng trưởng mới

Để đáp ứng những yêu cầu đó, cần nhận diện rõ các cơ hội mới trong bối cảnh kinh tế thế giới đang thay đổi nhanh chóng, từ đó cơ cấu lại các động lực tăng trưởng truyền thống và kích hoạt những động lực mới.

Tìm “cơ” trong “nguy”

Bối cảnh thế giới hiện nay đang diễn biến phức tạp. Xung đột địa chính trị như chiến sự Nga - Ukraine kéo dài, căng thẳng tại Trung Đông, cạnh tranh chiến lược và xung đột thương mại giữa Mỹ - Trung Quốc, EU - Trung Quốc, đang tạo ra nhiều biến động trong thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Những yếu tố này ảnh hưởng đáng kể đến các nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam.

Tuy nhiên, trong “nguy” luôn có “cơ”. Những biến động hiện nay đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng và mạng lưới thương mại toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng có xu hướng tìm kiếm những điểm đến mới có môi trường chính trị ổn định, chính sách hội nhập sâu rộng, hệ thống thương mại mở và đường lối ngoại giao cân bằng. Những quốc gia đáp ứng được các điều kiện này đang dần trở thành các nút trung chuyển mới trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việt Nam đang hội tụ nhiều lợi thế trong xu hướng dịch chuyển đó: môi trường chính trị ổn định, mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều nền kinh tế, vị trí địa kinh tế thuận lợi trên tuyến giao thương quốc tế, và chính sách đối ngoại cân bằng với các cường quốc. Đây là cơ hội quan trọng để Việt Nam tiếp tục phát đi thông điệp về một điểm đến an toàn và hấp dẫn đối với dòng vốn đầu tư quốc tế, cả trực tiếp lẫn gián tiếp.

Trong chiến lược thu hút và dẫn dắt dòng vốn đầu tư toàn cầu, TPHCM giữ vị trí đặc biệt quan trọng: Nằm trên trục hàng hải quốc tế kết nối Đông Á - Đông Nam Á - châu Âu, đồng thời là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh.

Tại đây hội tụ đầy đủ các yếu tố của một trung tâm kinh tế lớn: không gian sản xuất quy mô lớn của vùng Đông Nam Bộ, thị trường tiêu thụ lớn, hệ thống dịch vụ tài chính, logistics, thương mại phát triển, cùng với cụm cảng biển và hạ tầng giao thông kết nối mạnh mẽ với phần còn lại của thế giới.

Những lợi thế đó khiến TPHCM trở thành một trong những điểm đến quan trọng trong chiến lược toàn cầu hóa của nhiều tập đoàn đa quốc gia. Vì vậy, cần định vị TPHCM theo hướng một đô thị toàn cầu, trung tâm kết nối kinh tế quốc tế.

Khi được định vị, nhà nước và doanh nghiệp sẽ có thêm dư địa để phát triển các ngành kinh tế mới, thu hút các công đoạn giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu như tài chính quốc tế, logistics thông minh, trung tâm dữ liệu, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo.

Cơ cấu lại động lực truyền thống

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành công đáng kể trong thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào gia công và lợi thế chi phí lao động thấp đang dần đạt tới giới hạn. Các hoạt động đầu tư hiện hữu khó có thể tạo thêm nhiều giá trị gia tăng mới, nếu không được nâng cấp về công nghệ và quản trị.

Do đó, để gia tăng năng suất và chất lượng tăng trưởng, cần kích hoạt mạnh mẽ đổi mới sáng tạo trong các ngành truyền thống, thông qua các giải pháp như chuyển đổi số trong sản xuất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực nghiên cứu & phát triển (R&D).

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ sự liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước - doanh nghiệp tư nhân - khu vực FDI. Trong cấu trúc này, doanh nghiệp tư nhân cần được xem là động lực sáng tạo và huy động nguồn lực xã hội; khu vực FDI là cầu nối quan trọng giúp nền kinh tế tiếp cận công nghệ, thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu.

Các chính sách hỗ trợ đầu tư tư nhân cũng cần được thiết kế theo hướng khuyến khích đổi mới công nghệ, chẳng hạn như hỗ trợ lãi suất cho các dự án đầu tư công nghệ mới, quỹ đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo, hay các chương trình ưu đãi thuế đối với doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển.

Đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, cần phân định rõ ba nhóm chức năng: doanh nghiệp công ích, doanh nghiệp hạ tầng chiến lược và doanh nghiệp thương mại. Mỗi nhóm cần có mục tiêu quản trị và cơ chế giám sát khác nhau. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước nên tập trung vào các lĩnh vực có tính chiến lược hoặc rủi ro cao mà khu vực tư nhân khó tham gia, như hạ tầng quy mô lớn, công nghệ nền tảng hoặc các ngành liên quan đến an ninh kinh tế.

Vai trò của khu vực này là tạo nền tảng và kết nối các khu vực doanh nghiệp khác nhằm tạo sức cộng hưởng cho nền kinh tế.

Kích hoạt động lực mới

Song song với việc cơ cấu lại các khu vực doanh nghiệp, cần sắp xếp lại không gian kinh tế quốc gia theo hướng tăng cường kết nối giữa các vùng sản xuất, trung tâm tiêu thụ và các cửa ngõ thương mại quốc tế.

Điều này đòi hỏi phát triển các hành lang kinh tế mới thông qua những dự án hạ tầng chiến lược như hệ thống cao tốc Bắc - Nam, các tuyến vành đai vùng đô thị lớn, mạng lưới đường sắt tốc độ cao và các trung tâm logistics hiện đại.

Quá trình kiến tạo các công trình kết nối này cũng chính là quá trình sử dụng đầu tư công để kích hoạt đầu tư tư nhân. Trong ngắn hạn, các dự án hạ tầng sẽ đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế thông qua hoạt động xây dựng và đầu tư. Trong dài hạn, chúng tạo ra các không gian kinh tế mới, thu hút doanh nghiệp và hình thành các cụm ngành công nghiệp mới.

Đối với các đô thị lớn, cần mở rộng mạnh mẽ không gian kinh tế đêm. Các hoạt động như du lịch ban đêm, văn hóa, giải trí, ẩm thực, mua sắm, sự kiện nghệ thuật và các dịch vụ sáng tạo có thể tạo ra nguồn thu đáng kể và kéo dài thời gian hoạt động của nền kinh tế đô thị. Nhiều thành phố lớn trên thế giới đã chứng minh kinh tế đêm có thể đóng góp 10-15% GDP đô thị nếu được quản lý và tổ chức hiệu quả.