Nghịch lý giá
Tuần lễ LME Week khai mạc tại London ngày 19-10 và đồng là chủ đề nóng nhất. Trước phiên tranh biện ngày 20-10, gần 3/4 khán phòng chọn đồng là kim loại có dư địa tăng giá lớn nhất vào năm 2027.
Mức cao nhất ghi nhận ngày 10-9 là 14.875 USD/tấn. Giá đóng cửa ngày 20-10 là 14.420,5 USD, rồi giảm xuống thấp nhất trong phiên 22-10 và hồi lên 14.334 USD hôm 23-10. So với cuối năm 2025 (12.466 USD), đồng đắt hơn khoảng 16%.
Theo Ủy ban Đồng Chile (Cochilco), giá trung bình từ đầu năm đến giữa tháng 8 cao hơn cùng kỳ năm ngoái 39%. Nghịch lý nằm ở chỗ, theo dự báo công bố ngày 14-10 của Nhóm Nghiên cứu Đồng Quốc tế (ICSG), thị trường đồng tinh luyện dư khoảng 104.000 tấn năm 2026 và 368.000 tấn năm 2027.
Một nguyên nhân thực tế vào ngày 8-9-2025, khoảng 800.000 tấn bùn đá ướt tràn vào hầm lò Grasberg của Freeport-McMoRan ở Indonesia, làm 7 công nhân thiệt mạng. Mỏ khởi động lại từng phần từ tháng 3 vừa qua, nhưng sản lượng năm nay chỉ còn khoảng 318.000 tấn, thấp hơn khoảng 30% so với mức 450.000 tấn hãng từng dự kiến.
Chile, nước khai thác đồng hàng đầu, cũng sụt giảm sản lượng. Theo đó., 7 tháng đầu năm nay giảm 7% vì bão lớn tháng 7-8, rồi đến tai nạn chết người ở Escondida (23-9) và vụ lở tuyết ở El Teniente (11-10). Tính chung, sản lượng mỏ toàn cầu 7 tháng đầu năm giảm 1%.
Nhưng dấu hiệu rõ nhất của cơn khát quặng là phí gia công, tức khoản tiền mỏ trả cho nhà máy luyện để biến quặng thành đồng. Năm nay khoản này đảo dấu: chỉ số của Fastmarkets rơi xuống âm 272,2 USD/tấn ngày 9-10, từ âm 69,7 USD hồi đầu năm 2026.
Nói ngắn gọn, nhà luyện phải bù tiền túi để mua được quặng. Lý do là Trung Quốc đưa thêm nhiều lò luyện mới vào hoạt động, khiến sản lượng luyện toàn cầu 7 tháng đầu năm tăng 5,9%, trong khi lượng quặng gần như đứng yên.
Trong khi đó quặng cũng không thể có nhanh. Theo ông Nicholas Snowdon, Trưởng bộ phận nghiên cứu kim loại và khai khoáng của hãng Mercuria, trung bình cần 16 năm để đưa một mỏ đồng từ lúc phát hiện đến khi khai thác.
Dư ở Mỹ nhưng khan toàn cầu
Từ 1-8-2025, Mỹ đánh thuế 50% lên bán thành phẩm đồng theo Điều 232 Luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Đồng tinh luyện dạng tấm (cathode) vẫn được miễn, nhưng sắc lệnh đã nêu khả năng đánh thuế cả loại này 15% từ 1-1-2027 và 30% từ 1-1-2028. Bộ Thương mại báo cáo Tổng thống Mỹ thời hạn đánh thuế là 30-6 đã qua, nhưng Washington hiện vẫn chưa có quyết định.
Sự bỏ ngỏ đó khiến thương nhân đổ xô chuyển đồng vào Mỹ để né thuế. Kho sàn COMEX (New York) tăng 23 ngày liên tiếp, lập kỷ lục khoảng 720.700 tấn. Kho của LME đặt tại Mỹ lên 169.475 tấn, chiếm 62% tồn kho sàn London.
Kho COMEX giữ 69% tồn kho các sàn toàn cầu, dù Mỹ chỉ dùng khoảng 6% lượng đồng thế giới. Bà Alice Fox của Macquarie ước tính khoảng 1,6 triệu tấn đồng đang nằm ở Mỹ, trị giá khoảng 23 tỷ USD, phần lớn do thương nhân nắm.
Như vậy tại Mỹ thì thừa đồng, nhưng phần còn lại của thế giới thiếu hàng. Chênh lệch giá COMEX-LME từng tiến sát 690 USD hồi đầu tháng 6, cho thấy thị trường đang trả tiền cho kỳ vọng thuế chứ không phải cho thiếu hụt thật. Hai kịch bản đang chờ phía trước. Nếu Mỹ xác nhận thuế, ông Snowdon nói sẽ lạc quan về đồng, còn bà Fox cảnh báo giá sẽ "cứ thế tăng mãi" vì thị trường ngoài Mỹ quá khan.
Ai mua, mua để làm gì?
Theo ông Graeme Train (Trafigura), 5 năm qua nhu cầu đồng tăng thêm 2,7 triệu tấn, ngang với 5 năm trước đại dịch, nhưng các lĩnh vực truyền thống như xây dựng, hạ tầng, ô tô gần như không làm tăng thêm; toàn bộ mức tăng đến từ lĩnh vực mới. Nguyên nhân đầu tiên do trung tâm dữ liệu đi từ gần như bằng 0 lên khoảng 1 triệu tấn, tức khoảng 3% nhu cầu toàn cầu, và có thể cộng thêm 1-2 triệu tấn trong 5 năm tới.
Chuyên gia Macquarie gọi làn sóng AI đã bị “thổi phồng”; ông Gregory Shearer (JPMorgan) không cho rằng trung tâm dữ liệu AI đủ sức đẩy thị trường vào thiếu hụt hàng triệu tấn; ông Snowdon lưu ý phần lớn vốn đầu tư AI chảy vào nhà xưởng và chip chứ không vào đồng. Nhưng tất cả chuyên gia vẫn thừa nhận AI và lưới điện là phần tăng trưởng dài hạn.
Vì vậy đây là cầu đỡ giá chứ chưa phải cầu đẩy giá. Chính những người được hỏi ở London đều cho rằng mức giá hiện nay do nguồn cung và chính sách, không phải do nhu cầu.
Khi đồng đắt, thị trường tự tìm lối thoát. Thứ nhất là đồng phế liệu. ICSG dự báo lượng đồng tinh luyện làm từ phế liệu tăng khoảng 4,7% năm 2027, nhanh hơn mảng khai thác từ mỏ (khoảng 3%).
Thứ hai là dùng vật liệu khác. Một nguồn tin ở nhà luyện Ấn Độ cho biết, nhôm đã thay đồng trong máy điều hòa, nhưng không thể thay hết. Đồng đang đắt gần gấp 5 lần nhôm (14.420,5 so với 3.002,5 USD/tấn phiên 20-10), nhưng nhôm cũng đang đắt nên đà chuyển đổi bị hạn chế.
Từ dữ liệu trên có thể thấy mốc 15.000 USD/tấn không chứng tỏ thế giới sắp hết đồng. Nó chứng tỏ người ta đang trả tiền cho sự yên tâm về nguồn cung ở 2 tầng khác nhau.
Tầng đáy là thật và bền: Mỏ gặp sự cố, quặng giảm, phí gia công âm kỷ lục, và một mỏ mới cần tới 16 năm. Tầng trên là phiếu bảo hiểm chính sách, và dễ rút đi. Giá đã cộng vào nỗi lo thuế của Mỹ và đống đồng khoảng 1,6 triệu tấn nằm trong kho nước này.
Nếu mốc 15.000 USD/tấn thật sự đến, nó vẫn chưa phải là bằng chứng của một thế giới hết đồng. Nhưng sẽ là hóa đơn của một thế giới chưa kịp xây đủ mỏ, lò luyện và chính sách mà nó đã quyết định phải dùng.
