Thương vụ này khó khiến thị trường chứng khoán cạn tiền, nhưng có thể hút dòng vốn vào một số cổ phiếu, làm gia tăng biến động và rủi ro cho nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Tiền tăng, số công ty lên sàn giảm
Hồi tháng 2, Goldman Sachs dự báo các đợt IPO tại Mỹ có thể huy động 160 tỷ USD trong năm 2026, với biên độ từ 80 tỷ đến gần 200 tỷ USD, tùy việc các doanh nghiệp tư nhân lớn có lên sàn hay không. Đến giữa tháng 10, Renaissance Capital ghi nhận khoảng 148 tỷ USD từ 117 thương vụ, gấp hơn 3 lần mức 44 tỷ USD của cả năm 2025.
Tuy nhiên, số tiền huy động tăng mạnh không đồng nghĩa số doanh nghiệp niêm yết tăng tương ứng. Số công ty lên sàn giảm 33,1% so với năm trước, cho thấy dòng vốn tập trung vào một số thương vụ khổng lồ, nổi bật là SpaceX với 75 tỷ USD trong tháng 6 và SK hynix với 26,5 tỷ USD trong tháng 7.
Thị trường cũng có dấu hiệu chững lại trong quý III. Tổng tiền huy động từ IPO trong quý này được điều chỉnh xuống còn 32,8 tỷ USD; nếu loại SK hynix, con số chỉ còn 6,2 tỷ USD. Các số liệu giữa các nguồn có thể khác nhau do cách tính thương vụ SPAC và quyền mua thêm cổ phiếu.
Trước đó, SpaceX đã hoàn tất IPO vào tháng 6 với giá 135 USD/cổ phiếu. Trong phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng 19%, nhưng sau đó giảm hơn 40% so với đỉnh ngày 16-6, xuống mức thấp nhất 108,27 USD vào ngày 5-8. Đến giai đoạn 16-20/10, giá hồi phục lên khoảng 146-148 USD.
Diễn biến này cho thấy giá cổ phiếu sau IPO không chỉ phụ thuộc triển vọng doanh nghiệp, mà còn chịu tác động từ lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng. Khi chỉ một tỷ lệ nhỏ cổ phần được đưa ra công chúng, khi nguồn cung hạn chế có thể đẩy giá lên. Ngược lại, khi lượng cổ phiếu bị hạn chế giao dịch được mở khóa, áp lực bán có thể gia tăng.
Hiện Anthropic nộp hồ sơ IPO chào bán với quy mô được truyền thông đề cập có thể lên tới 100 tỷ USD, tương ứng mức định giá toàn bộ công ty khoảng 2.000 tỷ USD.
Theo các thông tin được công bố, doanh thu công ty tăng từ 4,7 tỷ USD trong quý I lên 11,6 tỷ USD trong quý II và 16,8 tỷ USD trong quý III. Tuy nhiên, đây chưa phải toàn bộ số liệu được xác nhận qua báo cáo kiểm toán công khai. Tại thời điểm bài viết, công ty chưa công bố khung giá chào bán chính thức.
Tiền không mất đi nhưng có thể dịch chuyển
IPO không tự tạo ra tiền mới cho thị trường. Nếu doanh nghiệp phát hành cổ phiếu mới, tiền thu được thuộc về doanh nghiệp; nếu cổ đông hiện hữu bán cổ phần, tiền thuộc về người bán.
Với các quỹ đầu tư có ngân sách hữu hạn, việc tham gia một thương vụ IPO quy mô lớn có thể buộc họ sử dụng tiền mặt, vay thêm hoặc bán những tài sản đang nắm giữ. Nếu cổ phiếu công nghệ khác bị bán để lấy tiền mua cổ phiếu IPO, áp lực có thể lan sang những doanh nghiệp không liên quan trực tiếp đến thương vụ.
Vì vậy, vấn đề không hẳn là thị trường cạn tiền, mà là nhiều thương vụ lớn cùng cạnh tranh một nhóm nhà đầu tư. Một số doanh nghiệp dự kiến lên sàn đã cân nhắc lùi kế hoạch để tránh trùng thời điểm IPO của Anthropic.
Theo giới phân tích, rủi ro còn đến từ chi phí vốn. Đơn cử Nasdaq Composite giảm khoảng 4,5% trong tuần kết thúc ngày 16-10 giữa lo ngại về khoản nợ phục vụ đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). CoreWeave đang gánh khoảng 50 tỷ USD nợ, trong khi lợi suất trái phiếu của công ty ở mức gần 15%. Những diễn biến này cho thấy dòng tiền đổ vào AI vẫn đi kèm áp lực tài chính lớn.
Một yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếu IPO là quy tắc của các chỉ số chứng khoán. Các quỹ thụ động mô phỏng chỉ số phải mua cổ phiếu theo tỷ trọng quy định, thay vì hoàn toàn dựa vào đánh giá giá trị doanh nghiệp.
Từ ngày 1-5-2026, Nasdaq áp dụng quy tắc Fast Entry, rút thời gian chờ để doanh nghiệp mới niêm yết được xem xét vào Nasdaq-100 xuống còn 15 phiên giao dịch, với điều kiện nằm trong nhóm 40 thành viên lớn nhất theo vốn hóa. Quy định này có thể giúp cổ phiếu của các doanh nghiệp khổng lồ nhanh chóng thu hút dòng vốn từ quỹ chỉ số.
Rủi ro lớn nhất thuộc về những người mua cổ phiếu vì sợ bỏ lỡ cơ hội, nhưng chưa hiểu rõ định giá, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng và lịch mở khóa cổ phần. Nhà đầu tư cũng cần lưu ý rằng lợi nhuận trên giấy của cổ đông hiện hữu có thể giảm, nếu giá IPO thấp hơn kỳ vọng.
Diễn biến của Anthropic sẽ phụ thuộc vào ít nhất ba kịch bản: hồ sơ và định giá đáp ứng kỳ vọng để thương vụ diễn ra theo kế hoạch; nhà đầu tư yêu cầu mức giá thấp hơn khiến quy mô huy động bị điều chỉnh; hoặc thị trường xấu đi, chi phí vốn tăng, buộc doanh nghiệp trì hoãn IPO.
Với nhà đầu tư, điều quan trọng không chỉ là doanh nghiệp huy động được bao nhiêu tiền, mà còn là mức định giá có hợp lý, tăng trưởng doanh thu có bền vững và doanh nghiệp có khả năng tạo lợi nhuận tương xứng hay không. Đây mới là những yếu tố quyết định liệu siêu IPO mở rộng cơ hội đầu tư hay chuyển thêm rủi ro sang những người mua sau cùng.
Tiền không biến mất khi một siêu IPO xuất hiện, mà chuyển từ nơi này sang nơi khác. Nhưng sự dịch chuyển ấy có thể tạo ra những điểm tập trung rủi ro mới, nhất là khi lượng cổ phiếu giao dịch hạn chế, định giá cao và dòng vốn từ quỹ chỉ số có thể biến động theo quy tắc.
