Chi phí đầu vào tăng, vụ mùa 2027 vẫn chịu sức ép

(ĐTTCO) - Chỉ số giá lương thực thế giới của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ (FAO), chạm 136 điểm trong tháng 9, cao nhất kể từ tháng 11-2022, dù sau đó giá lương thực đã có phần hạ nhiệt nhưng vẫn gây sức ép lên nông dân toàn cầu.

Chi phí đầu vào vẫn cao

Chỉ số giá lương thực tháng 10 vẫn cao hơn 5,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó dầu thực vật đạt 199,2 điểm, tăng 17,6% và lên mức cao nhất kể từ tháng 6-2022. Giá đường tăng 28,8% so với cùng kỳ; ngũ cốc giảm 4,5% so với tháng 9 nhờ giá lúa mì hạ, song vẫn cao hơn 12,6% so với một năm trước. Riêng giá gạo tăng thêm 1,6% so với tháng trước, trong khi giá sữa giảm 16,9% so với cùng kỳ nhờ nguồn cung dồi dào.

Các nhóm hàng tăng chủ yếu tập trung ở những mặt hàng phụ thuộc nhiều vào năng lượng và phân bón. Bên cạnh đó, khi cước tàu và phí bảo hiểm tăng, các nước nhập khẩu còn phải trả thêm chi phí để đưa hàng về.

Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn lớn của nguồn cung phân bón. Theo S&P Global, khoảng 29% lượng phân urê giao dịch toàn cầu, gần một nửa lượng lưu huỳnh (nguyên liệu sản xuất phân lân như DAP), khoảng 21% lượng amoniac (nguồn sản xuất phân đạm) vận chuyển bằng đường biển thường đi qua eo biển này.

Sau khi chiến sự vùng Vịnh bùng nổ ngày 28-2, khoảng 1/3 lượng phân bón vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đứng trước nguy cơ gián đoạn. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), riêng trong tháng 3, giá urê tăng 53,7% lên 725,6 USD/tấn, cao nhất trong 4 năm. Đến tháng 4, theo CGIAR, giá urê thế giới đã tăng gần gấp đôi, còn DAP tăng khoảng 35%.

Đến tháng 7, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ghi nhận giá urê đã gần trở lại mức trước chiến sự. Tuy nhiên, giá urê hạt đục của Ai Cập giao tháng 11 lại lên khoảng 535 USD/tấn, cao hơn 17% so với tháng 9, khi nguồn khí đốt cấp cho các nhà máy bị cắt giảm. WB dự báo giá phân bón bình quân năm 2026 tăng 14% và trở về mức năm 2025 trong năm 2027.

Trong khi Hormuz gây sức ép lên giá phân bón, thì xung đột tại Nga và Ukraine đã gián đoạn vùng Biển Đen, làm tăng chi phí xuất khẩu ngũ cốc. Reuters ngày 19-8 cho biết, các vụ tấn công tàu bè đã làm tê liệt hơn 97% năng lực xuất khẩu ngũ cốc của Nga và Ukraine ở vùng biển Azov và Biển Đen.

Năm trước, 2 nước xuất bình quân 7,2 triệu tấn ngũ cốc mỗi tháng qua các cảng này. Theo BIMCO, trong 5 tuần kể từ khi căng thẳng leo thang ngày 6-7, lượng ngũ cốc vận chuyển toàn cầu giảm 8% so với cùng kỳ.

Nga chuyển ngũ cốc bằng đường sắt về cảng Novorossiysk, đã kéo dài hành trình và đội chi phí. Đầu tháng 8, lúa mì Nga rẻ hơn lúa mì châu Âu khoảng 35 USD/tấn, song cước tàu và phí bảo hiểm đã làm mất phần lớn lợi thế giá khi hàng đến châu Phi. Đến cuối tháng 10, theo Kpler, rất ít lô ngũ cốc Nga rời Biển Đen, còn xuất khẩu của Ukraine vẫn phụ thuộc vào các cảng trên sông Danube.

Sức ép dồn vào vụ thu hoạch 2027

Giá năng lượng cũng tác động đến dầu thực vật. Khi dầu mỏ đắt lên, nhu cầu dầu thực vật để sản xuất nhiên liệu sinh học tăng, tạo thêm cạnh tranh với nhu cầu thực phẩm. Giá dầu thực vật còn bị bồi thêm bởi dự báo sản lượng Đông Nam Á giảm trong niên vụ 2026-2027.

Theo ước tính của StoneX, nông dân toàn cầu có thể đã cắt khoảng 5% lượng phân đạm sử dụng. Kinh tế trưởng FAO Máximo Torero cảnh báo, nông dân Bắc bán cầu có thể đã giảm lượng bón phân sau cú tăng giá. Tại Brazil, nước nhập khẩu urê lớn nhất thế giới, nông dân chuyển sang đạm sunfat để tiết kiệm chi phí. Một số ước tính cho thấy lượng urê nhập khẩu của Brazil năm 2026 có thể thấp hơn mức thông thường 20-30%.

S&P Global đã hạ dự báo sản lượng ngô và đậu nành của Brazil, mỗi loại 6 triệu tấn, xuống lần lượt 137 triệu và 177 triệu tấn. Nếu tính cả tác động của El Niño và việc giảm bón phân lân, sản lượng đậu nành có thể chỉ đạt 168 triệu tấn.

Báo cáo OECD-FAO hồi tháng 6 cũng dự báo, gián đoạn nguồn cung phân bón do xung đột Trung Đông sẽ ảnh hưởng đến sản lượng ngũ cốc, nhất là ở các nước thu nhập thấp, với tác động thể hiện rõ hơn trong các vụ thu hoạch năm 2027.

El Niño hình thành từ đầu tháng 7 và được NOAA dự báo có thể mạnh lên trong giai đoạn tháng 10-12, kéo dài đến tháng 4-2027. Trong khi giá phân bón đã tác động đến quyết định gieo trồng và bón phân năm 2026, ảnh hưởng của El Niño lên năng suất có thể xuất hiện muộn hơn. Hai yếu tố này có thể cùng gây sức ép lên sản lượng năm 2027.

Các nước thu nhập thấp chịu sức ép kép khi phải mua cả phân bón lẫn lương thực với giá cao. FAO ước tính 41 quốc gia, trong đó có 31 nước châu Phi, vẫn cần hỗ trợ lương thực từ bên ngoài. Trong báo cáo tháng 10, WB dự báo giá lương thực hàng hóa tăng khoảng 10% năm 2026 và thêm 7% năm 2027. Nếu xung đột leo thang, vận tải ngũ cốc qua Biển Đen tiếp tục gián đoạn và El Niño mạnh, giá lương thực năm 2027 có thể cao hơn 12% so với kịch bản cơ sở.

Với Việt Nam, giá gạo thế giới phục hồi từ cuối tháng 10 có thể hỗ trợ xuất khẩu. Tuy nhiên, trong 9 tháng đầu năm, Việt Nam xuất khẩu 6,4 triệu tấn gạo, thu về 3,11 tỷ USD, giảm 6,1% về lượng và 10,9% về giá trị so với cùng kỳ. Giá xuất khẩu bình quân đạt 484,8 USD/tấn, giảm 5,1%. Với vụ mùa 2027, bài toán của Việt Nam là giữ năng suất trong điều kiện vật tư đắt và thời tiết bất lợi.

Các tin khác