Dự báo tiêu thụ tăng mạnh
Theo IEA, Đông Nam Á là một trong những khu vực năng động nhất thế giới và sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu. Khu vực hiện chiếm khoảng 9% dân số và 4% GDP thế giới này sẽ chiếm gần 20% mức tăng nhu cầu năng lượng toàn cầu đến năm 2035.
Tuy nhiên, xung đột tại Trung Đông đã bộc lộ những điểm yếu mang tính cấu trúc hệ thống năng lượng khu vực như phụ thuộc vào nhập khẩu, nguồn cung chưa đa dạng và các tuyến vận chuyển tập trung.
Trước khi khủng hoảng xảy ra, khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu và 1/3 lượng khí đốt nhập khẩu của Đông Nam Á đến từ Trung Đông. Khoảng 45% nguồn cung các sản phẩm dầu mỏ của khu vực cũng phụ thuộc vào dầu thô từ Trung Đông.
Theo IEA, cú sốc giá năng lượng đang khiến hóa đơn năng lượng tăng cao, làm gia tăng lạm phát và rủi ro kinh tế. Nếu không có thay đổi mang tính cấu trúc, hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch của Đông Nam Á có thể tăng từ hơn 80 tỷ USD năm 2024 lên khoảng 245 tỷ USD vào năm 2035.
Ngược lại, nếu các quốc gia thực hiện các cam kết khí hậu đã công bố, chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch vào năm 2035 chỉ còn phân nửa.
Một cánh đồng điện Mặt trời ở Philippines. Ảnh: PHILSTAR
Chiến lược về năng lượng
Theo IEA, các chính phủ trong khu vực đang tập trung ứng phó tác động trước mắt bằng cách khuyến khích tiết kiệm năng lượng, sử dụng giao thông công cộng, làm việc từ xa, kiểm soát giá, trợ cấp và tìm nguồn cung nhiên liệu thay thế. Tuy nhiên, IEA lưu ý trợ cấp nhiên liệu hóa thạch của khu vực, khoảng 40 tỷ USD trước khủng hoảng, sẽ tăng mạnh trong năm 2026.
Phản ứng mạnh mẽ và phối hợp trong toàn khu vực đóng vai trò quan trọng trong nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng. Đông Nam Á có thể tăng cường an ninh năng lượng thông qua phối hợp dự trữ nhiên liệu, xây dựng cơ chế ứng phó khẩn cấp và mở rộng kết nối điện xuyên biên giới trong khuôn khổ Lưới điện ASEAN.
Đa dạng hóa nguồn cung trở thành ưu tiên hàng đầu của khu vực. Trong đó, năng lượng sạch, điện khí hóa và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng là những giải pháp chính nhằm giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Từ năm 2015, đầu tư vào năng lượng tái tạo, điện khí hóa và hiệu quả năng lượng đã giúp khu vực tiết kiệm khoảng 30 tỷ USD chi phí nhập khẩu nhiên liệu trong năm 2025.
Báo cáo cũng cho biết thủy điện, địa nhiệt và điện hạt nhân tiếp tục góp phần đa dạng hóa nguồn cung. Indonesia, Việt Nam và Philippines đang nghiên cứu các lộ trình triển khai điện hạt nhân và mở rộng hợp tác quốc tế, dù quá trình triển khai cần nhiều thời gian.
Để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng và mục tiêu chuyển đổi năng lượng, đầu tư vào lưới điện và hệ thống lưu trữ cần tăng từ khoảng 13 tỷ USD hiện nay lên khoảng 50 tỷ USD vào năm 2050.
Việc kết hợp các biện pháp ứng phó trước mắt với các giải pháp dài hạn và tăng cường hợp tác khu vực sẽ có ý nghĩa quyết định đối với khả năng chống chịu của Đông Nam Á cũng như sự ổn định của hệ thống năng lượng toàn cầu.
