Một trong những nội dung quan trọng của “Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao, liên tục đến năm 2045” (gọi tắt là Đề án) vừa được Chính phủ phê duyệt là chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư từ cá nhân sang tổ chức, trong đó ưu tiên phát triển nhà đầu tư tổ chức có tiềm lực tài chính.
Khách hàng giao dịch tại ngân hàng. Ảnh minh họa
Chuyển dịch cơ cấu nhà đầu tư
Đề án đặt mục tiêu tổng quát là xây dựng thị trường tài chính (TTTC) Việt Nam phát triển đồng bộ, hiện đại, hội nhập với khu vực và thế giới; có cấu trúc cân đối, hợp lý, phát huy vai trò cung ứng vốn trung hạn và dài hạn quan trọng cho nền kinh tế; tạo động lực để thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao, liên tục đến năm 2045.
Theo Đề án, vào năm 2045, thị trường tài chính (TTTC) Việt Nam có trình độ phát triển cao, vận hành theo nguyên tắc thị trường, có hệ thống thể chế, hạ tầng, sản phẩm, nhà đầu tư và cơ chế quản lý giám sát đạt chuẩn quốc tế.
Về mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, giá trị tài sản đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường vốn, thị trường chứng khoán đạt khoảng 15% GDP; tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư chứng khoán đạt 5% GDP và quy mô tổng tài sản các quỹ hưu trí tăng trưởng bình quân 11,5%/năm trong giai đoạn 2026-2030.
Đề án cũng đặt mục tiêu phát triển nhà đầu tư theo hướng bền vững, ưu tiên nhà đầu tư tổ chức có tiềm lực tài chính (quỹ đầu tư, quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm) và dòng vốn trung hạn và dài hạn.
Theo ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, nhà đầu tư cá nhân hiện nay chiếm khoảng 85% tổng số nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư là các tổ chức trên TTTC Việt Nam hiện nay vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ (ở Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, tỷ lệ nhà đầu tư tổ chức thường chiếm 60-80%).
Thực tế trên ở Việt Nam càng làm lộ rõ sự “lệch pha” về cơ cấu nhà đầu tư giữa TTTC Việt Nam so với quốc tế. Tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân lớn đã kéo theo mức độ biến động cao, tâm lý giao dịch ngắn hạn chiếm ưu thế.
Khi thị trường có biến động thì khả năng chống chịu rủi ro của nhà đầu tư cá nhân không cao bằng các định chế tài chính, càng khiến mức độ phức tạp của thị trường lớn hơn. Điều này đi ngược lại mục tiêu đưa thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung hạn và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế.
Theo các chuyên gia, trong chiến lược phát triển và cải cách TTTC Việt Nam, ưu tiên nhà đầu tư tổ chức và giảm thiểu rủi ro cho thị trường là 2 mục tiêu song hành, cũng là bài toán đặt ra đối với cơ quan quản lý từ nhiều năm qua.
Do đó, quy định ưu tiên nhà đầu tư là tổ chức trong đề án lần này sẽ giúp định hướng lại dòng tiền trên thị trường. Thay vì các khoản đầu tư mang tính “lướt sóng” ngắn hạn, dòng vốn sẽ được dẫn dắt vào các kênh trung hạn và dài hạn, trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh và tạo động lực cho nền kinh tế.
Tăng chiều sâu cho thị trường vốn
Theo tính toán của Bộ Tài chính, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số, tính riêng trong giai đoạn 2026-2030, nhu cầu vốn đầu tư ước tính lên tới 38 triệu tỷ đồng, trong khi nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được khoảng 8,5 triệu tỷ đồng - chưa đến 20%. Do đó, phần vốn còn lại sẽ phải huy động từ khu vực tư nhân và các nguồn vốn quốc tế.
Bộ Tài chính cũng dự tính huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần tổng lượng vốn huy động của giai đoạn 2020-2025. Trong khi đó, dư địa dòng vốn tín dụng của hệ thống ngân hàng không còn nhiều.
Theo TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, hệ thống ngân hàng thương mại (với đặc thù huy động ngắn hạn) không thể tiếp tục gánh vác toàn bộ nhu cầu vốn dài hạn nếu không muốn đối mặt với rủi ro mất cân đối kỳ hạn. Do đó, một TTTC phát triển theo chiều sâu phải là nơi các nhà đầu tư tổ chức giữ vai trò cung ứng vốn trung hạn và dài hạn.
Nhiều chuyên gia nhận định, khi các nhà đầu tư là tổ chức, các định chế tài chính chủ động tham gia thị trường vốn đồng nghĩa với việc giá trị doanh nghiệp được phản ánh đúng, tăng tính minh bạch thị trường, giảm phụ thuộc vào tín dụng.
Điều này cũng giúp tăng “sức đề kháng vĩ mô”, thị trường có chiều sâu sẽ hấp thụ tốt hơn các cú sốc tài chính toàn cầu, hạn chế tình trạng “tháo chạy” đột ngột của dòng vốn - điều đã diễn ra trên thị trường vốn thời gian qua.
Việc chuyển đổi cơ cấu nhà đầu tư và định hướng dòng vốn một cách có chọn lọc cũng sẽ tạo dựng một hệ sinh thái tài chính an toàn, minh bạch, bền vững, tăng sức hấp dẫn cũng như khẳng định vị thế của TTTC Việt Nam trên bản đồ khu vực và thế giới
TS CẤN VĂN LỰC, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia: Tái cấu trúc thị trường theo hướng bền vững
Hiện nay, nguồn lực tài chính của nền kinh tế chủ yếu đến từ 4 kênh là tín dụng ngân hàng, thị trường vốn, đầu tư công, vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, mỗi kênh đều đang đối mặt với những giới hạn nhất định, đặc biệt là kênh tín dụng đang còn rất ít dư địa.
TS CẤN VĂN LỰC, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia
Bài toán không chỉ nằm ở việc huy động thêm vốn để giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng mà còn là mở rộng, nâng cao hiệu quả các kênh dẫn vốn trong nền kinh tế và tái cấu trúc nhà đầu tư theo chiều sâu.
Hiện nay, tỷ trọng nhà đầu tư cá nhân cao, tính minh bạch còn hạn chế và sản phẩm tài chính chưa đa dạng. Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống tài chính và thị trường vốn theo hướng cân bằng và bền vững hơn.
Bà ĐẶNG NGUYỆT MINH, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital: Đa dạng hóa sản phẩm để thu hút quỹ đầu tư dài hạn
Bà ĐẶNG NGUYỆT MINH, Giám đốc Nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital
Hiện nay, thị trường vốn trong nước đang thiếu các sản phẩm có chất lượng cao mà các quỹ đầu tư dài hạn tìm kiếm. Đơn cử, trong cơ cấu vốn hóa trên thị trường chứng khoán, hiện đang bị lệch hẳn về 2 nhóm ngành tài chính và bất động sản (tăng từ 56% vào năm 2020 lên tới 68% vào năm 2026).
Trong khi đó, những lĩnh vực có tính dẫn dắt và đại diện cho tương lai như công nghệ cao, tiêu dùng quy mô lớn gần như vắng bóng. So với các thị trường khác trong cùng khu vực, thị trường Việt Nam đang thiếu hụt nghiêm trọng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu ngành nghề.
