Vì sao giá vàng biến động trái quy luật?

Đó là dấu hiệu cho thấy “hầm trú ẩn” mang tên vàng đang vận hành theo những quy luật mới.

Không còn là “hầm trú ẩn"

Sáng 14-7, giới đầu tư kim loại quý chứng kiến một phiên biến động dữ dội nhất trong hơn 1 tháng qua. Chỉ trong vài giờ, giá vàng thế giới bốc hơi gần 100 USD, xuống còn 4.013 USD/ounce - mức giảm trong ngày lớn nhất kể từ giữa tháng 5. Vàng miếng SJC trong nước cũng lập tức “rơi tự do”, mất tới 1,5 triệu đồng/lượng chỉ trong một phiên.

Nguyên nhân trực tiếp không khó nhận ra khi Iran tuyên bố khả năng đóng cửa eo biển Hormuz, và Mỹ đáp trả bằng loạt không kích mới vào các mục tiêu của Iran. Giá dầu lập tức phản ứng: WTI vọt lên 72,9 USD/thùng, Brent tiệm cận 79,6 USD/thùng - mức cao nhất trong vòng 1 tháng.

Về lý thuyết, một cuộc xung đột địa chính trị leo thang phải là "bệ phóng" cho vàng - tài sản trú ẩn kinh điển. Nhưng lần này, kịch bản diễn ra ngược lại. Dòng tiền không đổ vào vàng mà chảy thẳng vào đồng USD và trái phiếu kho bạc Mỹ, nơi nhà đầu tư có thể tìm kiếm lợi suất thực dương trong bối cảnh lạm phát năng lượng đe dọa quay trở lại. Đồng USD mạnh lên đã gián tiếp "đè bẹp" sức hấp dẫn của vàng.

Thế nhưng, câu chuyện chưa dừng ở đó. Tối 14-7, Cục Thống kê lao động Mỹ công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 giảm 0,4% so với tháng trước - mức giảm hàng tháng mạnh nhất kể từ tháng 4-2020. Theo đó, lạm phát so với cùng kỳ từ 4,2% xuống 3,5%; lạm phát lõi từ 2,9% xuống 2,6%. Số liệu bất ngờ này làm dịu bớt áp lực cho FED phải tiếp tục thắt chặt, và vàng ngay lập tức bật tăng gần 2%, trở lại quanh vùng 4.055-4.083 USD/ounce.

Trong nhiều thập niên, giới đầu tư quen với một công thức đơn giản: bất ổn địa chính trị tăng thì vàng tăng. Nhưng diễn biến của 2 tuần qua cho thấy công thức ấy đã trở nên lỗi thời, hoặc ít nhất là không còn đứng một mình.

Giải mã lý do

Lý do nằm ở bản chất của cuộc khủng hoảng lần này. Xung đột tại Hormuz không chỉ là một cú sốc an ninh, mà còn là một cú sốc lạm phát trực tiếp thông qua kênh giá dầu. Khi giá năng lượng tăng, nỗi lo lạm phát quay trở lại lấn át nỗi lo an toàn tài sản.

Một khi thị trường tin rằng lạm phát sẽ buộc FED phải giữ lãi suất cao hơn, lâu hơn, thậm chí tăng thêm, thì chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng sẽ tăng lên, triệt tiêu một phần vai trò trú ẩn của nó.

Giá vàng còn bị trói buộc vào lập trường chính sách tiền tệ của Mỹ, với nhân vật trung tâm là tân Chủ tịch FED Kevin Warsh. Khác với sự chia rẽ dưới thời người tiền nhiệm, ông Warsh đã thể hiện một phong cách điều hành cực kỳ cứng rắn, thông qua quyết định giữ nguyên lãi suất với tỷ lệ đồng thuận tuyệt đối trong cuộc họp tháng 6, bất chấp thị trường lao động Mỹ đang có dấu hiệu suy yếu rõ rệt, vì ưu tiên của FED lúc này vẫn là mục tiêu kiểm soát lạm phát bằng mọi giá.

Áp lực này lập tức được phản ánh qua sự tháo chạy của dòng vốn. Trong tháng 6, các quỹ ETF vàng tại Bắc Mỹ đã ghi nhận mức rút ròng lên tới 5,5 tỷ USD. Dòng tiền khổng lồ này không hề biến mất mà đã thực hiện một cuộc luân chuyển chiến lược. Dữ liệu từ báo cáo H.15 của FED ghi nhận vào trung tuần tháng 7, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã neo ở mức cao 4,62%, trong khi kỳ hạn 2 năm đạt 4,26%.

Chính mức lợi suất thực dương quá hấp dẫn này đã đẩy chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng lên ngưỡng cực hạn, lý giải cho việc giới đầu tư tổ chức sẵn sàng bán tháo 42,4 tấn vàng ETF Bắc Mỹ để xoay trục sang trái phiếu chính phủ Mỹ.

Làn sóng mua ròng của NHTW

Nếu chính sách tiền tệ của Mỹ là lực kéo vàng xuống, thì làn sóng gom hàng của các Ngân hàng Trung ương (NHTW) chính là lực đẩy mang tính cấu trúc, thiết lập một "mức sàn" phòng ngự vững chắc. Khảo sát của Hội đồng Vàng thế giới (WGC) cho thấy một xu hướng không thể đảo ngược: 45% NHTW dự kiến tiếp tục mua thêm vàng trong 12 tháng tới.

Tâm điểm của chiến dịch thâu tóm này là NHTW Ba Lan (NBP). Những phát ngôn của Thống đốc Adam Glapiński về việc "tận dụng nhịp điều chỉnh để mua vào", hoàn toàn không phải là đòn gió can thiệp bằng lời nói, mà là những hành động giải ngân thực tế khổng lồ. Số liệu chính thức xác nhận chỉ riêng trong tháng 5, NBP đã mua vào 18,2 tấn vàng, trở thành tổ chức gom vàng mạnh nhất toàn cầu. Lũy kế từ đầu năm, khối lượng mua ròng của NBP đã đạt từ 64-82 tấn.

Việc NBP liên tục mua vào bất chấp giá vàng điều chỉnh mạnh chứng minh một triết lý vĩ mô lạnh lùng: đối với các quốc gia nằm ở tuyến đầu rủi ro địa chính trị, vàng không còn là công cụ đầu tư sinh lời, mà là tài sản chiến lược không mang rủi ro đối tác (counterparty risk) để chống lại các đòn trừng phạt tài chính và bảo vệ an ninh quốc gia.